haftawar
16.7.10
sayabar chala tiwi ki chal
4.6.10
gairabarabari ko badhawa dete aashram
guru paranpara kendrit ek dharmik samuday ke uttar
bharat ke lagabhag har shahar men aashram hain. in
aashramon men har saptah bhaktajan ya sanpraday ke
anuyayi jutate hain. parisar ki fasalon aur bagawani ki
dekharekh sewadar karate hain. is kam ko shramadan kaha
jata hai. is kam ka koee mehanatana nahin hota. yah ek
swaichchhik kary hota hai. is behad napi-tuli wyawastha ke
prabhamandal ke chalate koee anuyayi yah nahin janana chahata
ki itani jamin kharidane aur us par bhawan nirman karane
ke liye paisa kahan se aata hai.
in aashramon ke jalason men bhaktajan guru ki jhalak
pane bhar ke liye betab rahate hain. guru swarg ka marg dikhane
ke alawa rojamarra ke jiwan aur samajik sanbandhon ko
madhur banane ke liye koee nuskhe tajawij nahin karate. we
kabhi-kabhi ek bhitari roshani ki bat karate hain, lekin
us roshani se samajik sanbandhon men pasare andhere kone
prakashit nahin ho pate. idhara, badhate bajar aur
upabhoktawad ki lalak ne samaj se milane wale
aashwasanon ko jabase chhinn-bhinn kar diya hai, tabase in
sanpradayon aur aashramon men anuyayiyon ki bhid betahasha
badhi hai. hal men aise hi ek aashram men bhagadad machane se
kaee mahilaon ki maut bhi ho gaee thi.
yahan hamari mansha kisi sanpraday ya aashram ki ninda
karana kataee nahin hai. sawal bas itana hai ki apane
anuyayiyon ko swarg aur samrddhi ka rasta batakar kya
ye sanpraday lagatar arajakata aur awyawastha ki taraf
badh rahe samaj ko behatar ya waikalpik jiwan darshan de
sakate hain? kya aise dharmik samagamon se samaj ka jiwan
sachamuch shantipoorna, sarthak ya udatt ho pata hai? agar
prarthana bhawan men kuchh wishisht logon ko baithane ke liye narm
gaddiyan di jati hain aur baki logon ko soot ki sadharan
dariyon par baithaya jata hai, to isaka matalab saf hai ki
wahan bhi ek tarah ki warn-wyawastha lagu hai.
aadhyatmikata ka arth yadi manushy ke hone matr ko garima
pradan karana hai, to fir is shrenikaran ko kis tarah
jayaj thaharaya ja sakata hai?
aam taur par aisi sangaton ke awasar par guru ke aasan
ke ekadam pas wala kshetr lagabhag wiaaeepi jon hota hai.
wahan khas haisiyat ke logon ko jagah di jati hai. jaise
aam jiwan men log jhooth bol kara, wastawik pahachan ke
bajay khud ko wishisht wyakिt batakar apana kam
nikalate hain, lagabhag aisa hi kuchh yahan bhi hota hai. is
jagah men prawesh pane ke liye koee agar khud ko kahin ka
yemayelaye ya profesar bata de, to use turant mafiname ke
sath andar dakhil kar liya jata hai. aise men yah sochana
jaroori ho jata hai ki agar in naye sanpradayon men bhi
sanatani shreniyon ke hisab se wyawahar kiya jayega, to
manushy ki moolabhoot barabari ke aadarsh ka kya hoga?
agar in sanpradayon ke samajik aadhar par najar
dali jaye, to maute taur par yah bat samane aati hai ki
in sanpradayon ka prabhaw mukhyat: un warga, samudayon aur
samoohon ke bich hai jinhen dharm ki shastrokt wyawastha men
sammana, garima aur barabari ka hakadar nahin mana jata
tha. lekin udar arthawyawastha ke in do dashakon men samaj
ke dastakar aur karigar warg ke liye dharnajan ke kuchh
naye raste khule hain. nirman men aaee teji aur shaharikaran
ki prakriya men aaye uchhal se un jatiyon aur samoohon ko
nishchay hi kuchh aarthik labh pahuncha hai, jo harit kranti
ke bad lagabhag bekam aur berojagar ho gaye the.
swarojagar ya fir niji udyam ke dam par wrhattar samaj
men apani maujoodagi darj karane wale in samoohon ka
wishwabodh aadhunikata men page shikshit warg ka wishwabodh
nahin hai.
asal men, takanika, poonji aur rajanitik satta ki
arajakata se janme anishchay ke bich har wyakti kisi
nishchit ya sthir sahare ki talash men hai. misal ke taur
para, aadhunik wicharon men pale-badhe aur sanpann log
krshnamoorti ki or chale jate hain tatha jinhen poonjiwad ka
utsaw manate-manate kisi tarah ka aparadh bodh satane
lagata hai, we osho ki lik pakad lete hain. inake baraks
jin logon ko sanpannata, paisa, sukh ke aadhunik
upakarana, sundar ghar jaise pratik hal filahal hath lage
hain, we sirf swarg chahate hain ya doosari tarah se kahen to narak
ke dand se bachana chahate hain. kya guru kendrit sanpraday is
deshi madhyawarg ko swarg ka bharosa dekar ek tarah ki
samajik gair-barabari ko badhawa nahin de rahe?
3.6.10
dhebari men tel naikhe, madaee anhar ba
dhebari men tel naeekhe madaee anhar ba
kanlej ke halat dekhin badhat jale fisiya
kaise padhaib laika sujhe na jugatiya
shiksha ke nam par kesariya bukhar ba
dhebari men tel naikhe, madaee anhar ba
raur laika digri leke khojata naukariya
naukari n pawe bital sagari umariya
naukari par unakar bapauti adhikar ba
dhebari men tel naikhe, madaee anhar ba
khet men ke biya sukhal sukh gail dhanawa
kanhe kudali le ke rowata kisanawa
ab t petento ego naya jamidar ba
dhebari men tel naikhe madaee anhar ba
ghar men se nikalal doobhar chhootal padhaiya
hathe thamawal gail kalachhul kadhahiya
sita ke nam par gulami thokat ba
dhebari men tel naikhe madaee anhar ba
uthi bhaiya uthi bahana fere khatir dinawa
aayin sathe chali tabe badali kanoonawa
inanhin se bat kail bilakul bekar ba
dhebari men tel naikhe madaee anhar ba
saransh yahan aage padhen ke aage yahan
25.11.09
chainalon ki fusafas
kya kahate ho bhaiya isi enaditiwi ko kisanon ka pradarshan shahar men awyawastha failata dikhata hai! bhaee shiwasena ya kisi bhi sena dwara bhadakaye jane wale dange-fasadon ka main bhi ghorawirodhi hoon. par kam se kam apane wiwek ko khula rakhata hoon ki andh shiwasena wirodh ya andh manase wirodh ke chakkar men behad mahattawapoorn masalon par nigah dalane se meri aankhen inakar n de.
kisanon ke pradarshan se shahar men awyawastha failane ke pichhe tark ye diya gaya ki pradarshanakariyon ne jamakar shahar men utpat machaya, sarakari aur niji sanpattiyon ko nukshan pahunchaya, aadi-aadi. main unaki baton se is bat se sahamat hoon ki han, pradarshanakariyon ne waisa kiya. par sawal ye hai ki kya sare pradarshanakari hudadang men shamil the? chaliye, isase bhi kya ho jayega ... par kya unaki mang najayaj thi, kya desh ke door-daraj se log bada khush hokar aate hain dilli men pradarshan karane, jab pradarshanakari lathi khakar dard sahalate jate hain tab kaun awyawastha faila raha hota hai aur kaun nirankush? pankaj pachauri aur unake sanidhy men patrakarita karane walon ko jara in baton par bhi wichar karana hoga.
'hamalog' wale shirshasth patrakar sahab ye bata payenge ki agar pashchimi uttar pradesh ke kisan jis jantar-mantar par 'utpat' macha rahe the wahin desh bhar ke garib-gurba aur aadiwasi jama hokar apane jamin par apane hak ke liye pratirodh sabha kar rahe the, unaki neta medha patakar bhi kam kaddawar nahin thi, kyon nahin us par apana kaimara ghumawa liye?
'aaibiyen lokamat' ke daftar men jab lanpaton ne hamala kiya tha tab kaise chhati pit-pit kar lokatantr ko bachane ki guhar kar rahe the, pankaj babu ne kaha tha ki brandakast editars gild (ya esoshiyeshan ne mujhe thik se yad nahin aa raha is wakta) ne yah tay kiya tha ki midiya walon ko bula kar ki jane wali karrawaee ko kawar nahin kiya jayega. badi achchhi bat hai, kitani bar palan kiya aapane!
bhaiya, yahi log hain jo 'rashtriy mahattw' ki shilpa-kundara ki shadi ko hedalain batate hain aur us par speshal paikej lekar aate hain.
bhaiya, kahe bholepan se bhari sawal ki or ishara karate ho. ye chainal-wainal ek badi sajish ka hissa hain. waise kisi masale ya waisi kisi niti ki taraf ye ishara nahin karenge jisase logon ki roji-roti judi huee hai. pashchimi uttarapradesh ke kisan ya hon ya widarbh ke ya fir baliya ya sitamadhi ke, ya desh bhar ke aadiwasi: unake sawalon men kisi bhi midiya ki dilachaspi nahin hai. pratik ke taur par mahangaee ka jikr karate kabhi inake log okhala ya aajadapur mandi se aaloo-pyaj ke bhaw batate dikh jayenge, kabhi-kabhar kisi madhyawargiy kanloni ki italiyan marwal thuke kichen se kisi mahila ka bigadata masik bajat suna denge. basa. khurja, sonipat, dhullai, saharanapur, shahajahanpur, pasighat, dimapur, kokarajhar ya dehari ऑn sann men is mahangaee se pahale bhi kaise logon ki kamar tedhi ho rahi thi - kabhi n bataya n batayenge.
chahiye masala, chatapata masala. aisa ki dalen to chana jor garam ban jaye. garib, garibon ki samasyayen aur unaki jaddojahad ko aaj ka midiya aur khasakar koee chainalawala kabhi stori ka plant nahin banata. apawad aur misal bhale gina den, gina hi sakate hain. basa.
aatankawad, shiwasena, thakare faimili, film, faishan, laif-stail, bajar, rahul baba, yu-tyoob, chamatkar, baba-ojha se itar sochana bhi inhen pahad lagata hai.
aatankawad aur pakistan n hota to 24 ghante wale chainalon ki kaisi dugarti hoti, kalpana ki ja sakati hai. aise men bhawanaon, sanwedanaon, hatyaon, kurbaniyon aur sanbandhon ka bajarikaran bada sahara deta hai.
main to ab bhi is 'bhram' men rahoonga ki nagarik hoon, aur skooliya jnyan par bhi abhi bharosa kayam hai. isaliye ummid hai ki shayad kabhi angoolimal se inaki bhent hogi aur ye mara-mara se ram-ram men badalenge. galat kaha?
saransh yahan aage paden ke aage yahan
16.11.09
safar ke karyakram men aa rahe hain yash malawiy
safar dwara pichhale sal aaranbh kiya gaya yah karyakram sachamooch nayab hai, isaliye ki isake tahat koee bhi rachanakar n kewal samay nikal kar foorsat se apani pasandida rachanayen sunate hain aur fir logon ko unase unaki rachanaon ke sath-sath unake rachana karm aur jiwan ke wibhinn pahaluon par bhi batachit karane ka mauka hota hai. koshish yah hai ki isake jariye log n kewal rachanaon ke marfat unhen janen balki unake wyaktitw aur wyawahar ko bhi janen. safar ko yah khushi hai ki is shrrnkhala ki shuruaat samakalin pasandida rachanakar aur hans ke sanpadak rajendr yadaw ji dwara laghukathaon aur unaki kuchh chuni huee kawitaon ke path ke sath huaa tha aur sath men thin archana warma. wajirabad ki sankari galiyon se gujar kar rajendraji, archana ji aur unako janane-sunane ke ichchhook chalis-paintalis log safar ke daftar men ikattha huye the. usi safalata se prerit ho kar safar ne is bar apane jamane ke pasandida nawagit lekhak tatha lokapriy kawi shri yash malawiyaji ko aamantrit kiya hai. yash malawiy ne udayaprakash ke upanyas par aadharit film 'mohanadasa' ke liye bade sundar git likhe hain. mere khayal se apane jamane men shayad hi koee kawi ya gitakar honge jo akadamiyon ya sabhagaron se bahar jakar kawita path karate honge, yash bhaee us lihaj se bahut bade apawad hain. ilahabad men lagane wala magh mela ka pandal ho, ya dilli men anbedakar jayanti par samudayik park men khule aasaman ke niche hone wale karyakram: unaki giten logon ko tham kar sunane ko majaboor karati rahi hain.
ummid hai dilli men rahane wale sahityapremi aur srjanashil log is mauke ka labh jaroor uthayenge.
saransh yahan aage paden ke aage yahan
9.11.09
hindi aur kshetriy chainalon ke sanbandhon ki padatal ho
maf kijiyega,bhojapuri men likhi post ka jabab hindi men de raha hoon. main nahin janata isamen likhana. achchhi laga ki aapane mahuaa chainal ke jariye ek banati sanbhawana ko pahachanane ki koshish ki hai. mainne naya jnyanoday ke agast ank men isi mijaj ko lekar ek lekh likha- teliwijan wirodhi aalochana aur riyaliti sho. aapaki mahuaa ki is sanbhawana ko hindi ke tamam riyaliyi sho men dekhane ki koshish ki thi aur kaee logon ke bahut hi uttejit fon aaye. jahir si bat hai aap jis rup men mahuaa ko dekh rahe hain,isi tarah se wo hindi ke riyaliti sho dekhane-samajhane ke paksh men nahin the. ek sawal aapase bhi poochhana chahata hoon ki kya jis najariye se aapane mahuaa ke is riyaliti sho ko dekha aur wishleshit kiya hai kya hindi riyaliti sho ko bhi isi rup men bhi wishleshit kiya ja sakata hai? kyonki samajik prshthabhoomi ko lekar wahan bhi kaee aise hi refarens mil jayenge.
post padhate huye laga ki aap chainal ke efart ko shayad isaliye saport kar rahe hain ki wo bhojapuri men hai. kahin-kahin aapake bachapan ka lagaw aur nastanljik etityooda. nahin to hindi chainalon ki tarah isamen bhi foohadata,yek kism ka sastapan hai. main ise kisi bhi rup men galat ya wakawas nahin manata lekin is par bat kiya jana isaliye jaruri hai kyonki yahi hindi riyaliti sho ke aalochana ka aadhar banata hai. isaliye mujhe lagata hai ki is post ke jariye kshetriy bhashaon ke karyakramon aur chainalon aur hindi chainalon ke bich ek tulanatmak adhyayan ki gunjaish banati hai.
6.11.09
jit gail bhojapuriya
hamara naikhe maloom ke je ham likh S tani u bhojapuri h ki na, baki etana jaroor kaheb ki mahuaa ke i program apana kisim ke alag karyakram rahe aaur bahut majedar rahe.
han, i jaroor kaheb ki aaj grend finale ke nam par banbaiyo lataka jhataka jaroor bhaila., majedar bat i ki antim duno wijeta men se kauno namachin na rahas aaj se pahiye. diladaranagara, yu pi ke niwasi mohan ke babooji kapada ke feri lagawalan jabaki lakkhisaraya, bihar ke rahe wala aalok kumar ke pariwaro ke aaj se pahile koee khas rarookh na rahe. par aaj se i dunu jana aur inakar pariwar ke samaj men ego sthan tay
ho gaila. hamara poora wishwas bate ki duno jana bhojapuri samaj ke kafi aage le jaihana, wishesh karake bhojapuri sangit ke.hamar khayal ba ki bharatiy riyalti sho ke itihas men shayade kabahun aisan hoil hokhe ki ek ke jagah du jana ke wijeta ghoshit kail gail ho. karyakram ke sanchalak rawi kishan karyakram ke samapan wela men kahalan ki duno kantestent ke paksh men aail wot men dhaee pratishat ke marjin rah gaila, aaur eh bat ke dhyan men rakh ke mahuaa chainal ke malik shri tiwariji i tay kailan ki duno jana ke wijeta wala rakam mili, mane duno jana ke pachis- pachis lakha. ketana sundar wichara, ketana sundar prasthapana. aaj eh bajar ke jamana men jahan chawanni khatir mar ho jala, loot machal ba charo tarafa; manoranjan t chhodin, khabar dekhawe-sunawe ke nam par dhandha kare wala chainal aadha ghanta ke paikej men se lagabhag aadha samay wijnyapan par kharch karake mal kamawe ke 'dharmasootra' men lagal badana, i mahuaa chainal ego mishal kayam kar dihalasa. pachis lakh kauno chhot rakam naikhe. aaj tak ke itihas men aisan na bhaila.
sur sangram ke aapan anubhaw ke aadhar par kahe ke chah S tani ki manoj tiwari bhojapuriye ke na balki samast kala wiradari men adbhood hawana. tatkala, tatkshan kauno wishay par git bana ke sunawe ke adbhood kshamata ke malik hawan manoja. un kar wichara, un kar rahan-sahan se ho sakela ki ham sahamat na hokhin, baki unakar i gunा ke ham kayal ho gaini.
aaj ke program patana ke gandhi maidan men bhaila. uhe gandhi maidan jahan jepi ke lokanayak ke upadhi se nawajal gaila, jekara badaka badaka aandolan ke aaranbh ke gauraw hasil ba; aaj oh maidan par lalu prasad yadaw aaur ramawilas pasawan jaisan wibhootiyan ke samane i karyakram bhaila. fer kaheb ki i politishiyan ke kam-dhandha aaur aacharan se bahut logan ke dikkat hoee baki i ho sanch ba ki i log ke hindustan ke rajaniti men aaur samaj men ego haisiyat ba. log ek aawaj par aajo ohin gaee daud jala jaise gandhi aur jepi ke aawahan par kabahoon daud jat rahe. duno jana baithal rahalen karyakram ke samapan taka. bahut shalinata se, kaune habad-dabad ke bina. ohu se jyada dhyan dewe wala bat i ki kauno tarah ke agadhad-bhagadad na bhaila. sab shanti se nibat gaila. aaur des-duniya ke samane ab i ego mishal ban gaila. baki mukhiya nitishoji ke aabe ke ghoshana bhail rahe manch se, baki antim samay men pata chalal ki tabiyat dhila hoye ke wajah se u na pahunch sakalana. ho sakata ki tabiyat sacho men thik na rahal hoee, lekin lalooji aur ramawilasaji ke upasthiti ke wajah se agar u na aail hokhas t hamara wichar se aapan mati ke sath i unakar nyay na kahal ja sakela. unakaro maloom hoee ki patana kauno banbaee chahe dilli naikhe jahan roje aisan karyakram hola. ohu men kauno boli, kauno sanskrti (manase aaur thakare wala na) ke leke agar kuchh sugabuhat ho rahal ba t ome jaroor sath rahe ke chahin, i hamar wichar ba.
hamar wichar se i bahut niman shuruaat kahal ja sakela jahawan aapan mati, aapan samaj se logan ke i mauka milal aur koee sitara nikal ke des-duniya ke samane aa sakala.
tiwi par dekhaye jaye wala karyakrama, wisheshakar hindi manoranjan aaur samachar chainal ke rang dhang ke leke hamara man men koee wishesh shraddha naikhe. jahan, nag-nagina, sanp-sanpera, bhoot-pret se leke yu tyoob tak se udhar lehal program aaur riyaliti sho se poora ke poora paikej dekhawal jala, uhan mahuaa chainal men kafi kuchh orijan mal milela dekhe ke. sur sangram ke alawa 'bhauji nan. 1' jaisan karyakram shuru kar ke mahuaa bhojapuri samaje men na balki bihar-yoopi aaur okar prabhaw wala kshetran men aapan ego wishesh jagah bana lele ba. aaur i prayas ke jetana sarahana aaur prashansa kail jawa, kame hoee.
ant men fer etane kahe chah S tani ki sur sangram ke marfat mahuaa chainal bihar-yoopi ke dehat ke ladikan-laikin men aapan hunar ke leke ego aatmawishwas jagawe ke kam kailas ha. tarif hoye ke chahin. har riyaliti sho bahut sundar aur riyal na hokhela. tani u 'litil chainpsa' ke yad karin, aaur yad karin ke je duno bachcha-bachchi ohamen enkaring karat rahen unakar bachapanakahan hera gail rahe. ham ehoon bhram men naikhin ki mahuaa men sab thike hoee. kahe bhaiya, bajar ke niyam t S sab par barabare noon lagu hoee! han, i jaroor sawal bate ki bajar ke ehin gaee chhootta sandh niyar haraharaye dihal jaee ki oke kabu men lawe ke upayo par wichar hoye ke chahin. i hamar jamana ke ego bada sawal ha, aaur ekara par wichar hokhe ke chahin. lekin eh bajar men rah ke bhi agar kahin insani mooly dikhata, taS okar sarahana kare men kauno haraj bate!! mohan aaur aalok bhaee ke bahut bahut mubarakabad aaur jiwan men safalata khatir hamar shubhakamana. sur sangram karyakram se judal tamam kalakara, teknishiyana, sahayogi, aayojaka, prayojak aaur mahuaa chainal ke tamam staf ke dhanyawada.
bhojapuri men likhe ke pahila prayas ba, galati-salati kshama kareba.
saransh yahan aage paden ke aage yahan