બિકતા હૈ કાનૂન ખરીદાર ચાહિયે

ઍક બાર ફિર સાબિત હો ગયા કિ દેશ મેં કાનૂન ઔર ઇંસાફ઼ જૈસે શબ્દોં કી કોઈ અહમિયત નહીં। અગર આપકે પૈસા ઔર તાકત હો તો ઘિનૌને સે ઘિનૌના અપરાધ કરકે ભી બચ સકતે હૈં। સીબીઆઈ જૈસી જાંચ ઍજેંસિયાં આપકો બચાને મેં મદદ કરેંગી। અગર ઐસા નહીં હોતા તો १९८४ કે દંગોં કે આરોપી આજ જશ્ન નહીં મના રહે હોતે। દિલ્લી કી સડ઼કોં પર સિખોં કા નરસંહાર કરને ઔર કરાને વાલોં કો સજ઼ા જરૂર મિલતી। લેકિન ઐસા નહીં હુઆ। સીબીઆઈ ને ઍક બાર ફિર જગદીશ ટાઇટલર કે ખિલાફ ચલ રહે કેસ કો બંદ કરને કી ઇજાજત માંગી હૈ। સીબીઆઈ કી શહ પર ટાઇટલર અબ મીડિયા કો કઠઘરે મેં ખડ઼ા કર રહે હૈં। ટાઇટલર કે મુતાબિક મીડિયા હી હૈ જો કેસ કો જિંદા રખના ચાહતી હૈ, વરના ઉનકી બેગુનાહી કબ કી સાબિત હો ગઈ હોતી।

દૂસરા મામલા સંજય દત્ત કા હૈ। સંજય દત્ત ને કાનૂન મંત્રી હંસરાજ ભારદ્વાજ પર ધમકાને કા આરોપ લગાયા હૈ। જિસકે જવાબ મેં હંસરાજ ભારદ્વાજ કા કહના હૈ કિ સંજય દત્ત કાંગ્રેસ કે અહસાન ભૂલ ગઍ। કૌન સે અહસાન? ક્યા કાંગ્રેસ ને સંજય દત્ત કો બચાને મેં મદદ કી હૈ? ઐસા નહીં કિ લોગોં કો યે અહસાસ નહીં કિ સંજય દત્ત કી મદદ કી ગઈ હૈ। સભી કો યે અંદાજા હૈ કિ સંજય દત્ત કો બચાયા ગયા હૈ। અગર ઐસા નહીં હોતા તો અબૂ સલેમ કા સાથી આજ ઍક બડ઼ી પાર્ટી કા મહાસચિવ નહીં બન પાતા। ફિર ભી કાનૂન મંત્રી કો ઇસ ખૌફનાક સચ કા ઇજહાર નહીં કરના ચાહિયે। ઐસા કરકે વો ન્યાયપાલિકા ઔર ન્યાયિક વ્યવસ્થા કે ચરિત્ર પર સવાલ ખડ઼ે કર રહે હૈં। સાથ હી ઉન હજારોં, લાખોં લોગોં કી ઉસ આખિરી ઉમ્મીદ કો ભી તોડ઼ રહે હૈં જિસકે બલ પર વો લોગ ઇંસાફ઼ કી લડ઼ાઈ લડ઼તે હૈં।

રોના છોડ઼ કરેં ભવિષ્ય કી પત્રકારિતા કા સ્વાગત

દૈનિક હિંદુસ્તાન કી સંપાદક મृણાલ પાંડે ને અપને લેખ મેં કુછ અહમ મુદ્દે ઉઠાઍ હૈં. પહલા મુદ્દા પત્રકારિતા કે ગિરતે સ્તર સે જુડ઼ા હૈ. મृણાલ પાંડે ને રવિવાર કો અપને કॉલમ કસૌટી મેં લિખા હૈ કિ “યહ ઍક વિડંબના હી હૈ કિ જિસ વક્ત દુનિયા કે અનેક મહત્વપૂર્ણ અખબારોં કે જનક ઔર વરિષ્ઠ પત્રકાર, ઇંટરનેટ ઔર અભૂતપૂર્વ આર્થિક મંદી કી દોહરી ચુનૌતિયોં સે જૂઝતે હુઍ નઈ રાહેં ખોજ રહે હૈં, વહીં હમારે દેશ મેં (સંભવત: પહલી બાર) લહલહા ચલે જ્યાદાતર ભાષાઈ અખબારોં કો યહ ગલતફહમી હો ગઈ હૈ કિ લોકતંત્ર કા યહ ગોવર્ધન જો હૈ, ઉન્હીં કી કાની ઉંગલી પર ટિકા હુઆ હૈ। ઇસલિઍ વે કાનૂન સે ભી ઊપર હૈં”।

યહી નહીં અખબારોં કી હકીકત કો બયાં કરને કે બાદ વો પત્રકારોં કે ઍક સચ કો બડ઼ી બેબાકી સે બયાં કરતી હૈં. ઉનકે મુતાબિક “ઐસે તમામ ઉદાહરણ આપકો વહાં મિલ જાઍંગે, જહાં હિન્દી પત્રકારોં ને છોટે-બડ઼ે શહરોં મેં મીડિયા મેં ખબર દેને યા છિપાને કી અપની શક્તિ કે બૂતે ઍક માફિયાનુમા દબદબા બના લિયા હૈ”। વો ઇસે ઔર ભી આગે બઢ઼ાતી હૈં। વો કહતી હૈં કિ ચંદ ભાષાઈ પત્રકાર દલાલી કે સ્તર પર ઉતર આઍ હૈં। “વો (પત્રકાર) સરકારી નિયુક્તિયાં, તબાદલોં ઔર પ્રોન્નતિયોં મેં બિચૌલિયા બનકર ગરીબોં સે પૈસે ભી વસૂલ રહે હૈં ઔર ભ્રષ્ટ સત્તારૂઢ઼ નેતાઓં કો મુફ્ત મેં ઓબલાઇજ કરકે ઉનસે સસ્તે મેં જમીની ઔર ખદાની પટ્ટે હાસિલ કર રહે હૈં, ઇસકે ભી કઈ ચર્ચે હૈં”।

સાફ હૈ કિ મृણાલ પાંડે ને ભાષાઈ સંસ્થાનોં ઔર પત્રકારોં પર યે બહુત સંગીન આરોપ લગાઍ હૈં। લેકિન અપને ઇસ લેખ મેં ઉન્હોંને કિસી ઍક સંસ્થા ઔર પત્રકાર કા નામ તક નહીં લિયા હૈ। યે બહુત હી જનરલાઇજ્ડ સ્ટેટમેંટ હૈ ઔર ઐસે સ્ટેટમેંટ કા કોઈ મતલબ નહીં હોતા। મગર મृણાલ પાંડે કોઈ મામૂલી શખ્સ નહીં હૈં। વો ઍક અનુભવી પત્રકાર હૈં। ઍક બડ઼ે ઔર સમ્માનિત અખબાર કી સંપાદક હૈં। કઈ કિતાબેં લિખ ચુકી હૈં। ઇસલિઍ ઉનકે આરોપોં કો ગંભીરતા સે લેના ચાહિયે। સોચના ચાહિયે કિ યે સ્થિતિ ક્યોં હુઈ હૈ? ક્યોં પત્રકારોં કા સમ્માન ઘટા? ઔર ક્યોં પત્રકાર દલાલ બન ગઍ? ઇસે સમઝના આસાન નહીં હૈ મગર જ્યાદા મુશ્કિલ ભી નહીં।

મृણાલ કે લેખ સે ઉઠે સવાલોં કા આધા જવાબ ઉનકે લેખ કે પહલે હિસ્સે મેં હૈં। આધા ઇસલિઍ કિ ઉન્હોંને આધા સચ હી લિખા હૈ। શાયદ પૂરા સચ લિખને કા સાહસ ઉનમેં નહીં થા। મृણાલ લિખતી હૈં કિ “પાઠકોં કો સબસે સસ્તા અખબાર દેને કી હોડ઼ મેં અખબાર દામી વિજ્ઞાપનોં કે બૂતે અપની અસલી લાગત સે કહીં કમ (લગભગ 1/10વીં) કીમત પર બેચે જાતે રહે હૈં। ઔર ઇધર બાજાર કી મંદી કે કારણ વહ વિજ્ઞાપની પ્રાણવાયુ લગાતાર ઘટતી જા રહી હૈ”।

યહાં પાઠકોં કો સબસે સસ્તા અખબાર દેને કી હોડ઼ નહીં થી। જબ ટાઇમ્સ ઑફ ઇંડિયા ઔર હિંદુસ્તાન ટાઇમ્સ મેં દામ કમ કરને કી હોડ઼ શુરૂ હુઈ તો યકીનન ઉસકા મકસદ જ્યાદા સે જ્યાદા પાઠક બટોરના થા। મગર ઇસલિઍ નહીં કિ જ્યાદા અખબાર બેચ કર જ્યાદા મુનાફા કમાઍંગે, બલ્કિ ઇસલિઍ કિ કંપનિયોં કો યે કહા જા સકે કિ હમારા અખબાર સબસે જ્યાદા બિકતા હૈ (છપતા હૈ) ઇસલિઍ આપ હમેં વિજ્ઞાપન જ્યાદા દેં। ઇસ તરહ ઇન બડ઼ે અખબારોં ને પાઠકોં કે પૈસે સે જ્યાદા અહમિયત વિજ્ઞાપનોં કો દી। યહી વજહ હૈ કિ આગે ચલ કર ઇન્હોંને પાઠકોં સે જ્યાદા હિત કંપનિયોં કા સાધા। વિજ્ઞાપનોં કે લિઍ યે પાઠકોં કે હિતોં સે સમઝૌતા કરને મેં ગુરેજ નહીં કરતે। કુછ ખબરોં કો દબાને ઔર કુછ ખબરોં કો ખેલને કા મકસદ ભી કંપનિયોં સે સંબંધોં કે આધાર પર તય હોતા હૈ।

અબ ઇસી સચ કા દૂસરા પહલૂ। આપ સબકો માલૂમ હોગા કિ કુછ દિન પહલે અખબારોં કે નુમાઇંદોં ને સરકાર કે સામને આર્થિક મંદી સે ઉઠી મુશ્કિલોં કા જિક્ર કિયા થા। જિસકે બાદ સરકારી વિજ્ઞાપનોં કા કોટા બઢ઼ા દિયા ગયા। પ્રાણવાયુ પંપ હોને લગી। ફેંફડ઼ોં મેં નઈ જાન આ ગઈ। આખિર સરકારી વિજ્ઞાપન કિસકે જરિયે મિલતે હૈં? નેતા ઔર અધિકારિયોં કે જરિયે। જબ નેતા ઔર અધિકારિયોં કા અહસાન ઇન અખબારોં પર ઇતના બડ઼ા હો તો યે ઉનકે ખિલાફ કૈસે લિખેં ઔર કૈસે છાપે? યે દલાલી કા ઍક બડ઼ા સચ હૈ। નિચલે સ્તર પર મૌજૂદ ભાષાઈ પત્રકારોં ઔર અખબારોં કી ઇતની ઔકાત નહીં કિ વો પત્રકારિતા કે મુંહ પર કાલિખ પોત સકેં... ઉનકી ઇતની હૈસિયત નહીં કિ વો લોકતંત્ર કા સૌદા કર સકેં... સચ યહી હૈ કિ યે કામ બડ઼ે અખબારોં ઔર બડ઼ે પત્રકારોં ને કિયા હૈ। ઇસલિઍ ભલા તો યહી હોતા કિ મृણાલ પાંડે અપના નિશાના સબસે પહલે ઉન બડ઼ે દલાલોં કી તરફ સાધતી। લેકિન ઉન્હોંને ઐસા નહીં કિયા। ફિર ભી ઉન્હોંને આધા હી સહી ઍક સચ બયાં કરને કા સાહસ તો કિયા હૈ। ઇસકે લિઍ ઉન્હેં સાધુવાદ।

અબ મृણાલ કા ઍક ઔર આરોપ। ઉન્હોંને યે આરોપ ઇંટરનેટ ઔર બ્લॉગ જગત કે કુછ ગિદ્ધોં પર લગાઍ હૈં। મृણાલ લિખતી હૈં કિ “ઇંટરનેટ પર કુછેક વિવાદાસ્પદ પત્રકારોં ને બ્લાગ જગત કી રાહ જા પકડ઼ી હૈ, જહાં વે જિહાદિયોં કી મુદ્રા મેં રોજ કીચડ઼ ઉછાલને વાલી ઢેરોં ગૈર-જિમ્મેદાર ઔર અપુષ્ટ ખબરેં છાપ કર ભાષાયી પત્રકારિતા કી નકારાત્મક છવિ કો ઔર ભી આગે બઢ઼ા રહે હૈં। ઊંચે પદ પર બૈઠે વે વરિષ્ઠ પત્રકાર યા નાગરિક ઉનકે પ્રિય શિકાર હૈં, જિન પર હમલા બોલ કર વે અપને ક્ષુદ્ર અહં કો તો તુષ્ટ કરતે હી હૈં, દૂસરી ઓર પાઠકોં કે આગે સીના ઠોંક કર કહતે હૈં કિ ઉન્હોંને ખોજી પત્રકાર હોને કે નાતે નિડરતા સે બડ઼ે-બડ઼ોં પર હલ્લા બોલ દિયા હૈ। યહાં જિન પર લગાતાર અનર્ગલ આક્ષેપ લગાઍ જા રહે હોં, વે દુવિધા સે ભર જોતે હૈં, કિ વે ઇસ ઇકતરફા સ્થિતિ કા ક્યા કરેં? ક્યા ઘટિયા સ્તર કે આધારહીન તથ્યોં પર લંબે પ્રતિવાદ જારી કરના જરૂરી યા શોભનીય હોગા? પર પ્રતિકાર ન કિયા, તો શાલીન મૌન કે ઔર ભી ઊલજલૂલ અર્થ નિકાલે તથા પ્રચારિત કિઍ જાઍંગે”। યે મસલા બહુત ગંભીર હૈ। અગર કોઈ સિર્ફ અપની ક્ષુદ્ર અહમ્ કો તુષ્ટ કરને કે લિઍ ઔર બતૌર ખોજી પત્રકાર સ્થાપિત કરને કે લિઍ ઐસા કર રહા હૈ તો ઉસે દંડ મિલના ચાહિયે। કિસી કો ભી યહ હક નહીં કિ વો બિના કિસી સબૂત દૂસરોં પર કોઈ આરોપ લગાઍ યા ફબ્તિયાં કસે। ઐસે લોગોં કે ખિલાફ સખ્ત કાર્રવાઈ હોની ચાહિયે। કેસ દર્જ કિયા જાના ચાહિયે। લેકિન કેસ ન્યાય પાને કી મંશા સે દર્જ હો તો ઠીક હૈ, પરેશાન કરને કી મંશા સે નહીં। હાલ હી મેં કુછ પત્રકારોં ને પત્રકારોં પર ઔર કુછ અખબારોં ને પત્રકારોં પર જો કેસ દર્જ કિયે હૈં ઉનમેં ન્યાય પાને કી મંશા કમ અપની તાકત કે જરિયે દૂસરોં કો પરેશાન કરને કી મંશા જ્યાદા રહી હૈ।

ઇસી સે જુડ઼ી ઍક ઔર બાત। અખબાર અગર પત્રકારિતા કા અતીત ઔર વર્તમાન હૈં તો ઇંટરનેટ ઔર બ્લॉગ ભવિષ્ય। ઍક સંવેદનશીલ શખ્સ અપને ભવિષ્ય કો હેય દृષ્ટિ સે દેખે યે સહી નહીં। ઇંટરનેટ ઔર બ્લॉગ ને યે સુવિધા દી હૈ કિ કોઈ પત્રકાર અગર ચાહે તો મુફ્ત મેં યા ફિર ચંદ પૈસોં મેં અપની બાત પાઠકોં તક પહુંચા સકે। વો બાત જિસે છાપને ઔર દિખાને કા સાહસ ના તો અખબારોં મેં હૈ ઔર ના હી ટીવી ન્યૂજ ચૈનલોં મેં। ઇસ લિહાજ સે દેખેં તો બ્લॉગ ઔર ઇંટરનેટ ને બહુત સે પત્રકારોં કો અપના કર્મ ઔર ધર્મ પૂરા કરને કી સહૂલિયત દી હૈ। સાથ હી પત્રકારોં પર સંસ્થાઓં કી તરહ સે હો રહે અન્યાય કે વિરુદ્ધ બોલને કે મંચ દિયા હૈ। સૂચના કે અધિકાર ઔર અભિવ્યક્તિ કી આજાદી કો નયા આયામ દિયા હૈ। યે બહુત બેહતરીન ચીજ હૈ ઔર ઇસલિઍ જબ મृણાલ યે કહતી હૈં કિ “ક્યા આપ જાનતે હેં કિ આજ ભી ઇંટરનેટ પર 85 પ્રતિશત ખબરોં કા સ્રોત પ્રિંટ મીડિયા હી હૈ। વજહ યહ, કિ સર્ચ ઇંજિન ગૂગલ હો અથવા યાહૂ, દુનિયાભર મેં અપને મંજે હુઍ સંવાદદાતાઓં કી બડ઼ી ફૌજ તૈનાત કરને કી દિશા મેં અભી કિસી ઇંટરનેટ સ્રોત ને ખર્ચા નહીં કિયા હૈ। ઔર વહ કરે ભી, તો રાતોંરાત અખબાર કે કુશલ પત્રકારોં જૈસી ટીમ વહ ખડ઼ી નહીં કર સકેંગે” તો વો ગલત કહતી હૈં। ઇસસે જાહિર હોતા હૈ કિ ઉન્હેં ઇંટરનેટ કા “ક...ખ...ગ...” ભી નહીં માલૂમ। યહી તો ઇંટરનેટ કી ખાસિયત હૈ કિ ઉસે ઐસા કુછ ભી કરને કી જરૂરત નહીં। અમેરિકા સે લેકર ભારત કે ઍક છોટે કસ્બે મેં બૈઠા લેખક અપની બ્લॉગ યા સાઇટ પર જો કુછ ભી લિખ રહા હૈ વો પૂરી દુનિયા કે લિઍ ઉપલબ્ધ હૈ। અગર આપકો જરૂરત હો તો આપ ઉસ ખબર યા વિચાર કો પઢ઼ેં। ઉસકે બારે મેં તહકીકાત કર લેં। ઍક દો જગહોં સે ઉસકી જાંચ કર લેં। અગર વો બાત ગલત હૈ તો ઉસે છોડ઼ દેં। અગર સહી હૈ તો ઉસકા ઇસ્તેમાલ કર લેં। ઘર ઔર દફ્તરોં મેં બૈઠ કર લિખ રહે હજારોં, લાખોં, કરોડ઼ોં કી સંખ્યા મેં યે લોગ હી તો ઇંટરનેટ કી અસલી તાકત હૈં। યે ઇંટરનેટ કે રિપોર્ટર, લેખક, વિચારક ઔર સંપાદક... સબકુછ હૈં। ગૂગલ તો સર્ચ ઇંજન હૈ ઔર ઇસ સર્ચ ઇંજન ને ઇંટરનેટ કે ઇન તમામ રિપોર્ટરોં, લેખકોં ઔર વિચારકોં કો ઍક દૂસરે સે જોડ઼ દિયા હૈ।

અબ આખિરી બાત। અગર કિસી અખબાર મેં ઇંટરનેટ વિંગ હૈ તો ઉસ વેબ વિંગ કા અપના અલગ અસ્તિત્વ હૈ। જિસ તરહ આપ અખબાર કે માલિક કે તમામ કારોબારોં કો અખબાર કા કારોબાર નહીં માન સકતે ઠીક ઉસી તરહ વેબસાઇટ કો ભી અખબાર કી મિલ્કિયત નહીં સમઝના ચાહિયે। યે ભી નહીં સમઝના ચાહિયે કિ વેબસાઇટ પર કામ કર રહા પત્રકાર કિસી માયને મેં અખબારોં કે દિગ્ગજ પત્રકારોં સે કમતર હૈ। હો સકતા હૈ કિ કમ્પ્યૂટર કે સામને બૈઠ કર ઠુક... ઠુક કરતા વહી નયા પત્રકાર ભવિષ્ય મેં પત્રકારિતા કા નામ રોશન કર જાઍ।

કુછ દિન જ઼િંદગી કે નામ

બ્લॉગ કી દુનિયા મેં ચાર મહીને બાદ લૌટ રહા હૂં। બીતે ચાર મહીનોં મેં મૈંને અપને લિયે કુછ નહીં લિખા। સિર્ફ નૌકરી કી, લેકિન અબ નૌકરી સે મુક્ત હો ચુકા હૂં ઔર વો હર કામ કર રહા હૂં જિસકે લિઍ મન તરસતા થા। સુબહ દેર તક સોતા હૂં। અખ઼બાર પઢ઼તા હૂં। કિતાબેં પઢ઼તા હૂં। બચ્ચે કે સાથ ખેલતા હૂં। ગાના સુનતા હૂં। રાત દેર તક ટીવી દેખતા હૂં। અપને દોસ્ત ગિરિજેશ કે પાસ સે २९ બેહતરીન ફિલ્મોં કી ડીવીડી લે આયા હૂં ઔર હર રોજ રાત ગ્યારહ બજે કે બાદ ઍક ફિલ્મ દેખતા હૂં। १२ તારીખ કા રિજર્વેશન હૈ ગાંવ જા રહા હૂં। કરીબ દો હફ્તોં કે લિઍ ગાંવ મેં રહૂંગા। આલૂ કી પહલી ફસલ પક ચુકી હૈ ઔર અબ આલૂ કોડ઼ને (જમીન સે આલૂ નિકાલને) કા વક઼્ત હૈ। વહીં ખેત મેં આલૂ ભૂન કર ખાઊંગા। ગંગા કિનારે બૈઠ કર જ઼િંદગી કો કરીબ સે દેખૂંગા। અગલે દો-તીન મહીને તક સિવાયે ઘૂમને ઔર સોચને કે કુછ ઔર નહીં કરના હૈ।

ઇસ દૌરાન મૈં સોચના ચાહતા હૂં કિ મીડિયા મેં લૌટૂં યા પૂરી તરહ ગાંવ લૌટ જાઊં। ગાંવ લૌટને કે ખ્યાલ કા સબ વિરોધ કર રહે હૈં। દોસ્ત ઔર ઘર કે લોગ ભી। સબકા કહના હૈ કિ ગાંવ લૌટને લાયક નહીં રહ ગઍ હૈં। બાત સહી હૈ। ગાંવ કી હાલત બહુત બુરી હૈ। લેકિન ક્યા મીડિયા રહને લાયક હૈ। ક્યા મીડિયા મેં વો બુરાઇયાં નહીં હૈં જો ગાંવોં મેં હૈં યા ફિર ઇસ પૂરી વ્યવસ્થા મેં હૈં। જાતિ કી રાજનીતિ મીડિયા મેં ભી હૈ। ધર્મ કે ઠેકેદાર ભી હૈં। ક્ષેત્રવાદ ભી હાવી હૈ। દલાલી મીડિયા કે લોગ ભી કરતે હૈં। ચંદ અપવાદોં કો છોડ઼ દેં તો જિતના બડ઼ા પત્રકાર ઉતના બડ઼ા દલાલ। સાજ઼િશેં યહાં ભી ખૂબ હોતી હૈં। આપ કોઈ સાજ઼િશ મત કરિયે, લેકિન આપકે ખ઼િલાફ઼ સાજ઼િશ કરને વાલોં કી કમી નહીં હોગી। તો ફિર મીડિયા મેં ક્યોં લૌટા જાઍ? ક્યા સિર્ફ઼ ઇસલિયે કિ યહી કામ કરના આતા હૈ ઔર ઉમ્ર કે ઇસ પડ઼ાવ પર કોઈ દૂસરા કામ કરના મુમકિન નહીં। રોજી રોટી ચલાની હૈ તો મીડિયા મેં કિસી તરહ બને રહના હોગા। જોંક કી તરહ ચિપકે રહના હોગા।

આપ સોચ રહે હૈં કિ નૌકરી છોડ઼ દિયા હૈ તો ભાષણ દે રહા હૈ। નહીં ઐસા નહીં હૈ। યકીન માનિયે મૈં યે સબ લગાતાર સોચ રહા હૂં। બીતે તીન સાલ સે મૈંને મીડિયા કે ચરિત્ર, યહાં કે કામ કે હાલાત ઔર લોગોં પર બહુત વિચાર કિયા હૈ। પિછલે ११ સાલ મેં પાંચ મીડિયા હાઉસ મેં કામ કર ચુકા હૂં। તીન ચૈનલ મેં કામ કર ચુકા હૂં। ઇસલિઍ મીડિયા કે હર સચ ઔર ઝૂઠ કો કરીબ સે જાનતા હૂં। કઈ બડ઼ે રિપોર્ટરોં કો જાનતા હૂં જો સિંડિકેટ બના કર સત્તા કી દલાલી કરતે હૈં। મૈં જાનતા હૂં કિ કૈસે ખ઼બરેં ખડ઼ી કી જાતી હૈં, ખ઼બરેં ખરીદી ઔર બેચી જાતી હૈં ઔર ખ઼બરેં દબાઈ જાતી હૈં। મૈં જાનતા હૂં ઍક હી તરહ કી દો ખ઼બરોં પર ક્યોં ચૈનલ દો નીતિયાં અપનાતે હૈં। ઉન ખ઼બરોં મેં શામિલ ચેહરોં કે આધાર સે ચૈનલોં કી નૈતિકતા તય હોતી હૈ। મૈં મીડિયા મેં ચલ રહે ઇસ ખ઼તરનાક ખેલ પર ઍક કિતાબ લિખને કી યોજના બના રહા હૂં। ઉસમેં બીતે ગ્યારહ સાલ કે અપને સફ઼ર ઔર અનુભવોં કો દર્જ કરૂંગા। ઉસમેં મેરઠ કે ટ્રાંસપોર્ટ નગર મેં બીતાઍ દિનોં કા જિક્ર હોગા, સપને ઔર સચ કે બીચ હુઍ ટકરાવ કી ચર્ચા હોગી। વો ટકરાવ જિસમેં પત્રકાર ધીરે ધીરે દમ તોડ઼તા હૈ ઔર ઍક કॉરપોરેટ જર્નલિસ્ટ જન્મ લેતા હૈ। વો જર્નલિસ્ટ જો અસલ મેં ઍક સેલ્સમૈન કી ભૂમિકા મેં હૈ જિસકે લિઍ ખ઼બર ઍક ઉત્પાદ હૈ ઔર પત્રકારિતા ઉત્પાદ કો બેચને કા તરીકા।

મીડિયા મેં મૈંને સબસે અધિક દિન ઍનડીટીવી મેં બિતાઍ હૈં। જાહિર સી બાત હૈ મેરી ઉસ કિતાબ મેં ઍનડીટીવી કા જિક્ર સબસે અધિક હોગા। મૈં વ્યક્તિગત તૌર પર માનતા હૂં કિ ઍનડીટીવી કા ખ઼બરોં કે બાજ઼ાર મેં ટિકા રહના બેહદ જરૂરી હૈ। લેકિન જબ ભી કોઈ મુઝસે કહતા હૈ કિ ઍનડીટીવી આઇડિયલ હૈ તો મૈં ઇસકા વિરોધ કરતા હૂં। મૈં માનતા હૂં કિ ઍનડીટીવી કી મૌત કા મતલબ ઍક સાફ-સુથરી ટીવી પત્રકારિતા કી મૌત હોગી। યહાં સાફ-સુથરી ટીવી પત્રકારિતા કા મતલબ સિર્ફ ઇતના હૈ કિ બિના કિસી અશ્લીલ વીડિયો કો દિખાઍ ઔર બિના ફૂહડ઼ હુઍ ભી ચૈનલ ચલાયા જા સકતા હૈ। ઇસસે અધિક મતલબ નિકલના ગ઼લત હોગા। ક્યોંકિ મૈં નિજી તૌર પર યે ભી માનતા હૂં કિ ઍનડીટીવી સ્કૂલ ઑફ જર્નલિજ્મ કિસી ભી દિન આજ તક સ્કૂલ ઑફ જર્નલિજ્મ સે જ઼્યાદા ઘાતક હૈ। ક્યોં, ઇસે સમઝાને કે લિઍ સિર્ફ ઍક છોટા કિસ્સા સુનાના ચાહૂંગા।

કુછ સમય પહલે ઍનડીટીવી ને મનમોહન સરકાર કે સબસે અચ્છે ઔર સબસે ખરાબ મંત્રિયોં પર ઍડિટર્સ સર્વે કરાયા થા। દેશ ભર કે સંપાદકોં કી રાય લી ગઈ। ઍક સૂચી તૈયાર કી ગઈ। રાત આઠ બજે કે બુલેટિન મેં ઉસે ચલાયા ગયા। લેકિન ફિર ખરાબ મંત્રિયોં કી સૂચી ગિરા દી ગઈ। મગર અચ્છે મંત્રિયોં કી સૂચી ચલતી રહી। વો ખરાબ મંત્રી કૌન થે ઔર ઍનડીટીવી ને વો સૂચી ક્યોં ગિરાઈ ઇસ પર વિસ્તાર સે ચર્ચા કિતાબ મેં હોગી। લેકિન ઇસસે આપ ઍનડીટીવી કે ચરિત્ર કા અંદાજા લગા સકતે હૈં। જો ચૈનલ સિર્ફ હલ્કે સે દબાવ મેં અપને હી સર્વે કો તોડ઼-મરોડ઼ સકતા હૈ ઉસ ચૈનલ મેં સ્ટેટ કે વિરુદ્ધ ખડ઼ે હોને કા કિતના હૌસલા હોગા?

યહી વજહ હૈ કિ મૈં લંબે સમય સે ઍનડીટીવી કો છોડ઼ને કા મન બના રહા થા। મેરે કરીબી મેરી ઉલઝન , મેરે દ્વંદ કો જાનતે હૈં। વો જાનતે હૈં કિ ઍનડીટીવી કી ઝૂઠી નૈતિકતા મેં મુઝે કિસ કદર ઘુટન મહસૂસ હો રહી થી। ગ્યારહ સાલ તક નૌકરી કરતે કરતે મેરે ભીતર કે પત્રકાર ને દમ તોડ઼ દિયા થા ઔર વો ઍક બડ઼ી વજહ થી કિ મૈં તમામ ઘુટન કે બાવજૂદ ઍનડીટીવી કી નૌકરી છોડ઼ને કા ફૈસલા નહીં લે પા રહા થા। મગર હાલ હી મેં ઍનડીટીવી પ્રॉફિટ સે ઍનડીટીવી ઇંડિયા મેં ઍક્સપોર્ટ કિયે ગઍ નઍ મૈનેજિંગ ઍડિટર અનિંદો ચક્રવર્તી ને મુઝે યે બડ઼ા ફૈસલા લેને કા બહાના દે દિયા। ઍક ઝટકે મેં સારી ઉલઝન દૂર હો ગઈ ઔર ઇસકે લિઍ મૈં ઉનકા શુક્રગુજાર હૂં।

સમરેંદ્ર સિંહ (०९-१२-०८)

જબ જસ્ટિસ ઐસે હોં તો કૈસે બચેગા દેશ?

સુપ્રીમ કોર્ટ ભી કમ હિપ્પોક્રેટ નહીં. બીતે કુછ દિનોં મેં દો અહમ મામલે સુપ્રીમ કોર્ટ કે સામને થે. ઍક જજોં સે જુડ઼ા મામલા ઔર દૂસરા નેતાઓં, પત્રકારોં ઔર સમાજ કે દૂસરે તાક઼તવર તબકોં સે જુડ઼ા હુઆ. દોનોં હી મામલોં મેં સુપ્રીમ કોર્ટ કી ટિપ્પણિયોં ને જજોં કે દોહરે ચરિત્ર કો સામને લા દિયા. પહલા મામલા સરકારી મકાન પર ગૈર કાનૂની કબ્જોં સે જુડ઼ા થા. યે પાંચ અગસ્ત કો સુપ્રીમ કોર્ટ કે સામને આયા. તબ સુપ્રીમ કોર્ટ કે જસ્ટિસ બી ઍન અગ્રવાલ ઔર જસ્ટિસ જી ઍમ સિંઘવી કી બેંચ ને કહા કિ “સરકાર કાનૂન કા પાલન નહીં કરના હી ચાહતી. પહલે યે કહતે થે કિ દેશ કો ભગવાન હી બચા સકતા હૈ, મગર અબ લગતા હૈ કિ ભગવાન ભી ઇસ દેશ કી મદદ નહીં કર સકતા”.

દૂસરા મામલા આજ અદાલત મેં પેશ હુઆ. કરોડ઼ોં રુપયે કે પ્રોવિડેંટ ફંડ ઘોટાલે મેં જજોં કી ભૂમિકા સે જુડ઼ા હુઆ. ઇસમેં નિચલી અદાલત સે લેકર સુપ્રીમ કોર્ટ કે જજ ભી સંદેહ કે ઘેરે મેં. ઉન પર આરોપિયોં કી મદદ કા શક હૈ. ઇસ ઘોટાલે ઔર જજોં કી ભૂમિકા કી જાંચ કિસસે કરાઈ જાઍ ઇસ પર સુપ્રીમ કોર્ટ મેં સુનવાઈ ચલ રહી હૈ. સુનવાઈ તીન જજોં કી બેંચ કર રહી થી, જિનમેં દો જસ્ટિસ બી ઍન અગ્રવાલ ઔર જસ્ટિસ જી ઍમ સિંઘવી વહી થે જિનકી બેંચ ને કહા થા કિ “ઇસ દેશ કો ભગવાન ભી નહીં બચા સકતા”. મગર આજ જસ્ટિસ બી ઍન અગ્રવાલ આપા ખો બૈઠે. હુઆ યૂં કિ સુનવાઈ કે દૌરાન વરિષ્ઠ વકીલ ઔર પૂર્વ કેંદ્રીય કાનૂન મંત્રી શાંતિ ભૂષણ ને કહા કિ સુપ્રીમ કોર્ટ ભ્રષ્ટ જજોં કો બચાને કી કોશિશ કર રહા હૈ. જિસ પર જસ્ટિસ બી ઍન અગ્રવાલ ભડ઼ક ગઍ. ઉન્હોંને શાંતિ ભૂષણ સે બયાન વાપસ લેને કો કહા. લેકિન ઉન્હોંને ઇનકાર કર દિયા ઔર કહા કિ ચાહેં તો માનહાનિ કા મુક઼દમા કર દેં. થોડ઼ી રુકાવટ કે બાદ સુનવાઈ આગે બઢ઼ી તો જસ્ટિસ બી ઍન અગ્રવાલ ને કુછ કહા જિસ પર શાંતિ ભૂષણ કે બેટે પ્રશાંત ભૂષણ ને કહા કિ વો ઉનકે સીનિયર કે મુંહ મેં અપને શબ્દ ડાલ રહે હૈં. ફિર ક્યા થા જસ્ટિસ બી ઍન અગ્રવાલ સુનવાઈ બીચ મેં છોડ઼ કર ઉઠ ગઍ. અબ મામલા સુપ્રીમ કોર્ટ કે મુખ્ય ન્યાયાધીશ કે જી બાલાકृષ્ણન પર છોડ઼ દિયા ગયા હૈ.

અબ આપ અંદાજા લગા સકતે હૈં કિ જિસ દેશ મેં સુપ્રીમ કોર્ટ કે જજ ખુદ કો ખુદા સમઝને લગે હોં ઔર કડ઼ુવે સચ કો બર્દાશ્ત કરને કી હિમ્મત ભી નહીં રખતે હોં ઉસ દેશ કા ભગવાન ભલા કૈસે કરે? જસ્ટિસ બી ઍન અગ્રવાલ (જો ચીફ જસ્ટિસ કે બાદ દૂસરે સબસે સીનિયર જજ હૈં) કો સોચના ચાહિયે થા કિ ઉનકે ઇસ બર્તાબ સે અદાલત સમ્માનિત નહીં બલ્કિ અપમાનિત હોગી. સાથ હી કાનૂન ઔર ન્યાયપાલિકા પર આમ આદમી કા યકીન ઔર ભી ઘટેગા.