16.7.10

સાયબર ચલા ટીવી કી ચાલ

વિનીત, તુમસે સાર્વજનિક રૂપ સે ઈર્ષ્‍યા વ્‍યક્‍ત કરતા હૂં. ઇતના ઔર બેહતર ન લિખ પાને કા મલાલ હમેશા રહતા હૈ. તુમ ઉસ અવધારણા કા ઘનઘોર અપવાદ હો જો જ્‍઼યાદા લિખને પર ઉલ-જુલૂલ લિખને લગતા હૈ. ઇતની ઑથેંટિસિટી કે સાથ લિખા કમ હી મિલતા હૈ. લોગ લિખતે હુઍ ઝાલમુઢી બનાને લગતે હૈં. વહીં હો જાતા હૈ તેલ.

બઢિયા લિખે. ઍક ભી મહત્ત્વપૂર્ણ બાત ન છૂટને દિયા. દરઅસલ, બહસ કાયદે સે હો, ઇસકે લિઍ તથ્‍યોં કા હોના જ઼રૂરી હૈ. સબસે પહલે ઔર ઍક્‍સક્‍લૂસિવ બનાને કે ચક્‍કર મેં મીડિયા (તમામ પ્રજાતિયોં કી) જિસ તરહ સે ખ઼બરોં કી વાટ લગાતે હૈં, ઉસકા અસરદાર અસર ઇન ડॉટકॉમોં પર દિખને લગા હૈ. લગને લગા હૈ કિ લોકપ્રિયતા કે ફિરાક મેં યે બાજ઼ાર કે આગે ખોલકર બિછ જાને કો તૈયાર હો ચલે હૈં.

'કિસી ભી બહસ કી પૂર્વપીઠિકા ક્‍યા હોતી હૈ, શાયદ મૈં જાન નહીં પાયા હૂં યા જો જાના હૈ વો ગ઼લત હૈ. મુઝે લગતા થા/હૈ કિ કિસી ભી બહસ મેં ઍક હી વ્‍યક્તિ ચિત ઔર પટ, દોનોં કી તરફ઼દારી નહીં કરેગા/ી. કમ સે કમ આયોજકોં કા કોઈ ન કોઈ પક્ષ ઔર નજ઼રિયા જ઼રૂર હોગા. ન જાને ક્‍યોં, મુઝે ઇસ બાર જ્‍઼યાદા જ઼ોર સે યહ મહસૂસ હુઆ કિ બહસ મેં પ્‍વાયંટ સ્‍કોર કરને વાલી ભાવના જ્‍઼યાદા હાવી રહી. મુખ્‍યધારા કી મીડિયા કે બારે મેં સભાગાર મેં સુત્રધાર સે લેકર વક્‍તાઓં ઔર શ્રોતાઓં તક ને જો ચિંતાઍં વ્‍યક્‍ત કી, જો સવાલ ઉઠાઍ ક્‍યા વો મીડિયા કી કિસી ઔર પ્રજાતિ કે સંદર્ભ મેં જાયજ઼ નહીં હોગા?

મુખ્‍યધારા કે મીડિયા સે જો ક઼ાયદે કા કામ ન કર પાને કા દર્દ લિઍ બાહર હુઍ, યા ન્‍યૂજ઼ રૂમ મેં ઘુસતે હી જિનકા માથા ટનકને લગતા હૈ, યા જિનકો નોજિયા ઔર બદહજ઼મી કી શિકાયત હોને લગતી હૈ; વે કમ-સે-કમ બાહર આકર વૈસી આબ-ઓ-હવા કા નિર્માણ તો નહીં હી કરેંગે જિસસે પિંડ છુડ઼ાકર વે આઍ હૈં.

કલ સૂત્રધાર આનંદ પ્રધાનજી ને સુમિત અવસ્‍થી કો આમંત્રિત કરતે હુઍ ઍસપી વાલે આજતક કે ઇંડિયા ટીવી કે સાથ ક઼દમતાલ કરને પર અપની નિરાશા વ્‍યક્‍ત કિયા થા, પર ઉસકે લિઍ સુમિત કો જિમ્મેદાર નહીં ઠહરાયા થા. બિલ્‍કુલ સહી કિયા થા. દિલીપ મંડલ ઔર પ્રॉન્‍જય ગુહા ઠકુરાતા કો સુનને કે બાદ લગા કિ સુમિત કી ઔક઼ાત તો ઇસ પૂરે ખેલ મેં ઍક પ્‍યાદા સે જ્‍઼યાદા નહીં હૈ. વહાં તો બડ઼ે-બડ઼ે લાલા ઔર ઘાઘ નૌકરશાહ અંગદી પાંવ જમાઍ જમે પડ઼ે હૈં. સૂત્રધાર મહોદય કે સાથ-સાથ મણિમાલા તથા મંડલ ઔર ઠકુરાતા મોશાય ને અપને-અપને ઢંગ સે સ્થિતિ મેં બદલાવ કે પ્રતિ ઉમ્‍મીદ જતાયી થી. વિનીત કી રપટ મેં ઇસકા વિસ્‍તાર સે ઉલ્‍લેખ હૈ. લગભગ ચારો દિગ્‍ગજોં ને વૈકલ્પિક મીડિયા કે પ્રતિ ઉમ્‍મીદ જતાયી. યે જ઼રૂર માના ઉન્‍હોંને કિ સાયબર મીડિયા કી પહુંચ ફિલહાલ સીમિત હૈ ઔર નિકટ ભવિષ્‍ય મેં ઇસકે દાયરે મેં વિસ્‍તાર કી કોઈ સંભાવના નહીં હૈ. ફિર ભી ઉમ્‍મીદ સાયબર પ્રજાતિ સે હી હૈ.

યહાં, જબ સાયબર જગત મેં દેખતા હૂં તો લગતા હૈ ટીવી વાલે ક્‍યા લડ઼ેંગે! ઉનસે જ્‍઼યાદા ટીઆરપી તો ઇસ ઑલ્‍ટરનેટિવ મીડિયા કો ચાહિઍ. વહી તિકડ઼મ, વહી પ્રપંચ જોતે જા રહે હૈં જિસે છપાસગંજ ઔર વાહ્યપ્રસારણ વાહન વાલે અભ્‍યાસ કરતે હૈં. વશ ચલે તો પટ્ટા ભી ચલા દેં બ્રેકિંગ ન્‍યૂજ઼ કા. ટીકર-પીકર ટાઇપ કી ચીજ઼ તો દિખને હી લગી હૈ. કાહે, આપકો કાહે ઍક્‍સક્‍લૂસિવ ખ઼બર કી જ઼રૂરત પડ઼ને લગી? હમ જો આપકો દેં વો ઔર કિસી કો ન દેં, પર બતાઇઍ તો ક્‍યોં?

બહરહાલ, સવાલ તો હૈ હી કિ મીડિયા કિસકે પક્ષ મેં કામ કરેગા, લોકતંત્ર કી મજબૂતી મેં ઇસકી કોઈ ભૂમિકા અબ હોગી?

4.6.10

ગ઼ૈરબરાબરી કો બઢાવા દેતે આશ્રમ

નરેશ ગોસ્‍વામી અપને પુરાને મિત્ર હૈં. 'ધર્મ ઔર બાજ઼ાર' કે સંબંધોં કી પડ઼તાલ કર રહે હૈં દિલ્‍લી વિશ્‍વવિદ્યાલય મેં. ધાંસૂ લિખાડ઼ હૈં. હિંદી ઔર અંગ્રેજ઼ી મેં સમાન રૂપ સે લેખન કરતે હૈં. તનાવ કી સ્થિતિ મેં ખૂબ લિખતે હૈં, બઢિયા લિખતે હૈં. પેશ હૈ નરેશજી કા યહ આલેખ જો શ્રી શ્રી રવિશંકર જી પર હમલે કે અગલે રોજ દૈનિક ભાસ્‍કર મેં છપા થા. લેખક ઔર પ્રકાશક દોનોં કો આભાર.


ગુરુ પરંપરા કેંદ્રિત ઍક ધાર્મિક સમુદાય કે ઉત્તર

ભારત કે લગભગ હર શહર મેં આશ્રમ હૈં। ઇન

આશ્રમોં મેં હર સપ્‍તાહ ભક્‍તજન યા સંપ્રદાય કે

અનુયાયી જુટતે હૈં। પરિસર કી ફસલોં ઔર બાગવાની કી

દેખરેખ સેવાદાર કરતે હૈં। ઇસ કામ કો શ્રમદાન કહા

જાતા હૈ। ઇસ કામ કા કોઈ મેહનતાના નહીં હોતા। યહ ઍક

સ્વૈચ્છિક કાર્ય હોતા હૈ। ઇસ બેહદ નપી-તુલી વ્યવસ્થા કે

પ્રભામંડલ કે ચલતે કોઈ અનુયાયી યહ નહીં જાનના ચાહતા

કિ ઇતની જમીન ખરીદને ઔર ઉસ પર ભવન નિર્માણ કરને

કે લિઍ પૈસા કહાં સે આતા હૈ।


ઇન આશ્રમોં કે જલસોં મેં ભક્‍તજન ગુરુ કી ઝલક

પાને ભર કે લિઍ બેતાબ રહતે હૈં। ગુરુ સ્વર્ગ કા માર્ગ દિખાને

કે અલાવા રોજમર્રા કે જીવન ઔર સામાજિક સંબંધોં કો

મધુર બનાને કે લિઍ કોઈ નુસ્ખે તજવીજ નહીં કરતે। વે

કભી-કભી ઍક ભીતરી રોશની કી બાત કરતે હૈં, લેકિન

ઉસ રોશની સે સામાજિક સંબંધોં મેં પસરે અંધેરે કોને

પ્રકાશિત નહીં હો પાતે। ઇધર, બઢ઼તે બાજાર ઔર

ઉપભોક્‍તાવાદ કી લલક ને સમાજ સે મિલને વાલે

આશ્વાસનોં કો જબસે છિન્ન-ભિન્ન કર દિયા હૈ, તબસે ઇન

સંપ્રદાયોં ઔર આશ્રમોં મેં અનુયાયિયોં કી ભીડ઼ બેતહાશા

બઢ઼ી હૈ। હાલ મેં ઐસે હી ઍક આશ્રમ મેં ભગદડ઼ મચને સે

કઈ મહિલાઓં કી મૌત ભી હો ગઈ થી।

યહાં હમારી મંશા કિસી સંપ્રદાય યા આશ્રમ કી નિંદા

કરના કતઈ નહીં હૈ। સવાલ બસ ઇતના હૈ કિ અપને

અનુયાયિયોં કો સ્વર્ગ ઔર સમृદ્ધિ કા રાસ્તા બતાકર ક્‍યા

યે સંપ્રદાય લગાતાર અરાજકતા ઔર અવ્યવસ્થા કી તરફ

બઢ઼ રહે સમાજ કો બેહતર યા વૈકલ્પિક જીવન દર્શન દે

સકતે હૈં? ક્‍યા ઐસે ધાર્મિક સમાગમોં સે સમાજ કા જીવન

સચમુચ શાંતિપૂર્ણ, સાર્થક યા ઉદાત્ત હો પાતા હૈ? અગર

પ્રાર્થના ભવન મેં કુછ વિશિષ્ટ લોગોં કો બૈઠને કે લિઍ નર્મ

ગદ્દિયાં દી જાતી હૈં ઔર બાકી લોગોં કો સૂત કી સાધારણ

દરિયોં પર બૈઠાયા જાતા હૈ, તો ઇસકા મતલબ સાફ હૈ કિ

વહાં ભી ઍક તરહ કી વર્ણ-વ્યવસ્થા લાગૂ હૈ।

આધ્યાત્મિકતા કા અર્થ યદિ મનુષ્ય કે હોને માત્ર કો ગરિમા

પ્રદાન કરના હૈ, તો ફિર ઇસ શ્રેણીકરણ કો કિસ તરહ

જાયજ ઠહરાયા જા સકતા હૈ?

આમ તૌર પર ઐસી સંગતોં કે અવસર પર ગુરુ કે આસન

કે ઍકદમ પાસ વાલા ક્ષેત્ર લગભગ વીઆઈપી જોન હોતા હૈ।

વહાં ખાસ હૈસિયત કે લોગોં કો જગહ દી જાતી હૈ। જૈસે

આમ જીવન મેં લોગ ઝૂઠ બોલ કર, વાસ્તવિક પહચાન કે

બજાય ખુદ કો વિશિષ્ટ વ્યક્‍િત બતાકર અપના કામ

નિકાલતે હૈં, લગભગ ઐસા હી કુછ યહાં ભી હોતા હૈ। ઇસ

જગહ મેં પ્રવેશ પાને કે લિઍ કોઈ અગર ખુદ કો કહીં કા

ઍમઍલઍ યા પ્રોફેસર બતા દે, તો ઉસે તુરંત માફીનામે કે

સાથ અંદર દાખિલ કર લિયા જાતા હૈ। ઐસે મેં યહ સોચના

જરૂરી હો જાતા હૈ કિ અગર ઇન નઍ સંપ્રદાયોં મેં ભી

સનાતની શ્રેણિયોં કે હિસાબ સે વ્યવહાર કિયા જાઍગા, તો

મનુષ્ય કી મૂલભૂત બરાબરી કે આદર્શ કા ક્‍યા હોગા?

અગર ઇન સંપ્રદાયોં કે સામાજિક આધાર પર નજર

ડાલી જાઍ, તો મૌટે તૌર પર યહ બાત સામને આતી હૈ કિ

ઇન સંપ્રદાયોં કા પ્રભાવ મુખ્‍યત: ઉન વર્ગ, સમુદાયોં ઔર

સમૂહોં કે બીચ હૈ જિન્હેં ધર્મ કી શાસ્ત્રોક્‍ત વ્યવસ્થા મેં

સમ્‍માન, ગરિમા ઔર બરાબરી કા હકદાર નહીં માના જાતા

થા। લેકિન ઉદાર અર્થવ્યવસ્થા કે ઇન દો દશકોં મેં સમાજ

કે દસ્તકાર ઔર કારીગર વર્ગ કે લિઍ ધર્નાજન કે કુછ

નઍ રાસ્તે ખુલે હૈં। નિર્માણ મેં આઈ તેજી ઔર શહરીકરણ

કી પ્રક્રિયા મેં આઍ ઉછાલ સે ઉન જાતિયોં ઔર સમૂહોં કો

નિશ્ચય હી કુછ આર્થિક લાભ પહુંચા હૈ, જો હરિત ક્રાંતિ

કે બાદ લગભગ બેકામ ઔર બેરોજગાર હો ગઍ થે।

સ્વરોજગાર યા ફિર નિજી ઉદ્યમ કે દમ પર વृહત્તર સમાજ

મેં અપની મૌજૂદગી દર્જ કરાને વાલે ઇન સમૂહોં કા

વિશ્વબોધ આધુનિકતા મેં પગે શિક્ષિત વર્ગ કા વિશ્વબોધ

નહીં હૈ।

અસલ મેં, તકનીક, પૂંજી ઔર રાજનીતિક સત્તા કી

અરાજકતા સે જન્મે અનિશ્ચય કે બીચ હર વ્‍યક્તિ કિસી

નિશ્ચિત યા સ્થિર સહારે કી તલાશ મેં હૈ। મિસાલ કે તૌર

પર, આધુનિક વિચારોં મેં પલે-બઢ઼ે ઔર સંપન્ન લોગ

કृષ્ણમૂર્તિ કી ઓર ચલે જાતે હૈં તથા જિન્હેં પૂંજીવાદ કા

ઉત્સવ મનાતે-મનાતે કિસી તરહ કા અપરાધ બોધ સતાને

લગતા હૈ, વે ઓશો કી લીક પકડ઼ લેતે હૈં। ઇનકે બરક્‍સ

જિન લોગોં કો સંપન્નતા, પૈસા, સુખ કે આધુનિક

ઉપકરણ, સુંદર ઘર જૈસે પ્રતીક હાલ ફિલહાલ હાથ લગે

હૈં, વે સિર્ફ સ્વર્ગ ચાહતે હૈં યા દૂસરી તરહ સે કહેં તો નરક

કે દંડ સે બચના ચાહતે હૈં। ક્‍યા ગુરુ કેંદ્રિત સંપ્રદાય ઇસ

દેશી મધ્યવર્ગ કો સ્વર્ગ કા ભરોસા દેકર ઍક તરહ કી

સામાજિક ગૈર-બરાબરી કો બઢ઼ાવા નહીં દે રહે?

3.6.10

ઢેબરી મેં તેલ નઇખે, મડ઼ઈ અન્‍હાર બા


છહ મહીને સે બ્‍લॉલિખી સે બાહર થા. કઈ મર્તબા મન હુઆ કિ ઘોષણા હી કર દિયા જાઍ કિ અબ હફ્તાવાર કા શટર ડાઉન કર રહા હૂં. પર લગા, ન ઐસા ન કિયા જાઍ. દુકાન રહેગા તો સામાન તો આતા-જાતા રહેગા. મંદી ઔર તેજ઼ી તો શાશ્‍વત સત્‍ય હૈ. દેખિઍ, તબ વિવેક સે કામ લિયા. ઠીહા જમાઍ રખા. આજ સામાન ભી લે આયા હૂં. મિત્રોં, છાત્ર આંદોલન કે જ઼માને મેં અપને રુમ મેટ ભૂષણજી કે સાથ મિલકર કુછ લિખા થા. લિખતે વક્‍઼ત હી ગુનગુનાકર ધુન ભી નિકાલ લી થી હમલોગોં ને. અગલે રોજ઼ ભોજપુરી ગીત કે તૌર પર દોસ્‍તોં કો સુનાયા. 'સાંસ્‍કृતિક મંડલી કે સાથિયોં ને ફૈસલા સુનાયા, 'કુછ ભી હો, પર હમારા લિખા ગીત નહીં હૈ'. હમારે અંદર કા રચનાકાર મર હી ગયા, સમઝિઍ. બાદ મેં કુછ મિત્રોં ને બતાયા કિ ઝારખંડ કે બીડ઼ી પત્તા મજદૂરોં મેં હમારી યે પંક્તિયાં બેહદ લોકપ્રિય હૈ... બહરહાલ, ફિર સે યાદ્દાશ્‍ત બટોરકર પંક્તિયોં કો જોડ઼-જાડ઼ કર આપકે લિઍ લાયા હૂં. અપની રાય દીજિઍગા. ઔર હાં, કોશિશ રહેગી કિ અબ થોડ઼ા નિયમિત હો જાઉં.

સુની પંચે સુની પંચે બડ઼ી-બડ઼ી બાત બા
ઢેબરી મેં તેલ નઈખે મડ઼ઈ અન્હાર બા

કॉલેજ કે હાલત દેખીં બઢ઼ત જાલે ફિસિયા
કઇસે પઢાઇબ લઇકા સુઝે ના જુગતિયા
શિક્ષા કે નામ પર કેસરિયા બુખાર બા
ઢેબરી મેં તેલ નઇખે, મડ઼ઈ અન્હાર બા

રાઉર લઇકા ડિગ્રી લેકે ખોજતા નૌકરિયા
નૌકરી ન પાવે બીતલ સગરી ઉમરિયા
નૌકરી પર ઉનકર બપૌતી અધિકાર બા
ઢેબરી મેં તેલ નઇખે, મડ઼ઈ અન્હાર બા

ખેત મેં કે બીયા સુખલ સુખ ગઇલ ધનવા
કાન્હે કુદાલી લે કે રોવતા કિસાનવા
અબ ત પેટેંટો ઍગો નયા જમીદાર બા
ઢેબરી મેં તેલ નઇખે મડ઼ઈ અન્હાર બા

ઘર મેં સે નિકલલ દૂભર છૂટલ પઢ઼ઇયા
હાથે થમાવલ ગઇલ કલછુલ કઢ઼હિયા
સીતા કે નામ પર ગુલામી ઠોકાત બા
ઢેબરી મેં તેલ નઇખે મડ઼ઈ અન્હાર બા

ઉઠી ભઇયા ઉઠી બહના ફેરે ખાતિર દિનવા
આયીં સાથે ચલી તબે બદલી કનૂનવા
ઇનન્હીં સે બાત કઇલ બિલકુલ બેકાર બા
ઢેબરી મેં તેલ નઇખે મડ઼ઈ અન્હાર બા


સારાંશ યહાઁ આગે પઢ઼ેં કે આગે યહાઁ

25.11.09

ચૈનલોં કી ફુસફાસ

બંબઈ મેં લિયોપોલ્‍ડ કૈફે મેં શિવસેના કી હુડ઼દંગ પર વિનીત ને આજ ઍક પોસ્‍ટ લિખા હૈ. કુછ તકનીકી દિક્‍કત કી વજહ સે મેરી રાય વહાં પોસ્‍ટ નહીં હો પા રહી હૈ, લિહાજ઼ા યહાં આપકે સાથ સાઝા કર રહા હૂં:

ક્‍યા કહતે હો ભૈયા ઇસી ઍનડીટીવી કો કિસાનોં કા પ્રદર્શન શહર મેં અવ્‍યવસ્‍થા ફૈલાતા દિખતા હૈ! ભાઈ શિવસેના યા કિસી ભી સેના દ્વારા ભડ઼કાઍ જાને વાલે દંગે-ફસાદોં કા મૈં ભી ઘોરવિરોધી હૂં. પર કમ સે કમ અપને વિવેક કો ખુલા રખતા હૂં કિ અંધ શિવસેના વિરોધ યા અંધ મનસે વિરોધ કે ચક્‍કર મેં બેહદ મહત્તવપૂર્ણ મસલોં પર નિગાહ ડાલને સે મેરી આંખેં ઇનકાર ન દે.

કિસાનોં કે પ્રદર્શન સે શહર મેં અવ્‍યવસ્‍થા ફૈલને કે પીછે તર્ક યે દિયા ગયા કિ પ્રદર્શનકારિયોં ને જમકર શહર મેં ઉત્‍પાત મચાયા, સરકારી ઔર નિજી સંપત્તિયોં કો નુક્‍શાન પહુંચાયા, આદિ-આદિ. મૈં ઉનકી બાતોં સે ઇસ બાત સે સહમત હૂં કિ હાં, પ્રદર્શનકારિયોં ને વૈસા કિયા. પર સવાલ યે હૈ કિ ક્‍યા સારે પ્રદર્શનકારી હુડ઼દંગ મેં શામિલ થે? ચલિઍ, ઇસસે ભી ક્‍યા હો જાઍગા ... પર ક્‍યા ઉનકી માંગ નાજાયજ઼ થી, ક્યા દેશ કે દૂર-દરાજ઼ સે લોગ બડ઼ા ખુશ હોકર આતે હૈં દિલ્‍લી મેં પ્રદર્શન કરને, જબ પ્રદર્શનકારી લાઠી ખાકર દર્દ સહલાતે જાતે હૈં તબ કૌન અવ્‍યવસ્‍થા ફૈલા રહા હોતા હૈ ઔર કૌન નિરંકુશ? પંકજ પચૌરી ઔર ઉનકે સાનિધ્‍ય મેં પત્રકારિતા કરને વાલોં કો જ઼રા ઇન બાતોં પર ભી વિચાર કરના હોગા.

'હમલોગ' વાલે શીર્ષસ્‍થ પત્રકાર સાહબ યે બતા પાઍંગે કિ અગર પશ્ચિમી ઉત્તર પ્રદેશ કે કિસાન જિસ જંતર-મંતર પર 'ઉત્‍પાત' મચા રહે થે વહીં દેશ ભર કે ગ઼રીબ-ગુર્બા ઔર આદિવાસી જમા હોકર અપને જ઼મીન પર અપને હક઼ કે લિઍ પ્રતિરોધ સભા કર રહે થે, ઉનકી નેતા મેધા પાટકર ભી કમ કદ્દાવર નહીં થી, ક્યોં નહીં ઉસ પર અપના કૈમરા ઘુમવા લિઍ?

'આઇબીઍન લોકમત' કે દફ઼્તર મેં જબ લંપટોં ને હમલા કિયા થા તબ કૈસે છાતી પીટ-પીટ કર લોકતંત્ર કો બચાને કી ગુહાર કર રહે થે, પંકજ બાબુ ને કહા થા કિ બ્રॉડકાસ્‍ટ ઍડિટર્સ ગિલ્‍ડ (યા ઍસોશિઍશન ને મુઝે ઠીક સે યાદ નહીં આ રહા ઇસ વક્‍ત) ને યહ તય કિયા થા કિ મીડિયા વાલોં કો બુલા કર કી જાને વાલી કાર્રવાઈ કો કવર નહીં કિયા જાઍગા. બડ઼ી અચ્‍છી બાત હૈ, કિતની બાર પાલન કિયા આપને!

ભૈયા, યહી લોગ હૈં જો 'રાષ્‍ટ્રીય મહત્ત્‍વ' કી શિલ્‍પા-કુંદરા કી શાદી કો હેડલાઇન બતાતે હૈં ઔર ઉસ પર સ્‍પેશલ પૈકેજ લેકર આતે હૈં.

ભૈયા, કાહે ભોલેપન સે ભારી સવાલ કી ઓર ઇશારા કરતે હો. યે ચૈનલ-વૈનલ ઍક બડ઼ી સાજીશ કા હિસ્‍સા હૈં. વૈસે કિસી મસલે યા વૈસી કિસી નીતિ કી તરફ઼ યે ઇશારા નહીં કરેંગે જિસસે લોગોં કી રોજી-રોટી જુડ઼ી હુઈ હૈ. પશ્ચિમી ઉત્તરપ્રદેશ કે કિસાન યા હોં યા વિદર્ભ કે યા ફિર બલિયા યા સીતામઢ઼ી કે, યા દેશ ભર કે આદિવાસી: ઉનકે સવાલોં મેં કિસી ભી મીડિયા કી દિલચસ્‍પી નહીં હૈ. પ્રતીક કે તૌર પર મહંગાઈ કા જિક્ર કરતે કભી ઇનકે લોગ ઓખલા યા આજ઼ાદપુર મંડી સે આલૂ-પ્‍યાજ઼ કે ભાવ બતાતે દિખ જાઍંગે, કભી-કભાર કિસી મધ્‍યવર્ગીય કॉલોની કી ઇટાલિયન માર્વલ ઠુકે કિચેન સે કિસી મહિલા કા બિગડ઼તા માસિક બજટ સુના દેંગે. બસ. ખુર્જા, સોનીપત, ધુલ્‍લૈ, સહારનપુર, શાહજહાંપુર, પાસીઘાટ, ડિમાપુર, કોકરાઝાર યા ડેહરી ઑન સॉન મેં ઇસ મહંગાઈ સે પહલે ભી કૈસે લોગોં કી કમર ટેઢી હો રહી થી - કભી ન બતાયા ન બતાઍંગે.

ચાહિઍ મસાલા, ચટપટા મસાલા. ઐસા કિ ડાલેં તો ચના જોર ગરમ બન જાઍ. ગ઼રીબ, ગ઼રીબોં કી સમસ્‍યાઍં ઔર ઉનકી જદ્દોજહદ કો આજ કા મીડિયા ઔર ખાસકર કોઈ ચૈનલવાલા કભી સ્‍ટોરી કા પ્‍લॉટ નહીં બનાતા. અપવાદ ઔર મિસાલ ભલે ગિના દેં, ગિના હી સકતે હૈં. બસ.

આતંકવાદ, શિવસેના, ઠાકરે ફૈમિલી, ફિલ્‍મ, ફૈશન, લાઇફ઼-સ્‍ટાઇલ, બાજ઼ાર, રાહુલ બાબા, યુ-ટ્યૂબ, ચમત્‍કાર, બાબા-ઓઝા સે ઇતર સોચના ભી ઇન્‍હેં પહાડ઼ લગતા હૈ.

આતંકવાદ ઔર પાકિસ્‍તાન ન હોતા તો 24 ઘંટે વાલે ચૈનલોં કી કૈસી દુગર્તિ હોતી, કલ્‍પના કી જા સકતી હૈ. ઐસે મેં ભાવનાઓં, સંવેદનાઓં, હત્‍યાઓં, કુર્બાનિયોં ઔર સંબંધોં કા બાજ઼ારીકરણ બડ઼ા સહારા દેતા હૈ.

મૈં તો અબ ભી ઇસ 'ભ્રમ' મેં રહૂંગા કિ નાગરિક હૂં, ઔર સ્‍કૂલિયા જ્ઞાન પર ભી અભી ભરોસા ક઼ાયમ હૈ. ઇસલિઍ ઉમ્‍મીદ હૈ કિ શાયદ કભી અંગૂલીમાલ સે ઇનકી ભેંટ હોગી ઔર યે મરા-મરા સે રામ-રામ મેં બદલેંગે. ગલત કહા?




સારાંશ યહાઁ આગે પઢેં કે આગે યહાઁ

16.11.09

સફ઼ર કે કાર્યક્રમ મેં આ રહે હૈં યશ માલવીય

સફ઼ર કે અનિયમિત શ્રृંખલા આમને-સામને મેં ઇસ દફ઼ા યશ માલવીય અપને કુછ ગીત સુનાઍંગે ઔર ફિર પ્રખ્‍યાત કવયિત્રી અનામિકા કે સાનિધ્‍ય મેં શ્રોતા ઉનસે સીધી બાતચીત કરેંગે.
સફ઼ર દ્વારા પિછલે સાલ આરંભ કિયા ગયા યહ કાર્યક્રમ સચમૂચ નાયાબ હૈ, ઇસલિઍ કિ ઇસકે તહત કોઈ ભી રચનાકાર ન કેવલ સમય‍ નિકાલ કર ફૂર્સત સે અપની પસંદીદા રચનાઍં સુનાતે હૈં ઔર ફિર લોગોં કો ઉનસે ઉનકી રચનાઓં કે સાથ-સાથ ઉનકે રચના કર્મ ઔર જીવન કે વિભિન્‍ન પહલુઓં પર ભી બાતચીત કરને કા મૌક઼ા હોતા હૈ. કોશિશ યહ હૈ કિ ઇસકે જ઼રિઍ લોગ ન કેવલ રચનાઓં કે માર્ફ઼ત ઉન્હેં જાનેં બલ્કિ ઉનકે વ્‍યક્તિત્‍વ ઔર વ્‍યવહાર કો ભી જાનેં. સફ઼ર કો યહ ખ઼ુશી હૈ કિ ઇસ શ્રृંખલા કી શુરુઆત સમકાલીન પસંદીદા રચનાકાર ઔર હંસ કે સંપાદક રાજેંદ્ર યાદવ જી દ્વારા લઘુકથાઓં ઔર ઉનકી કુછ ચુની હુઈ કવિતાઓં કે પાઠ કે સાથ હુઆ થા ઔર સાથ મેં થીં અર્ચના વર્મા. વજ઼ીરાબાદ કી સંકરી ગલિયોં સે ગુજ઼ર કર રાજેંદ્રજી, અર્ચના જી ઔર ઉનકો જાનને-સુનને કે ઇચ્‍છૂક ચાલીસ-પૈંતાલીસ લોગ સફ઼ર કે દફ્તર મેં ઇકટ્ઠા હુઍ થે. ઉસી સફલતા સે પ્રેરિત હો કર સફર ને ઇસ બાર અપને જ઼માને કે પસંદીદા નવગીત લેખક તથા લોકપ્રિય કવિ શ્રી યશ માલવીયજી કો આમંત્રિત કિયા હૈ. યશ માલવીય ને ઉદયપ્રકાશ કે ઉપન્‍યાસ પર આધારિત ફિલ્‍મ 'મોહનદાસ' કે લિઍ બડ઼ે સુંદર ગીત લિખે હૈં. મેરે ખયાલ સે અપને જમાને મેં શાયદ હી કોઈ કવિ યા ગીતકાર હોંગે જો અકા‍દમિયોં યા સભાગારોં સે બાહર જાકર કવિતા પાઠ કરતે હોંગે, યશ ભાઈ ઉસ લિહાજ઼ સે બહુત બડ઼ે અપવાદ હૈં. ઇલાહાબાદ મેં લગને વાલા માઘ મેલા કા પંડાલ હો, યા દિલ્‍લી મેં અંબેડકર જયંતી પર સામુદાયિક પાર્ક મેં ખુલે આસમાન કે નીચે હોને વાલે કાર્યક્રમ: ઉનકી ગીતેં લોગોં કો થમ કર સુનને કો મજબૂર કરતી રહી હૈં.
ઉમ્‍મીદ હૈ દિલ્‍લી મેં રહને વાલે સાહિત્‍યપ્રેમી ઔર સृજનશીલ લોગ ઇસ મૌક઼ે કા લાભ જ઼રૂર ઉઠાઍંગે.

સારાંશ યહાઁ આગે પઢેં કે આગે યહાઁ

9.11.09

હિંદી ઔર ક્ષેત્રીય ચૈનલોં કે સંબંધોં કી પડ઼તાલ હો

મહુઆ પર ભોજપુરી કે પહલે રિયલ્‍ટી શો 'સુરસંગ્રામ' કે ફિનાલે કે બાદ મૈંને અપની રાય ભોજપુરી મેં લિખને કી કોશિશ કી થી. ઉસ પર બ્‍લॉગર મિત્ર વિનીત ને ફેસબુક પર લગાઍ હમારે લિંક પર અપની રાય કુછ ઇસ તરહ જ઼ાહિર કી હૈ. ઉનકી રાય પર ગંભીરતાપૂર્વક વિચાર હોના ચાહિઍ. ક્‍યોંકિ ટેલીવિજ઼ન, ભાષા ઔર ઉસસે ઉપજતી સંસ્‍કृતિ પર વિનીત લગાતાર લિખ પઢ઼ રહે હૈં. હાલ કે દિનોં મેં વિભિન્‍ન મંચોં સે ભી ઉન્‍હોંને યહ પ્રશ્‍ન ઉઠાના શુરૂ કિયા હૈ. ભારત મેં ટીવી કો લેકર ગંભીર લિખાપઢ઼ી ઇતની કમ હુઈ હૈ કિ અકસર લોગ ઉનકી બાત સુન કર ભૌંચક રહ જાતે હૈં યા ફિર 'ટીવી ને સર્વસ્‍વ લૂટ લિયા હૈ'વાલે અંદાજ મેં ખીસ નિકાલતે હુઍ આપે સે બાહર હો જાતે હૈં. ઔર તો ઔર બુદ્ધિજીવિયોં કી ઍક જમાત ભી ઇસમેં શામિલ હૈ. મૈં વિનીત કી ઉસ ટિપ્‍પણી કો યહાં આપસે સાઝા કરતે હુઍ યહ ઉમ્‍મીદ કરતા હૂં કિ ઇસ સવાલ પર ચર્ચા આગે બઢ઼ાને મેં આપકા યોગદાન મિલેગા.

માફ કીજિઍગા,ભોજપુરી મેં લિખી પોસ્ટ કા જબાબ હિન્દી મેં દે રહા હૂં। મૈં નહીં જાનતા ઇસમેં લિખના। અચ્છી લગા કિ આપને મહુઆ ચૈનલ કે જરિઍ ઍક બનતી સંભાવના કો પહચાનને કી કોશિશ કી હૈ। મૈંને નયા જ્ઞાનોદય કે અગસ્ત અંક મેં ઇસી મિજાજ કો લેકર ઍક લેખ લિખા- ટેલીવિજન વિરોધી આલોચના ઔર રિયલિટી શો। આપકી મહુઆ કી ઇસ સંભાવના કો હિન્દી કે તમામ રિયલિયી શો મેં દેખને કી કોશિશ કી થી ઔર કઈ લોગોં કે બહુત હી ઉત્તેજિત ફોન આઍ। જાહિર સી બાત હૈ આપ જિસ રુપ મેં મહુઆ કો દેખ રહે હૈં,ઇસી તરહ સે વો હિન્દી કે રિયલિટી શો દેખને-સમઝને કે પક્ષ મેં નહીં થે। ઍક સવાલ આપસે ભી પૂછના ચાહતા હૂં કિ ક્યા જિસ નજરિઍ સે આપને મહુઆ કે ઇસ રિયલિટી શો કો દેખા ઔર વિશ્લેષિત કિયા હૈ ક્યા હિન્દી રિયલિટી શો કો ભી ઇસી રુપ મેં ભી વિશ્લેષિત કિયા જા સકતા હૈ? ક્યોંકિ સામાજિક પृષ્ઠભૂમિ કો લેકર વહાં ભી કઈ ઐસે હી રેફરેંસ મિલ જાઍંગે।
પોસ્ટ પઢ઼તે હુઍ લગા કિ આપ ચૈનલ કે ઍફર્ટ કો શાયદ ઇસલિઍ સપોર્ટ કર રહે હૈં કિ વો ભોજપુરી મેં હૈ। કહીં-કહીં આપકે બચપન કા લગાવ ઔર નાસ્ટॉલ્જિક ઍટીટ્યૂડ। નહીં તો હિન્દી ચૈનલોં કી તરહ ઇસમેં ભી ફૂહડ઼તા,ઍક કિસ્મ કા સસ્તાપન હૈ। મૈં ઇસે કિસી ભી રુપ મેં ગલત યા વકવાસ નહીં માનતા લેકિન ઇસ પર બાત કિયા જાના ઇસલિઍ જરુરી હૈ ક્યોંકિ યહી હિન્દી રિયલિટી શો કે આલોચના કા આધાર બનતા હૈ। ઇસલિઍ મુઝે લગતા હૈ કિ ઇસ પોસ્ટ કે જરિઍ ક્ષેત્રીય ભાષાઓં કે કાર્યક્રમોં ઔર ચૈનલોં ઔર હિન્દી ચૈનલોં કે બીચ ઍક તુલનાત્મક અધ્યયન કી ગુંજાઇશ બનતી હૈ.

6.11.09

જીત ગઇલ ભોજપુરિયા

ભાઈ મોહન રાઠૌર આ આલોક કુમાર કે ઢેર સારા બધાઈ! આજ ભોજપુરિયા સમાજ આપન દૂ ગો સિતારન પર ઠપ્‍પા લગા દેહલસ. ઉત્તર પ્રદેશ કે ભાઈ મોહન રાઠૌર આઉર બિહાર કે આલોક કુમાર સંયુક્‍ત રૂપ સે વિજેતા ઘોષિત કઇલ ગઇલન મહુઆ ચૈનલ કે સુર સગ્રામ કાર્યક્રમ મેં. હમ ત ભોજપુરી આઉર મૈથિલી કે બીચ બજ્જિકા નામક બોલી મેં પૈદા ભઇલ બાનિ લેકિન અડ઼ોસી પડ઼ોસી આ સંગી સાથી કે જૌરે રહ કે ભોજપુરી સે હમાર પરિચય ભઇલ. જબ સે મહુઆ ચૈનલ શુરૂ ભઇલ તબે સે હમાર ઇ કોશિશ રહે કિ કમ સે કમ સુર સંગ્રામ જરૂર દેખિં. આઉર આજ ગાંધી મૈદાન પટના સે જબ લાઇવ ટે‍લીકાસ્‍ટ ભઇલ સુર સગ્રામ કે ફિનાલે કે, ત દારૂ પિનાઈ બીચે મેં છોડ઼ કે ટીવી કે આગે આ ગઇનિ.
હમરા નઇખે માલૂમ કે જે હમ લિખ S તાનિ ઉ ભોજપુરી હ કિ ના, બાકી ઍતના જરૂર કહેબ કિ મહુઆ કે ઇ પ્રોગ્રામ અપના કિસિમ કે અલગ કાર્યક્રમ રહે આઉર બહુત મજેદાર રહે.
હાં, ઇ જરૂર કહેબ કિ આજ ગ્રેંડ ફિનાલે કે નામ પર બંબઇયો લટકા ઝટકા જરૂર ભઇલ., મજેદાર બાત ઇ કિ અંતિમ દુનો વિજેતા મેં સે કૌનો નામચીન ના રહસ આજ સે પહિઍ. દિલદારનગર, યૂ પી કે નિવાસી મોહન કે બાબૂજી કપડ઼ા કે ફેરી લગાવલન જબકિ લક્‍ખીસરાય, બિહાર કે રહે વાલા આલોક કુમાર કે પરિવારો કે આજ સે પહિલે કોઈ ખાસ રરૂખ ના રહે. પર આજ સે ઇ દુનુ જના ઔર ઇનકર પરિવાર કે સમાજ મેં ઍગો સ્‍થાન તય હો ગઇલ. હમરા પૂરા વિશ્‍વાસ બાટે કિ દુનો જના ભોજપુરી સમાજ કે કાફી આગે લે જઇહન, વિશેષ કરકે ભોજપુરી સંગીત કે.
હમાર ખયાલ બા કિ ભારતીય રિયલ્‍ટી શો કે ઇતિહાસ મેં શાયદે કબહું અઇસન હોઇલ હોખે કિ ઍક કે જગહ દૂ જના કે વિજેતા ઘોષિત કઇલ ગઇલ હો. કાર્યક્રમ કે સંચાલક રવિ કિશન કાર્યક્રમ કે સમાપન વેલા મેં કહલન કિ દુનો કંટેસ્‍ટેંટ કે પક્ષ મેં આઇલ વોટ મેં ઢાઈ પ્રતિશત કે માર્જિન રહ ગઇલ, આઉર ઍહ બાત કે ધ્‍યાન મેં રખ કે મહુઆ ચૈનલ કે માલિક શ્રી તિવારીજી ઇ તય કઇલન કિ દુનો જના કે વિજેતા વાલા રકમ મિલી, માને દુનો જના કે પચીસ- પચીસ લાખ. કેતના સુંદર વિચાર, કેતના સુંદર પ્રસ્‍થાપના. આજ ઍહ બજાર કે જમાના મેં જહાં ચવન્‍ની ખાતિર માર હો જાલા, લૂટ મચલ બા ચારો તરફ; મનોરંજન ત છોડિં, ખબર દેખાવે-સુનાવે કે નામ પર ધંધા કરે વાલા ચૈનલ આધા ઘંટા કે પૈકેજ મેં સે લગભગ આધા સમય વિજ્ઞાપન પર ખર્ચ કરકે માલ કમાવે કે 'ધર્મસૂત્ર' મેં લાગલ બાડ઼ન, ઇ મહુઆ ચૈનલ ઍગો મિશાલ કાયમ કર દિહલસ. પચીસ લાખ કૌનો છોટ રકમ નઇખે. આજ તક કે ઇતિહાસ મેં અઇસન ના ભઇલ.
સુર સંગ્રામ કે આપન અનુભવ કે આધાર પર કહે કે ચાહ S તાનિ કિ મનોજ તિવારી ભોજપુરિઍ કે ના બલ્કિ સમસ્‍ત કલા વિરાદરી મેં અદ્ભૂદ હવન. તત્‍કાલ, તત્‍ક્ષણ કૌનો વિષય પર ગીત બના કે સુનાવે કે અદ્ભૂદ ક્ષમતા કે માલિક હવન મનોજ. ઉન કર વિચાર, ઉન કર રહન-સહન સે હો સકેલા કિ હમ સહમત ના હોખિં, બાકી ઉનકર ઇ ગુણ્‍ા કે હમ કાયલ હો ગઇનિ.
આજ કે પ્રોગ્રામ પટના કે ગાંધી મૈદાન મેં ભઇલ. ઉહે ગાંધી મૈદાન જહાં જેપી કે લોકનાયક કે ઉપાધિ સે નવાજલ ગઇલ, જેકરા બડ઼કા બડ઼કા આંદોલન કે આરંભ કે ગૌરવ હાસિલ બા; આજ ઓહ મૈદાન પર લાલૂ પ્રસાદ યાદવ આઉર રામવિલાસ પાસવાન જૈસન વિભૂતિયન કે સામને ઇ કાર્યક્રમ ભઇલ. ફેર કહેબ કિ ઇ પોલિટિશિયન કે કામ-ધંધા આઉર આચરણ સે બહુત લોગન કે દિક્‍કત હોઈ બાકી ઇ હો સાંચ બા કિ ઇ લોગ કે હિંદુસ્‍તાન કે રાજનીતિ મેં આઉર સમાજ મેં ઍગો હૈસિયત બા. લોગ ઍક આવાજ પર આજો ઓહિં ગઈ દૌડ઼ જાલા જઇસે ગાંધી ઔર જેપી કે આવાહન પર કબહૂં દઉડ઼ જાત રહે. દુનો જના બૈઠલ રહલેં કાર્યક્રમ કે સમાપન તક. બહુત શા‍લીનતા સે, કૌને હબડ઼-દબડ઼ કે બિના. ઓ‍હુ સે જ઼્યાદા ધ્‍યાન દેવે વાલા બાત ઇ કિ કઉનો તરહ કે અગધડ઼-ભગદડ઼ ના ભઇલ. સબ શાંતિ સે નિબટ ગઇલ. આઉર દેસ-દુનિયા કે સામને અબ ઇ ઍગો મિશાલ બન ગઇલ. બાકી મુખિયા નિતીશોજી કે આબે કે ઘોષણા ભઇલ રહે મંચ સે, બાકી અંતિમ સમય મેં પતા ચલલ કિ તબિયત ઢીલા હોઍ કે વજહ સે ઉ ના પહુંચ સકલન. હો સકતા કિ તબીયત સાચો મેં ઠીક ના રહલ હોઈ, લેકિન લાલૂજી ઔર રામવિલાસજી કે ઉપસ્થિતિ કે વજહ સે અગર ઉ ના આઇલ હોખસ ત હમરા વિચાર સે આપન મા‍ટી કે સાથ ઇ ઉનકર ન્‍યાય ના કહલ જા સકેલા. ઉનકરો માલૂમ હોઈ કિ પટના કૌનો બંબઈ ચાહે દિલ્‍લી નઇખે જહાં રોજે અઇસન કાર્યક્રમ હોલા. ઓહૂ મેં કૌનો બોલી, કૌનો સંસ્‍કृતિ (મનસે આઉર ઠાકરે વાલા ના) કે લેકે અગર કુછ સુગબુહાટ હો રહલ બા ત ઓમે જરૂર સાથ રહે કે ચાહિં, ઇ હમાર વિચાર બા.
હમાર વિચાર સે ઇ બહુત નિમન શુરુઆત કહલ જા સકેલા જહવાં આપન માટી, આપન સમાજ સે લોગન કે ઇ મૌકા મિલલ ઔર કોઈ સિતારા નિકલ કે દેસ-દુનિયા કે સામને આ સકલ.
ટીવી પર દેખાઍ જાઍ વાલા કાર્યક્રમ, વિશેષકર હિંદી મનોરંજન આઉર સમાચાર ચૈનલ કે રંગ ઢંગ કે લેકે હમરા મન મેં કોઈ વિશેષ શ્રદ્ધા નઇખે. જહાં, નાગ-નાગિન, સાંપ-સંપેરા, ભૂ‍ત-પ્રેત સે લેકે યૂ ટ્યૂબ તક સે ઉધાર લેહલ પ્રોગ્રામ આઉર રિયલિટી શો સે પૂરા કે પૂરા પૈકેજ દેખાવલ જાલા, ઉહાં મહુઆ ચૈનલ મેં કાફી કુછ ઓરિજન માલ મિલેલા દેખે કે. સુર સંગ્રામ કે અલાવા 'ભૌજી નં. 1' જઇસન કાર્યક્રમ શુરૂ કર કે મહુઆ ભોજપુરી સમાજે મેં ના બલ્કિ બિહાર-યૂપી આઉર ઓકર પ્રભાવ વાલા ક્ષેત્રન મેં આપન ઍગો વિશેષ જગહ બના લેલે બા. આઉર ઇ પ્રયાસ કે જેતના સરાહના આઉર પ્રશંસા કઇલ જાવ, કમે હોઈ.
અંત મેં ફેર ઍતને કહે ચાહ S તાનિ કિ સુર સંગ્રામ કે માર્ફત મહુઆ ચૈનલ બિહાર-યૂપી કે દેહાત કે લડિકન-લઇકિન મેં આપન હુનર કે લેકે ઍગો આત્‍મવિશ્‍વાસ જગાવે કે કામ કઇલસ હ. તારીફ હોઍ કે ચાહિં. હર રિયલિટી શો બહુત સુંદર ઔર રિયલ ના હોખેલા. તનિ ઉ 'લિટિલ ચૈંપ્સ' કે યાદ કરિં, આઉર યાદ કરિં કે જે દુનો બચ્‍ચા-બચ્‍ચી ઓહમેં ઍંકરિંગ કરત રહેં ઉનકર બચપનાકહાં હેરા ગઇલ રહે. હમ ઍહૂં ભ્રમ મેં નઇખિં કિ મહુઆ મેં સબ ઠીકે હોઈ. કાહે ભઇયા, બજાર કે નિયમ ત S સબ પર બરાબરે નૂં લાગૂ હોઈ! હાં, ઇ જરૂર સવાલ બાટે કિ બજાર કે ઍહિં ગઈ છૂટ્ટા સાંઢ નિયર હરહરાઍ દિહલ જાઈ કિ ઓકે કાબૂ મેં લાવે કે ઉપાયો પર વિચાર હોઍ કે ચાહિં. ઇ હમાર જમાના કે ઍગો બડ઼ા સવાલ હ, આઉર ઍકરા પર વિચાર હોખે કે ચાહિં. લેકિન ઍહ બજાર મેં રહ કે ભી અગર કહીં ઇંસાની મૂલ્‍ય દિખાતા, તS ઓકર સરાહના કરે મેં કૌનો હરજ બાટે!! મોહન આઉર આલોક ભાઈ કે બહુત બહુત મુબારકબાદ આઉર જીવન મેં સફલતા ખાતિર હમાર શુભકામના. સુર સંગ્રામ કાર્યક્રમ સે જુડ઼લ તમામ કલાકર, ટેક્નિશિયન, સહયોગી, આયોજક, પ્રાયોજક આઉર મહુઆ ચૈનલ કે તમામ સ્‍ટાફ કે ધન્‍યવાદ.
ભોજપુરી મેં લિખે કે પહિલા પ્રયાસ બા, ગલતી-સલતી ક્ષમા કરેબ.
સારાંશ યહાઁ આગે પઢેં કે આગે યહાઁ