દોહા શ્રृંખલા (દોહા ક્રમાંક ८१)

નિયમ તોડ઼ના જબ બની,

આજ હમારી શાન।

ક્યા? કહલાતા હૈ યહી,

સંવિધાન કા માન॥

- વિજય તિવારી " કિસલય "

દોહા શ્રृંખલા (દોહા ક્રમાંક ८०)

સંઘર્ષોં કે નીર મેં,

બહતી જીવન નાવ।

પાર ઉસી કી લગે જો,

બઢ઼તે પરખ બહાવ॥

- વિજય તિવારી " કિસલય "

દોહા શ્રृંખલા (દોહા ક્રમાંક ७९)

મન અશાંત, છૂટેં સ્વજન,

અંખિયન બીતે રૈન

દૌલત વહ કિસ કામ કી,

જો ન દે સુખ ચૈન

- વિજય તિવારી "કિસલય"

છાયાકાર શ્રી રજનીકાન્ત યાદવ માનવતાવાદી ઔર આધુનિક સંવેદનાઓં સે ભરપૂર વ્યક્તિત્વ.

દિનાંક ९ જનવરી २०१० કો જબલપુર કે રાની દુર્ગાવતી સંગ્રહાલય મેં વિખ્યાત છાયાકાર

(શ્રી રજનીકાંત યાદવ)

શ્રી રજનીકાંત યાદવ કી "નર્મદા ઘાટી સંસ્કृતિ છાયાચિત્ર પ્રદેશિની" કે ઉદઘાટન કે સાથ હી સમ્બંધિત વ્યાખ્યાન કા ભી આયોજન હુઆ. અપને વ્યાખ્યાન મેં શ્રી યાદવ ને બતાયા કી દુનિયા ભર મેં પિછલે ७००० વર્ષ મેં વિકસિત હુઈ પ્રકृતિ પર આધારિત જીવન શૈલિયોં મેં નર્મદા ઘાટી કી સંસ્કृતિ આજ ભી અપને સ્વાભાવિક રૂપ મેં દેખી જા સકતી હૈ. ઉન્હોંને નવીન તકનીકિયોં કે દુરૂપયોગ ઔર ઐસી વિકાસ પ્રક્રિયા પર ચિંતા જાહિર કી જિસ સે આમ આદમી કો રાહત ઔર ફાયદા ન મિલે. ઉન્હોંને આગે બતાયા કિ બડ઼ે બડ઼ે બાંધોં સે સિંચાઈ ઔર વિદ્યુત ઉત્પાદન મેં હુઈ વृદ્ધિ સે આજ તક ન હી અનાજ સસ્તા હુઆ ઔર ન હી વિદ્યુત હી સસ્તી મિલી . રાષ્ટ્રીય ઔર અંતરરાષ્ટ્રીય મંચ પર અપને છાયા ચિત્રોં કી પ્રદર્શની, ડાક્યૂમેંટ્રી ફિલ્મોં ઔર સમાચાર પત્રોં કે માધ્યમ સે અપની પહચાન સ્થાપિત કર ચુકે શ્રી રજનીકાંત યાદવ ને લોક સંસ્કृતિ ઔર બૈગા- આદિવાસિયોં પર ભી કામ કિયા હૈ.
ઇસ અવસર પર અપને અધ્યક્ષીય ઉદ્બોધન મેં અંતર રાષ્ટ્રીય ખ્યાતિપ્રાપ્ત સાહિત્યકાર શ્રી જ્ઞાનરંજન જી ને શ્રી યાદવ કો માનવતાવાદી ઔર આધુનિક સંવેદનાઓં સે ભરપૂર વ્યક્તિત્વ કી સંજ્ઞા દી. ઉન્હોંને કહા કિ જબ શ્રી યાદવ કી કિતાબેં ખણ્ડોં મેં પ્રકાશિત હોંગી તબ લોગ ગ્રામ્યાંચલ, આદિવાસિયોં સહિત નર્મદા તટીય સંસ્કृતિ-પરમ્પરાઓં સે અવગત હોંગે

કાર્યક્રમ મેં અમृત લાલ વેગડ઼, ડॉ. કृષ્ણકાંત ચતુર્વેદી, હનુમાન વર્મા, શ્યામ કટારે, કામતા સાગર, રામશંકર મિશ્ર, ઓંકાર ઠાકુર, રમેશ સૈની, ડॉ. વિજય તિવારી "કિસલય", સૂરજ રાય સૂરજ, સુધીર પાણ્ડેય, અરુણ પાણ્ડેય, બસંત કાશીકર, શક્તિ પ્રજાપતિ, સુશાંત દુબે, સચ્ચિદાનંદ શેકટકર આદિ નગર કે ગણ્યમાન લોગ ઉપસ્થિત થે। પ્રગતિશીલ લેખક સંઘ કે ઇસ આયોજન મેં શ્રી રાજેન્દ્ર દાની , શ્રી અરુણ યાદવ ઔર શ્રી પંકજ સ્વામી કા વિશેષ સહયોગ રહા.
- વિજય તિવારી " કિસલય "

જબલપુર કે કલ્ચુરી તીર્થ મેં શ્રી અશોક "આનંદ" કે "માનવ મંદિર" કી સાકાર હોતી પરિકલ્પના - ઍક પરમાર્થિક વિવરણ

ભારત કે મધ્ય મેં સ્થિત જબલપુર કા ઐતિહાસિક, ધાર્મિક, આધ્યાત્મિક ઍવં સાહિત્યિક મહત્વ તો અદ્ભુત હૈ પરંતુ પ્રચાર, પ્રસાર ઔર જાગરૂકતા કે અભાવ મેં વહ પ્રસિદ્ધિ નહીં મિલ પાઈ જો આજ દિલ્લી, નાલંદા, ઇલાહાબાદ અથવા વારાણાસી જૈસે શહરોં કે ખાતે મેં ગઈ હૈ ત્રિપુરારિ કી યુદ્ધ-સ્થલી, શિશુપાલ કી રાજધાની , ઓશો ઔર મહર્ષિ મહેશ યોગી કી નગરી, "ખૂબ લડ઼ી મર્દાની વહ તો ઝાઁસી વાલી રાની હૈ" અમર કવિતા કી રચયિતા સુભદ્રા કુમારી ચૌહાન ઔર વ્યંગ્ય વિધા કે જનક હરિશંકર પરસાઈ કી કર્મભૂમિ "જબલપુર" સે આજ લોગ ભલે હી અનભિજ્ઞ હોં પરંતુ રાષ્ટ્રીય ઔર અંતરરાષ્ટ્રીય ક્ષિતિજ પર ઉપરોક્ત નામ કિસી પ્રસિદ્ધિ કે મોહતાજ઼ નહીં હૈં.
આજ કા જબલપુર પૂર્વ કા 'ગોંડવાના', ઉસકે પૂર્વ કલ્ચુરિયોં કી રાજધાની 'ત્રિપુરી' હૈ। મહાભારત કાલીન શિશુપાલ કા 'ચેદિ રાજ્ય' ઔર પृથ્વીરાજ ચૌહાન કા 'નનિહાલ' ભી હૈ. વર્તમાન કે જ્ઞાત ઇતિહાસ મેં કલ્ચુરી કાલીન શાસકોં ને જો વૈભવ, ખ્યાતિ, સમ્માન ઔર મહત્વ પ્રાપ્ત કિયા હૈ વહ સ્વર્ણાક્ષરી ઇતિહાસ હી નહીં શાસન-પ્રશાસન કા ભી માનક બન ગયા હૈ. પ્રશાસનિક વ્યવસ્થાઓં ને જહાઁ કલ્ચુરી રાજ્ય કો વિસ્તારિત કિયા વહીં ધાર્મિક આસ્થા કે ચલતે અનેક મહત્વ્પૂર્ણ ધર્મ સ્થલોં ઔર મૂર્તિકલા કો નયે આયામ દિઍ જિસકે ઉદાહરણ આજ ભી ઇસ ક્ષેત્ર મેં વિદ્યમાન હૈં. વર્તમાન જબલપુર કે આસપાસ યા યૂઁ કહેં કિ કલ્ચુરિયોં કી રાજધાની ત્રિપુરી કે ભગ્નાવશેષ, પ્રાચીન મૂર્તિયાઁ, પ્રાચીનતમ સિક્કે, શિલાલેખ ઍવં અવ્યવસ્થિત-ખંડિત સ્થલોં કા વૈભવ આજ ભી અનુભવ કિયા જા સકતા હૈ।

આજ જબ સંપૂર્ણ માનવ સમાજ ભૌતિકતા કી અંધી દૌડ઼ મેં શામિલ હો ચુકા હો, ઐસે મેં હમારે ઇતિહાસ કી ખોજ-ખબર તો દૂર કી બાત હૈ, સ્મરણ કરના ભી કોઈ અપના નૈતિક દાયિત્વ નહીં સમઝતા પરંતુ આજ ભી કુછ લોગ હૈં જિનકે જેહન મેં અપને સમાજ, અપને પૂર્વજોં ઔર અપને ઇતિહાસ કો અક્ષુણ્ય બનાને કી સમર્પણ ભાવના હિલોરેં લે રહીં હૈં. ઇન મેં સે હમ ઍક નામ બડ઼ે ગર્વ કે સાથ લે સકતે હૈં વહ નામ હૈ ઍક ઇંજીનિયર કા- જિન્હેં ધર્મ સે લગાવ હૈ, ઇતિહાસ સે જુડ઼ાવ હૈ ઔર બેહદ રૂચિ હૈ અધ્યાત્મ ઔર વેદ પુરાણોં સે । ગહન અધ્યયન ઔર ખોજી પ્રવृત્તિ કે ચલતે આજ વે હમારે સામને ઐસે-ઐસે પ્રામાણિક ઔર તાર્કિક તથ્ય પ્રસ્તુત કરને મેં સંલગ્ન હૈં જો પુરાતત્વવિદોં ઔર જાનકારોં કો નયે સિરે સે સોચને પર મજબૂર કર રહે હૈં. ઐસે વ્યક્તિત્વ કા નામ હૈ ઇંજીનિયર અશોક રાય. જી હાઁ, મધ્ય પ્રદેશ જબલપુર નિવાસી શ્રી અશોક "આનંદ" ને અપની સઠોત્તરી આયુ કો કભી બાધક નહીં માના. વે અપની સક્રિયતા સે નવ યુવકોં કો ભી માત દેને કા જ઼જ઼્બા રખતે હૈ.

કલ્ચુરિયોં કી રાજધાની ત્રિપુરી ઔર ઇસકે સમીપ વિસ્તારિત વૈભવ સે પ્રભાવિત શ્રી રાય ને જબલપુર કે આસપાસ ફૈલે કલ્ચુરી ક્ષેત્ર કી કલ્પના "કલ્ચુરી તીર્થ" કે રૂપ મેં કી ઍવં ઇસ દિશા મેં વે કાર્ય ભી પ્રારંભ કર ચુકે હૈં. જબલપુર સે પશ્ચિમ મેં કરીબ २१ કિલોમીટર દૂર રાષ્ટ્રીય માર્ગ-12 પર શહપુરા-ભિટોની કે પહલે હીરાપુર બઁધા મેં પુણ્ય સલિલા નર્મદા કે કિનારે ધાર્મિક, આધ્યાત્મિક, સાંસ્કृતિક ઍવં માનવ સેવા સે જુડ઼ા ઍક વિશાલ સ્થલ "શ્રી રાજરાજેશ્વર રિદ્ધિ સિદ્ધિ સિદ્ધ પીઠ" વિકસિત કિયા જા રહા હૈ જો "કલ્ચુરી તીર્થ" કો મૂર્તરૂપ પ્રદાન કરને મેં અપની મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા કા નિર્વહન કરેગા. હીરાપુર બઁધા કે નિકટ નર્મદા નદી કે કિનારે વિકસિત કિઍ જા રહે ઇસ બહુઆયામી સ્થલ પર વર્તમાન મેં દુષ્પ્રભાવહીન પ્રાકृતિક ચિકિત્સા કેંદ્ર કી પરિકલ્પના કો સાકાર કરને કી દિશા મેં પ્રયાસ જારી હૈં. યહાઁ નિःશુક્લ/ન્યૂનતમ શુલ્ક મેં વે સારી સુવિધાઍઁ ઉપલબ્ધ હો સકેંગી જો ઍક આમ ઇંસાન કે લિઍ આજ કી મહઁગાઈ કે ચલતે સંભવ નહીં હૈ । યહીં પર વृદ્ધ ઔર અસહાય જનોં કે લિઍ સેવા કેંદ્ર ભી બનાને કી યોજના હૈ જિસસે યથાર્થ મેં માનવ મંદિર કા સપના પૂરા હો સકેગા । લૌહ ધાતુ કે ગ્રહ કોપ નાશક શનિ દેવ, વંશ વृદ્ધિ, સંતાનોત્પત્તિ ઍવં સુખ- શાંતિ કી કામના પૂર્ણ કરને વાલે પ્રાચીન સિદ્ધેશ્વર ઍવં ઇસી મંડપ મેં વાંછિત ફલ દાયી ગોસ્થાપિત દુર્લભ શિવ લિંગ કે ભી દર્શન સુલભ હૈં । યહાઁ પર કિઍ જા રહે વृક્ષારોપણ સે પર્યાવરણ સંતુલન ઍવં ઔષધિ ઉપલબ્ધતા કો ભી સાર્થકતા પ્રાપ્ત હોગી. ઇસી પરિસર મેં નવ દુર્ગા કે નૌ ગુફા-મંડપ બનાઍ ગયે હૈં જહા સાધક ઍકાંતવાસ કર અપની સાધના સમ્પન્ન કર સકતે હૈં. યહાઁ પર સિદ્ધેશ્વર ઔર ગોસ્થાપિત શિવલિંગ સે મનોકામના હેતુ અર્પિત નારિયલ કો બાઁધને હેતુ "મન્નત કા વृક્ષ " ભી હૈ , જહાઁ નારિયલ કે ભીતર ઘી ઔર શક્કર ભર કર બાઁધને સે માઁગી ગઈ મન્નતેં અવશ્ય પૂર્ણ હોતી હૈં।

મેરી દृષ્ટિ મેં શ્રી અશોક "આનંદ" કે ઇન સદ્પ્રયાસોં મેં સહભાગિતા કરના હર સચ્ચે ઇંસાન કા કર્તવ્ય હોના ચાહિઍ ઔર શાયદ ઇસી સોચ કે કારણ આજ ઉનસે જુડ઼ને વાલોં કી સંખ્યા લગાતાર બઢ઼તી હી જા રહી હૈ. કલ અશોક 'આનંદ' જી દ્વારા ઍક પ્રયાસ શુરૂ કિયા ગયા થા , આજ ઉસે સાકાર કરને લોગ જુટ ઔર જુડ઼ રહે હૈં. મુઝે તો વિશ્વાસ હૈ કિ નિકટ ભવિષ્ય મેં હમ સ્વયં ઔર હમારી સંતાનેં ઉસકે સુફલ ચખેંગી. ઉસકા સાર્થક સ્વરૂપ દેખના હમારી પ્રાથમિકતા હૈ ઐસા ઇસ અભિયાન સે જુડ઼ને વાલા હર સદસ્ય માનતા હૈ. શ્રી અશોક "આનંદ" ઍવં ઉપરોક્ત ઉદ્દેશ્યપૂર્તિ હેતુ કર્તવ્યરત મહામનાઓં કો મેરી શુભકામનાઍઁ।

- વિજય તિવારી " કિસલય