આડવાણી કી ચુનૌતી

અમેરિકન શાસન-પદ્ધતિ કે પ્રભાવ સે હી સહી મગર બીજેપી કે પીઍમ-ઇન-વેટિંગ લાલકृષ્ણ આડવાણી ને દૂરદર્શન પર કાંગ્રેસ કો રાષ્ટ્રીય બહસ મેં શામિલ હોને કી ચુનૌતી દેકર દેશ મેં સ્વસ્થ લોકતંત્ર કી સ્થાપના કે નિમિત્ત ઍક સ્વસ્થ ઍવં સાર્થક પહલ કી હૈ। લોકતંત્ર મેં વિશ્વાસ રખને વાલે દેશ કે લાખોં પ્રબુદ્ધ મતદાતાઓં દ્વારા ઐસી કિસી ભી પહલ કા સ્વાગત હોના ચાહિઍ જિસસે લોકતાંત્રિક મૂલ્યોં કી સ્થાપના કા સ્વસ્થ વાતાવરણ તૈયાર હોતા હો। બાત યદિ અચ્છી હૈ તો ઉસકા સમર્થન કરના ભી રાષ્ટ્રહિત હૈ।
સિર્ફ રાજનીતિક પૂર્વાગ્રહોં કે ચલતે ઐસે સાર્થક મુદ્દોં કા વિરોધ બચકાનાપન હૈ। ઇસ બાત મેં કોઈ બુરાઈ નહીં હૈ કિ રાષ્ટ્રીય મુદ્દોં પર રાષ્ટ્રીય દલોં કી વિચારધારાઍં બહસ કે જરિઍ આમ જનતા તક પહુંચે। ઐસે ભોંડે તર્ક પ્રસ્તુત કરના કિ બહુદલીય વ્યવસ્થા વાલે લોકતાંત્રિક શાસન-પદ્ધતિ મેં ઐસી બહસ અવ્યાવહારિક હૈ, યહ તો સિર્ફ ભીડ઼તંત્ર કો બેવકૂફ બનાના હૈ। રાજનૈતિક દલોં કો અપની નીતિયોં ઔર ઍજેંડોં કો લાગૂ કરાને કી સ્પષ્ટ વચનબદ્ધતા ઔર જનતા કો વિશ્વાસ મેં લેને કા યહ સર્વોત્તમ તરીકા હૈ। વિશ્વાસ કરના ચાહિઍ કિ લોકતંત્ર કે પ્રતિ આસ્થા ઔર જન-જાગृતિ કી કોઈ ભી સાર્થક પહલ દેશ કો તીવ્ર વિકાસ કે પથ પર અગ્રસર કરેગી। સાથ હી વૈશ્વિક મંચ પર ભારત રાષ્ટ્ર કી છવિ ભી નિખરેગી। મેરા માનના હૈ કિ યહ પહલે દેશ કી જનતા કી આકાંક્ષાઓં કે અનુરુપ હૈ। ઇસ પહલ કે વિરુદ્ધ ઉભરતે સ્વર ઍકાંગી ઔર પૂર્વાગ્રહ કે સિવા કુછ ભી નહીં।

'કમસારનામા' કા લોકાર્પણ

જ઼માનિયાં તહસીલ અંતર્ગત ઍસ.કે.બી.ઍમ. ઇંટર કॉલેજ,દિલદારનગર મેં કાર્યરત રેવતીપુર નિવાસી વિજ્ઞાન શિક્ષક સુહૈલ ખાં દ્વારા લિખિત પુસ્તક 'કમસારનામા' કા લોકાર્પણ પિછલે દિનોં બારા ગાંવ નિવાસી મોહમ્મદ અશફાક ખાં (સામાજિક કાર્યકર્તા- મુંબઈ હ્યૂમન રેજ સોસાઇટી)દ્વારા કિયા ગયા। કમસારનામા ઔરંગજેબ કે શાસન-કાલ મેં ધર્માંતરણ કર ઇસ્લામ અપનાને વાલે ગાજીપુર કે સીકરવાર વંશ કે રાજપૂતોં-ભૂમિહારોં કા ઍક દસ્તાવેજ઼ હૈ। સાથ હી લગભગ 600 પृષ્ઠોં કી ઇસ પુસ્તક મેં કમસાર કે 18 ગાંવોં કે ધર્માંતરિત પઠાનોં કા ઍક શજ઼રા(વંશવृક્ષ) પ્રસ્તુત કિયા ગયા હૈ। કમસારનામા સંભવતः કામેશ્વર મિશ્ર(કમેસરાડીહ) કે વંશજોં-ભૂમિહારોં,રાજપૂતોં ઔર પઠાનોં કે મુગલકાલીન ત્રિકોણીય સંબંધોં ઍવં કમસાર કી હી મહાન વિભૂતિયોં કા ઍક જીતા-જાગતા દસ્તાવેજ હૈ। લેખક કે કઈ વર્ષોં કે અથક પ્રયાસોં ઔર શોધ કે બાદ યહ પુસ્તક પ્રકાશિત હુઈ હૈ। ઉક્ત પુસ્તક કમસાર કી નઈ પીઢ઼ી કે લિઍ સિર્ફ રોચક હી નહીં અપિતુ કાફી જ્ઞાનવર્ધક ભી હૈ। ગાજીપુર કે ઇતિહાસ મેં કમસારનામા કી ભૂમિકા અહમ સિદ્ધ હોગી, જિસકે લિઍ લેખક સુહૈલ ખાં બેશક બધાઈ કે પાત્ર હૈં।

ક્યોંકિ સજ્જાદ મીર દીપક ચૌરસિયા નહીં હૈં...ઉર્ફ બેનકાબ પાક મીડિયા !

સ્ટાર ન્યૂજ કે પત્રકાર દીપક ચૌરસિયા સે આજ હી પાકિસ્તાન કે વરિષ્ઠ પત્રકાર સજ્જાદ મીર સે હો રહી ટેલીફોન વાર્તા સુની, વિષય થા - ઍનઍસઍ મહમૂદ અલી દુર્રાની કો પાક કે પ્રધાનમંત્રી યૂસુફ રજા ગિલાની દ્વારા બર્ખાસ્ત કિયા જાના। ઉન્હોંને ભારતીય મીડિયા સે મુંબઈ કે આતંકી અજમલ આમિર કસાબ કે પાકિસ્તાની નાગરિક હોને કી પૂરી સંભાવના જતાઈ થી। ભારત કે કૂટનીતિક કોશિશોં કી કામયાબી સે દુનિયા કે સામને બેપર્દા ઔર બેબસ પાકિસ્તાન સરકાર ઔર આતંકી માનસિકતા સે ગ્રસ્ત પાક જનતા ઇતની તિલમિલાઈ હુઈ હૈ કિ આમ ઔર ખાસ કા ફર્ક સાફ નજર આને લગા હૈ। દીપક ચૌરસિયા કે સવાલોં કે જવાબ મેં નિષ્પક્ષ ઔર સમ્માનિત કહે જાને વાલે પાકિસ્તાન કે તથાકથિત વરિષ્ઠ પત્રકાર સજ્જાદ મીર કી ઝુંઝલાહટ ભરી ભાષા સે સાફ લગ રહા થા કિ સ્વતંત્ર ઔર નિષ્પક્ષ પત્રકારિતા કે નામ કો કલંકિત કરને વાલે ઐસે પત્રકાર પાકિસ્તાન મેં વાસ્તવિક લોકતંત્ર કભી સ્થાપિત નહીં હોને દેંગે। ઐસે મેં પાકિસ્તાન કે ચૌથે સ્તંભ કી ભૂમિકા માત્ર હાસ્યાસ્પદ હી નહીં બલ્કિ પત્રકાર બિરાદરી કી સોચ કો શર્મસાર કરને વાલી હૈ, જિસે પત્રકારિતા જગત કા સામાન્ય શિષ્ટાચાર તક નહીં પતા હો। પાકિસ્તાની વિદેશ મંત્રાલય, જાંચ અધિકારિયોં ઔર સૂચના મંત્રી શેરી રહમાન કી સ્વીકારોક્તિ કે બાવજૂદ કિસી પત્રકાર કા ઐસા અનર્ગલ પ્રલાપ પાકિસ્તાન કી પત્રકારિતા પર ઢેર સારે સવાલ ખડ઼ે કરતા હૈ। સજ્જાદ મીર કે પૂર્વાગ્રહપૂર્ણ બયાનોં સે પાક કી ઘृણિત માનસિકતા ઉજાગર હોતી હૈ। ઉનકા સફેદ ઝૂઠ પત્રકારિતા પર કાલા ધબ્બા સ્ટૈંપ કર દેતા હૈ, જબ વહ યહ કહતે હોં કિ ........પતા નહીં કસાબ કો નેપાલ સે પકડ઼ા ગયા હો। યહાં તક કિ વહ પત્રકાર દીપક ચૌરસિયા સે ઍક અત્યંત તુચ્છ આદમી કી તરહ તૂ-તૂ મૈં-મૈં પર ઉતારુ હો જાઍ ઔર કહે કિ.....આપ વાર માંગરિંગ કમ કરિઍ....ઔર ઇસકે બાદ ફોન બીચ મેં હી પટક કર રખ દેતા હો। જનાબ, ઇસસે સાફ હૈ આતંકવાદ કા સમર્થક પાકિસ્તાન કા ચૌથા સ્તંભ ભી અપની અસંયમિત ભાષા કે પ્રલોભન સે આગ મેં સિર્ફ ઘી ડાલને કા હી કામ નહીં કર રહા, બલ્કિ અનજાને મેં હી પાક કો આગ મેં ઝોંક રહા હૈ। સાથ હી પત્રકારિતા કી પવિત્રતા કો ભી કલંકિત કર રહા હૈ। લાનત હૈ પાક કે ઐસે નાપાક ચૌથે સ્તંભ પર। અગર ઐસા હી રહા તો પાકિસ્તાન મેં સ્વસ્થ લોકતંત્ર કી સ્થાપના મેં તો સદિયાં ગુજર જાઍંગી।

મજાક નહીં હૈ, આતંકવાદ કા ખાત્મા !

“આઇને સે મુકર ગઍ સાહબ,
બાત ક્યા થી કિ ડર ગઍ સાહબ।
આપ અબ ભી હમારે સર પર હૈં,
સિર્ફ નજરોં સે ઉતર ગઍ સાહબ।। ”

સ્વ. જય પ્રકાશ બાગી (વારાણસી) કી ઉપરોક્ત પંક્તિયોં કો વ્યક્તિ, સમૂહ, સમુદાય, સમાજ, દેશ ઍવં રાષ્ટ્ર અથવા કિન્હી અન્ય સંદર્ભોં કે પરિપ્રેક્ષ્ય મેં ભી દેખા જા સકતા હૈ। પ્રાસંગિક હૈ કિ નવવર્ષ 2009 કે પહલે દિન સે હી જમ્મૂ કશ્મીર કે મેંઢર મેં આતંકવાદિયોં દ્વારા બંકરોં સે આતંક કા આગ ઉગલના। કારગિલ-2 કી પુનરાવृત્તિ કા ઍક કુત્સિત પ્રયાસ જારી હૈ। 26/11 કી આતંકવાદી ઘટના ને સંપૂર્ણ દેશ કો હિલાકર રખ દિયા હૈ। ઇસમેં પાકિસ્તાન કી ઘિનૌની ભૂમિકા સિદ્ધ હોને કે બાવજૂદ ઉસકી બેશર્મી ઔર બેહયાઈ સે સારી દુનિયા હતપ્રભ હૈ। અંતરરાષ્ટ્રીય દબાવોં કો તાક પર રખતે હુઍ પાકિસ્તાન અપની ફૌજ કો ભારતીય સીમાઓં પર તૈનાત કર ઉલ્ટા ચોર કોતવાલ કો ડાંટે કહાવત કો ચરિતાર્થ કરને પર તુલા હૈ। વર્તમાન ભારતીય સરકાર અપની ઍડ઼ી ચોટી ઍક કરકે ભારતીય જનતા કે સમક્ષ અપની વિશ્વસનીયતા કા પરચમ લહરાને પર આમાદા અવશ્ય દીખતી હૈ કિન્તુ ઉસકે દ્વારા પાકિસ્તાન કો મજબૂર કર અપના દોષ કબૂલ કર ગુનહગારોં કો દંડિત કરા પાના સંદેહાસ્પદ હી દીખતા હૈ। ચુનાવી વર્ષ મેં કાંગ્રેસ કી ગિરતી હુઈ સાખ કો રોકને કા ચમત્કારિક પ્રયાસ સંભવ નહીં દીખતા।

મેરી સમઝ મેં ઇતને વિશાલ લોકતાંત્રિક દેશ કો પ્રગતિ ઔર વિકાસ કે માર્ગ પર લે જાને અથવા કિસી ભી સંગીન સમસ્યા સે નિજાત દિલાને સે પૂર્વ દેશ કે પ્રત્યેક નાગરિક ઔર નાગરિકોં કી સુરક્ષા કી ગારંટી લેને વાલી સરકાર કા નૈતિક દાયિત્વ બનતા હૈ કિ વો આત્મનિરીક્ષણ કરે ઔર અપને દોષ કો દેખે કિ ક્યા વો ભ્રષ્ટાચાર કે વિનાશ કે અભાવ મેં દેશ કે સમુચિત વિકાસ હેતુ આતંકવાદ સમાપ્ત કરવા પાને મેં સક્ષમ હૈ ?

જી કત્તઈ નહીં! હમારે દેશ કી લોકતાંત્રિક વ્યવસ્થા મેં ભ્રષ્ટાચાર કા જિસ કદર પ્રવેશ હો ચુકા હૈ, ઉસસે સમસ્યાઓં સે નિજાત પાના બડ઼ા મુશ્કિલ હૈ। ભ્રષ્ટાચાર દેશ કી સભી સમસ્યાઓં કી જડ઼ મેં હૈ। આતંકવાદ કા ભયાનક સ્વરુપ ભી ઉસી ભ્રષ્ટાચાર કે કારણ હૈ ક્યોંકિ હમારી સરકારેં ભ્રષ્ટાચાર કી પૂરી ગિરફ્ત મેં હૈં। વર્તમાન સરકાર ભી ઉસકા અપવાદ નહીં હૈ। આતંકવાદ કા ઘિનૌના ખેલ તબ તક ચલતા રહેગા, જબ તક રાજનેતાઓં દ્વારા દેશ મેં કુર્સી પાને ઔર દેશ પર રાજ કરને મેં ભ્રષ્ટાચાર કા ખેલ ખેલા જાતા રહેગા। યકીન માનિઍ, બગૈર ભ્રષ્ટાચાર મિટાઍ આતંકવાદ નહીં મિટાયા જા સકતા ઔર ન તો ગરીબી હી મિટાઈ જા સકતી હૈ। સુપ્રીમ કોર્ટ કી માનેં તો સચ હૈ કિ દેશ ભગવાન ભરોસે ચલ રહા હૈ। પિસ તો રહી હૈ આમ જનતા, ભ્રષ્ટાચારી ફૂલ-ફલ રહા હૈ। સરકાર જનતા કે સિર પર ઉઠી હુઈ દિખાઈ દેતી અવશ્ય હૈ, લેકિન જનતા કી નજરોં સે ઉતરી હુઈ દિખાઈ દેતી હૈ, ક્યોંકિ આતંકવાદ કે ખિલાફ બસ ખીસેં નિપોરને સે કુછ ભી હાસિલ નહીં હોને વાલા..। યે સમઝના અબ જરુરી હૈ કિ મજાક નહીં હૈ આતંકવાદ કા ખાત્મા।

નગર વિકાસ મંત્રી, ઉત્તર પ્રદેશ કો જમાનિયાં કી ખુલી ચિઠ્ઠી

સેવા મેં,
નગર વિકાસ મંત્રી, ઉત્તર પ્રદેશ


વિષય - તિલક પુસ્તકાલય પર નગરપાલિકા કા કબ્જા

મહોદય,
ગાજીપુર જનપદ કી ઍક તહસીલ હૈ જ઼માનિયાં। ઇસે જિલા બનાને કી કોશિશેં ભી ચલ રહી હૈં। લેકિન આજાદી કે 60 સાલ બાદ ભી વિકાસ કી દૌડ઼ મેં યહ અપ્રત્યાશિત રૂપ સે પીછે હૈ। યૂં તો તહસીલ કા પૂરા ઇલાકા હી કઈ તરહ કી જનસુવિધાઓઁ સે વંચિત હૈ। લેકિન મૈં જિસ આબાદી કી આજાદી કે છિન જાને કી ચર્ચા કર રહા હૂં, વહ શ્રીમાન જી કે અધિકાર ક્ષેત્ર સે હી સંબંધિત હૈ। વર્તમાન સરકાર સે અપેક્ષા હૈ કિ ઇસ વિષય કી ગંભીરતા સે જાંચ કરાકર સમુચિત ઔર ત્વરિત કાર્રવાઈ કરે તાકિ સ્થાનીય નાગરિકોં કે પ્રતિ ન્યાય હો સકે।
જ઼માનિયાં તહસીલ મુખ્યાલય કે ઠીક પીછે જ઼માનિયાં કસ્બા હૈ, જિસે અબ નગરપાલિકા પરિષદ કા દર્જા ભી મિલ ગયા હૈ। ઉસસે પહલે યહ ઍક છોટી-સી ટાઉન ઍરિયા થી। તબ નગર મેં પુસ્તકાલય નામ કી કોઈ સંસ્થા નહીં થી। લગભગ દો દશક પૂર્વ જ઼માનિયાં કે તત્કાલીન ઍસ.ડી.ઍમ. શ્રી મુક્તેશ મોહન મિશ્ર ને જનતા કી પુરજોર માંગ પર અપને પ્રયાસોં ઔર રાજ્ય સરકાર કે સહયોગ સે નગર મેં ઍક પુસ્તકાલય-ભવન કા નિર્માણ તહસીલ પરિસર સે લગી જમીન મેં કરાયા। ઉક્ત તિલક પુસ્તકાલય કા વિધિવત શિલાન્યાસ, ઉદ્ઘાટન ઔર લોકાર્પણ સમપન્ન હુઆ। પુસ્તકાલય ભવન કી બાહરી દીવાર પર કાલે-ચમકીલે પત્થર પર અઁકિત નામ-તિથિ આજ ભી સાક્ષ્ય કે રૂપ મેં મૌજૂદ હૈં। પુસ્તકાલય કે લિઍ કુછ પુસ્તકેં ઔર અખબાર-મૈગજીન ભી મંગાઍ ગઍ। પુસ્તકાલય સંચાલન કા કાર્ય નગરપાલિકા પરિષદ મેં કાર્યરત કર્મચારિયોં કે સુપુર્દ કિયા ગયા। તિલક પુસ્તકાલય - વાચનાલય કક્ષ નગર ઍવં આમ જનતા કે લિઍ ખોલ દિયા ગયા। પઢ઼ને વાલોં કી સંખ્યા બઢ઼તી રહી। ઇસી દૌરાન ઍસ.ડી.ઍમ. શ્રી મુક્તેશ મોહન મિશ્ર કા સ્થાનાંતરણ હો ગયા।
ઉસ સમય નગરપાલિકા પરિષદ કા કાર્યાલય ઇસ પુસ્તકાલય સે લગભગ તીન ફર્લાંગ કી દૂરી પર પશ્ચિમ મેં જ઼માનિયાં કસ્બે કે કંકડ઼વા ઘાટ પર સ્થિત થા। મગર ઍક દિન અચાનક તત્કાલીન નગરપાલિકા ચેયરમૈન કે અદૂરદર્શી દુર્ભાગ્યપૂર્ણ નિર્ણય સે તિલક પુસ્તકાલય કે નવનિર્મિત ભવન પર ગાજ ગિર ગઈ। તિલક પુસ્તકાલય હમેશા કે લિઍ બંદ કર દિયા ગયા। નગરપાલિકા ને આક્રમણ કી તર્જ પર ઉસ ભવન પર અવૈધ રૂપ સે અતિક્રમણ કર લિયા। જ઼માનિયાં નગરપાલિકા પરિષદ કા પૂરા તામ-ઝામ તિલક પુસ્તકાલય નામક ભવન મેં સ્થાનાંતરિત કર દિયા ગયા। સ્થાનીય લોગોં કે વિરોધ કો દરકિનાર કર પ્રશાસન ભી ચુપ્પી સાધે રહા ઔર વહ ચુપ્પી આજ તક બરકરાર હૈ। ઇસ દૌરાન દર્જનોં ઍસ.ડી.ઍમ. આઍ ઔર ગઍ, મગર કિસી ને અપને પ્રશાસનિક દાયિત્વોં કા નિર્વાહ નહીં કિયા। ગૌરતલબ હૈ કિ તબ તક કઈ બાર નગરપાલિકા ચુનાવ હુઍ। ચેયરમૈન ભી બદલતે રહે, મગર કિસી ને ભી ઇસ સમસ્યા કે સમાધાન મેં કોઈ રૂચિ નહીં દિખાઈ। પરિણામસ્વરૂપ તિલક પુસ્તકાલય આજ તક અવૈધ કબ્જે કી ગિરફ્ત મેં હૈ।
જ઼માનિયાં કા ઉક્ત તિલક પુસ્તકાલય નગરપાલિકા જ઼માનિયાં કે સાજિશપૂર્ણ અવૈધ અતિક્રમણ કા આજ તક શિકાર હૈ। નગરીય ચુનાવોં કે પૂર્વ હર બાર ચુનાવોં મેં હિસ્સા લેને વાલે સભી પ્રત્યાશી તિલક પુસ્તકાલય કી પુનર્સ્થાપના કા આશ્વાસન દેતે રહે હૈં કિંતુ પરિણામ વહી ઢાક કે તીન પાત। ઇસ પ્રકાર નાગરિકોં કે મૌલિક અધિકારોં કા હનન કરને વાલી જ઼માનિયાં નગરપાલિકા ન કેવલ લોકતંત્રીય કાનૂની કી ધજ્જિયાં ઉડ઼ા રહી હૈં વરન સરકાર, શાસન-પ્રશાસન કી ભરપૂર ખિલ્લી ભી ઉડ઼ા રહી હૈ। નગરપાલિકા પરિષદ જ઼માનિયાં કે ઇસ અરાજકતાપૂર્ણ રવૈયે પર અગર શીઘ્રાતિશીઘ્ર અંકુશ ન લગાયા ગયા તો સ્થાનીય પ્રબુદ્ધ વર્ગ, બુદ્ધિજીવિયોં ઔર યુવકોં કી ભાવનાઓં કો જબરદસ્ત ઠેસ પહુંચેગી। ઉલ્લેખનીય પહલૂ યહ હૈ કિ વર્તમાન નગરપાલિકા પરિષદ અધ્યક્ષ આયે દિન તિલક પુસ્તકાલય કો ફિર સે ચાલૂ કરને ઔર નગરપાલિકા કે અવૈધ કબ્જે કો હટાઍ જાને કા મૌખિક આશ્વાસન તો દે દેતે હૈં મગર લંબે સમય સે ઉસે ક્રિયાન્વિત ન કરને કી ઉનકી મંશા હાસ્યાસ્પદ લગને લગી હૈ। સાથ હી યહ અતિ પિછડ઼ે નગર કી અપેક્ષાઓં પર પાની ફેર રહી હૈ।
ઇસલિઍ ક્ષોભ કે સાથ ઇસ ખુલી ચિટ્ઠી કે માધ્યમ સે અનુરોધ કરના હૈ કિ સરકાર સીધે હસ્તક્ષેપ કરતે હુઍ શીઘ્ર ન્યાયોચિત કદમ ઉઠાયે તાકિ આમ આદમી કો ન્યાય મિલ સકે। પૂર્ણ વિશ્વાસ હૈ કિ જ઼માનિયાં નગર કા અતિ સંવેદનશીલ મુદ્દા સરકાર કે ઠંડે બસ્તે મેં નહીં જાઍગા। જનહિત મેં આપકી ત્વરિત કાર્રવાઈ કી અપેક્ષા કે સાથ –

કુમાર શૈલેન્દ્ર
સંયોજક
ભગવાન પરશુરામ જયંતી મહોત્સવ પરિષદ, જ઼માનિયાં

ધૂપ લિફાફે મેં કા લોકાર્પણ જ઼માનિયા મેં

કવિતા સંગ્રહ ધૂપ લિફાફે મેં કા લોકાર્પણ ગાજીપુર કે જ઼માનિયા મેં १ નવમ્બર २००८ કો કિયા ગયા। કિતાબ કા લોકાર્પણ રાજકિશોર સિંહ ડિગ્રી કॉલેજ કે સભાગાર મેં જાને માને કવિ શ્રી હરિવંશ પાઠક ગુમનામ ને કિયા। ઇસ મૌકે પર કુછ ઔર ભી વિશિષ્ટ અતિથિ મૌજૂદ થે। ઇસ લોકાર્પણ કાર્યક્રમ કી કુછ ઝલકિયાઁ નીચે પેશ હૈં।

ગુમનામ જીः મરને વાલોં મેં, હાઁ તુમ નહીં થે !

મેરી અપની કલ્પનાઓં મેં ભી કવિતા-કુસુમ ખિલને લગે થે। બાકી દુનિયા ઔર મેરે બીચ 'કવિતા' થી તથા 'કવિતા' ઔર મેરે બીચ 'કલ્પના' થી। જી હાં, યે કવિતા મેરે અંતર્મુખી સ્વભાવ કે મોટે આવરણ કે પીછે થી। ઝેંપ ઇતની કિ યહ કાવ્ય-રોમાંસ કહીં ઉજાગર હોકર મુઝે અપરાધ કે કટઘરે મેં ન ખડ઼ા કર દે। ન જાને કિતની કવિતાઓં કે ચિટ-પુર્જે જેબ મેં પડ઼ે-પડ઼ે ચૂહોં કે કુતરે હુઍ કાગજોં મેં તબ્દીલ હો ગયે। અખબારોં સે સરોકાર ઉન્હેં કેવલ બાંચને ભર સે થા। ઉનમેં છપના તો અત્યંત દુષ્કર લગતા થા। તિસ પર ઇંદિરા ગાંધી કી અ઼ડ઼િયલ ઇમરજેન્સી। અભિવ્યક્તિ પર પાબંદી કા ત્રાસદ ચિંતન 'અનુભૂતિ' કે ધરાતલ પર હર ક્ષણ પટક દેતા થા। ઍક અજીબ બેચૈની મુઝે શબ્દોં કે જોડ઼-તોડ઼ કે લિઍ વિવશ કરતી। ઉનકે અર્થ ઉમડ઼તે-ઘુમડ઼તે મેરે મન કો થોડ઼ી રાહત દે દેતે। દૂસરોં કો કિતના અર્થવાન લગતે ઇસકા ભાન નહીં થા મુઝે। તબ મૈં બી.ઍ. કા છાત્ર થા। 'જયદેશ' અખબાર મેં છપને કે લિઍ અપની ઍક રચના ઇસ નાઉમ્મીદી સે પ્રેષિત કી થી કિ છપેગી નહીં। મગર હુઆ ઉલ્ટા। જીવન કા પ્રથમ કીર્તિમાન મેરે નામ થા। રચના પ્રકાશિત થી- ''દિલ કો જલાતા હૂં બાર-બાર/ રોશની નહીં હોતી... '' મગર વાસ્તવિક રોશની તલાશને કી વહ લલક છિપ નહીં પાયી।
ઉમ્ર મેં મેરે પિતાજી સે ભી ચાર-પાંચ સાલ બડ઼ે, મેરે શ્રદ્ધેય પિતાજી કે લિઍ ભી શ્રદ્ધેય ઍક ઐસે મહાન વ્યક્તિત્વ સે પરિચય બઢ઼ા જિનકા નામ ગુમ હો ગયા થા, ઇસલિઍ ઉન્હેં 'ગુમનામ' નામ સે હી ખ્યાતિ મિલી।મૈંને મન હી મન ઉન્હેં 'ગુરુ' માન લિયા। જી, ઉનકા પૂરા નામ હરિવંશ પાઠક હૈ। કભી ભી બડ઼ે હી સંકોચ સે , ઉનકે બહુત કુરેદને કે બાદ જબ મૈં અપની કોઈ નયી રચના સુનાના ચાહતા...તો ભી પૂરી કી પૂરી કવિતા કભી નહીં સુના પાયા। જાનના ચાહેંગે ક્યોં? જનાબ! કવિતા કે પ્રથમ છંદ કી દુરુસ્તગી મેં હી અક્સર શામ હો જાયા કરતી! ફિર કિસી દૂસરે, તીસરે, ચૌથે દિન હોતી હુઈ વહી કવિતા ઉન તક પહુંચને મેં મહીનોં કા સફર તય કરતી। ઉનકી હરી ઝંડી મિલતી, તબ મૈં ઉસે કહીં અન્યત્ર સુનાને કે કાબિલ સમઝતા અપને કો। બાવજૂદ ઇસકે વે હમેશા મુઝે તાકીદ કરતે કુછ ઔર બેહતર વિકલ્પ ઢૂંઢને કે। આપ માનેં યા ન માનેં છન્દશાસ્ત્ર કા વૈસા બોધ અભી તક કિસી અન્ય મેં (યદ્યપિ અન્ય ભી હો સકતે હૈં) મુઝે મિલા નહીં। મુઝે યહ લિખતે હુઍ ગર્વ હો રહા હૈ કિ ઉન્હોંને જો કુછ મુઝે દિયા ઉન્હેં સહેજને કી કોશિશ મેં હૂં। ક્રમાનુસાર કઈ પ્રસંગોં કી ચર્ચા કરની હૈ।
ઉન દિનોં જમાનિયાં સ્ટેશન પર માસિક કાવ્ય ગોષ્ઠિયોં કા આયોજન હિંદૂ ઇણ્ટર કॉલેજ કે શિક્ષક બિશનલાલ કપૂર કે આવાસ પર 'મધુરિમા' નામ સે હોતા થા। હર મહીને હોને વાલી ઉસ સંગોષ્ઠી કે પ્રમુખ કિરદાર થે- 'ગુમનામ જી'। નયે-નયે કવિયોં કી ઍંટ્રી ઔર હર બાર નઈ-નઈ રચનાઓં કા પાઠ ઉસ ગોષ્ઠી કી વિશેષતા થી। ઉસ સમય વારાણસી કે સાહિત્ય-સંસાર સે ભી મેરા લગાવ બઢ઼ ગયા થા। મૈં વહીં સે આંગ્લ સાહિત્ય સે સ્નાતકોત્તર કર રહા થા। હર ક્ષણ કવિતા કા સ્ફુરણ। મેરા યુવા મન અનેક અભિલાષાઓં ઔર મહત્વાકાંક્ષાઓં સે નિત્ય રૂ-બ-રૂ હોતા થા। કુલ મિલાકર મેરે ભીતર મેરી કવિતાઓં કા સ્પંદન તો હો ચુકા થા, મગર ઉસ કાવ્ય-ગોષ્ઠી 'મધુરિમા' ઍવં કવિ 'ગુમનામ' કે સાનિધ્ય ને મંત્ર-શક્તિ ફૂંક દી થી। ફિર ક્યા થા ગાહે-બ-ગાહે આયે દિન...મૈં 'પાઠક મેડિસિન સેણ્ટર' કી તરફ ખિંચા ચલા જાતા...દવા ખરીદને નહીં...બલ્કિ ગુમનામ જી કા સ્નેહ, કृપા, આશીષ ઔર માર્ગદર્શન પ્રાપ્ત કરને, જો આજ તક બરસતા રહતા હૈ...મૈં સરાબોર હોતા રહતા હૂં। આયુર્વેદિક ઔષધિયાં જૈસે કૂટ-છાનકર બનાયી જાતી હૈં, વૈસે હી કવિતા-સृજન કે મહારથી 'ગુમનામ' કા નામ જમાનિયાં કે સાથ-સાથ ચલતા રહેગા।
સન્ 1979 કે ઉત્તરાર્ધ મેં મૈંને ઍક ડિગ્રી કॉલેજ મેં નૌકરી શુરુ કર દી થી। પ્રાયः ઉસી રાહ સે આના-જાના હોતા થા। 'કવિતા' કા પ્રસાદ પ્રાપ્ત કરના અનિવાર્ય-સા લગતા થા। મેરે પિતાજી કો ભી માલૂમ હો ચુકા થા મેરી ઇસ નયી રુચિ કે બારે મેં। 'ગુમનામ જી' (યાની પાઠક જી) મેરે પિતાજી કે પાહુન લગતે હૈં। ગાઁવ કે કિસી ઐસે રિશ્તે કી જાનકારી મુઝે બાદ મેં હુઈ।
ગુમનામ જી કા હિન્દી, ઉર્દૂ ઔર ભોજપુરી કી ગીત-રચના પર સમાન અધિકાર હૈ। બુઢ઼ાપે મેં ભી ગીત, ગજલ, છન્દ કી પ્રસ્તુતિ કે સમય ઉનકે ગલે સે ઉચ્ચરિત ધ્વનિ ઉન્હેં અબ ભી જવાન હોને કા પ્રમાણ-પત્ર દેતી-સી લગતી હૈ। ઉનકી અભિવ્યક્તિ મેં ગજબ કા સમ્મોહન હૈ, જો શ્રોતાઓં કો સાથ-સાથ ગાને કે લિઍ વિવશ કર દેતા હૈ। ઉનકી કુછ ગજલોં કા ઐસા સુરૂર હોતા હૈ કિ ઉનકી કુછ પંક્તિયાં, ઉનકે ગાને સે પૂર્વ, શ્રોતાગણ પહલે સે હી ગુનગુનાને લગતે હૈં। જૈસે-
''સિર્ફ તુમને ન પર્દા ઉઠાયા
મરને વાલોં મેં ક્યા હમ નહીં થે?"
લગતા હૈ કિ ઉનકે સંગ્રહ ''દર્દોં કે છન્દ'' કી વહ ગજલ ઉનકા સંપૂર્ણ જીવન દર્શન હૈ।
''સાગરે લબ ગુલાબી કી ખાતિર
મેરે અરમાન ક્યા કમ નહીં થે।"
ઐસે અનેકોં છન્દ લોગોં કે દિલોં મેં ઘર કર ચુકે હૈં। ઐસે હી ગીત-ગજલોં કે અમર રચનાકાર-શાયર-કવિ-ગુરુ 'ગુમનામ' મેરે દિલ મેં મેરે ગીતોં કો અમરત્વ પ્રદાન કર રહે હૈં।
યહ ગુરુ કृપા હી હૈ કિ વિજય શર્મા, ગોપાલ તન્હા, ગુરુદીપ નિગમ, રાજેન્દ્ર સિંહ, મોતી યાદવ, વીરેન્દ્ર સારંગ, મદન ગોપાલ સિન્હા, રાજકુમાર, સંજય કृષ્ણ, મનજ, વિનય રાય, અનન્ત જી, મિથિલેશ ગહમરી, આદિ રચનાકારોં કા આયે દિન જમાવડ઼ા પાઠક જી કો પ્રસન્નતા સે લબાલબ ભર દેતા હૈ। વે દૂસરોં કો ગૌરવાન્વિત કર ગૌરવ મહસૂસ કરતે હૈં। આતિથ્ય સત્કાર તો ઉનકી રગ-રગ મેં સમાહિત હૈ। દર્દ કી દવા યહીં મિલતી હૈ।
મેરે મિત્ર સાહિત્યિક લંગોટિયા યાર વીરેન્દ્ર સારંગ ઔર મેરે ઊપર ઉનકા અનુગ્રહ અભૂતપૂર્વ રહા હૈ। ઔરોં કી બનિસ્બત હમારી ઉપસ્થિતિ કી બારંબારતા અધિક થી। 'ગુમનામ' જી ને (જૈસા અન્ય સભી મહસૂસ કરતે હૈં)
મુઝે ઔર સારંગ કો ઇતના સ્નેહ દિયા હૈ કિ હમેં દાંયા-બાંયા માના જાને લગા। પતા નહીં હાથ યા આઁખ। વે હમારી રચનાઓં કો સુનતે, માર્ગદર્શન દેતે, પઢ઼ને કા સુઝાવ દેતે ઔર ઇતના પ્રોત્સાહિત કરતે જૈસે હમ લોગ શીઘ્ર સિદ્ધિ પ્રાપ્ત કરને વાલે હોં। કઈ બાર ઉનકે સાથ બાહર કે ગોષ્ઠિયોં ઔર કવિ -સમ્મેલનોં મેં હમેં શ્રોતા કી હૈસિયત સે ભી જાના પડ઼ા। બાદ મેં અખિલ ભારતીય કવિ સમ્મેલનોં મેં ભી શિરકત કી હમ લોગોં ને। નિશ્ચિત તૌર પર જમાનિયાં કે સાહિત્યકાશ મેં અમર રહેંગે ગુમનામ જી। સ્મृતિ-પટલ પર ઢેર સારી યાદેં અંકિત હૈં વો ફિર કભી...ફિલહાલ...--

''ગુમ ન હોગા નામ, યે કહતા જમાનિયાં।
ગર ન હોતે તુમ, કહાં રહતા જમાનિયાં।।"