વો લड़કી…

વો લड़કી કૌન હૈ, ઉસકા નામ ક્યા હૈ, ક્યા કરતી હૈ, કહાં રહતી હૈ… કુછ ભી પતા નહીં. પતા હૈ તો બસ ઇતના કિ વો ઍક નેક-દિલ લड़કી હૈ.
દિલ્લી કે બારાખંબા મેટ્રો સ્ટેશન પે બૈઠા મૈં અપની ઍક દોસ્ત કા ઇંતજાર કર રહા થા જબ વો લड़કી આગે સે નિકલી થી. કાલે રંગ કા ટॉપ, ઉસી રંગ કી કૈપ્રી, ઔર ગહરે ગ્રે કલર કી બૈગ લિઍ જા રહી થી વો. થોड़ી મોટી, થોड़ી સાંવલી થી. વો ગ્રુપ મેં થી. ઉસકે સાથ જા રહે થે ચાર લड़કિયાં ઔર પાંચ લड़કે. અસલ મેં ઉસકે સાથ જા રહી થી – ग़રીબી, ભૂખ, પ્યાસ, આસ ઔર ચંદ સૂખે ચેહરે. સબકી ઉમર સાત સે બારહ બરસ કે બીચ કી હોગી. સબ અભાવ-ગ્રસ્ત અભાગે થે. લ઼ड़કોં કા શર્ટ ચાહે જિસ ભી રંગ કા રહા હો – ઉજલા, હરા, પીલા યા નીલા…. સબ ઍક હી રંગ મેં રંગ ચુકા થા. મટમૈલા. સબકી પૈંટ બેસાઇજ થી. કિસી કે પૈર મેં ચપ્પલ નહીં થા. લड़કિયોં ને જો કુછ પહન રખા થા વો ભી કિસી કી ખૈરાત હી જાન પड़તી થી. સબકે બાલ બિન તેલ, બિન શૈમ્પૂ ભૂરે ઔર રૂખે થે. સબકા ચેહરા ધૂલ ઔર માટી કી થપેड़ ખા-ખા કર કાલા હો ચુકા થા. પર ફિર ભી સબકે ચેહરે પે ખુશી થી… ઉસ ઍક લड़કી કી વજહ સે.
ઐસા કૌન સા મંતર ફૂંકા થા ઉસને. કુછ ભી નહીં. કુછ પૈસે દિઍ હોંગે યા કુછેક ટॉફિયાં. યા ફિર આઇસક્રીમ ખિલા દી હોગી. ક્ય સિર્ફ ઇતના હી. નહીં. ઉન્હેં દેખતે હી વો બાકિયોં કી તરહ મુંહ બનાકર દૂસરી તરફ ઘૂમી નહીં હોગી. ચેહરે પર ઉસકે ઘृણા વાલા ભાવ નહીં આયા હોગા. ઉન્હેં ડાંટ કર ઉસને ભગાયા નહીં હોગા બલ્કિ ઉનસે બાત કી હોગી. ઉસને અપને વક્ત મેં સે દસ મિનટ નિકાલા હોગા. ઉનસે અચ્છી-અચ્છી બાતેં કી હોગી. ઉનકે હાથ મેં હાથ ડાલકર ઉનકે સપને કો જીયા હોગા શાયદ!! યા ફિર ઉન્હેં જિલાને કી કોશિશ કી હોગી.
મૈંને દેખા થા જબ વો બસ સ્ટૈંડ પર થી. વો સબકો ગલે લગા રહી થી. કુછ કો ચૂમા ભી. શાયદ યે ઉસકે જાને કા વક્ત થા પર જો ખુશી વો ઉન આંખોં મેં છોड़ ગયી થી વો ક્યા કમ થા. મૈં બસ દેખતા રહ ગયા. બચ્ચે બિખર ચુકે થે. કુછ ઇધર. કુછ ઉધર. લड़કી જા ચુકી થી.
સર્વણા ભવન મેં બૈઠ કર જબ ડોસા તોड़ રહા થા, સાંવર-વાડા કા મજા લે રહા થા, કॉફી કી ચુસ્કી કે સાથ અપની દોસ્ત સે બાતેં કર રહા થા તો મૈં બસ ઉસકે સાથ નહીં થા. મેરા ધ્યાન ઉસ લड़કી ઔર ઉન બચ્ચોં પર ભી થા. મૈં બંટા હુઆ થા. સોચ રહા થા – કાશ ઇસ તરહ.. કુછ પલ કી ખુશી… કુછ નાઉમ્મીદ બચ્ચોં કો… મૈં ભી દે સકતા!! પર મૈં તો ઍક સંવેદનહીન ઔર નિષ્ક્રિય ભીड़ કા હિસ્સા હૂં. દેખતા હૂં. સોચતા હૂં. ભૂલ જાતા હૂં.

આધી આબાદી કા સચ

યે હૈ ભારત કી ભયાવહ તસ્વીર. હર તીન મેં સે ઍક ઔરત અપને 15 સે 49 વર્ષ તક કી અવસ્થા મેં હોતી હૈ યૌન ઉત્પીड़ન યા શારીરિક શોષણ કા શિકાર. હર સાત મેં સે ઍક શાદીશુદા ઔરત હોતી હૈ પતિ કે હાથો હિંસા કા શિકાર. હર રોજ ભારત મેં હોતા હૈ ઔસત સે સાત હજાર લड़કિયોં કા જન્મ. ઍક હાલિયા સર્વે કે મુતાબિક દિલ્લી કે મૂલચંદ અસ્પતાલ મેં 2005-2007 મેં હજાર લड़કોં કી તુલના મેં હુઆ મહજ 514 લड़કિયોં કા જન્મ. આંકड़ા સરકારી હોને પર ઇતના ભયાવહ હૈ તો અસલિયત હોગી કિતની અમાનવીય!!

નેશનલ ક્રાઈમ બ્યૂરો કી રિપોર્ટ બતલાતી હૈ કિ સાલ 2008 મેં ભારત મેં મહિલાઓં કે ઉપર હુઍ જુલ્મ કે કરીબ દો લાખ મામલે દર્જ હુઍ. મામલા બલાત્કાર, દહેજ કે લિયે કી ગયી હત્યા, ઘરેલૂ હિંસા વગૈરહ-વગૈરહ સે સંબદ્ધ થા. કેવલ બલાત્કાર કે બીસ હજાર મામલે ઐસે થે જિસમેં બલાત્કારી અપના હી કોઈ સગા-સંબંધી થા. મસલન ચાચા, મામા, ફૂફા, ભાઈ, બાપ. ઇન આંકड़ોં મેં ઢાઈ હજાર ઐસે મામલે દર્જ હૈં જિસમેં 15 વર્ષ સે કમ ઉમર કી બચ્ચિયોં કા બલાત્કાર હુઆ હૈ જિન્હેં અસલ મેં બલાત્કાર કા મતલબ ભી પતા નહીં હોગા. ક્યા ઉન હરામિયોં કો ઉસ બચ્ચી કી ચીખ મેં અપની કિસી બહન યા બેટી કા ચેહરા નહીં દિખા!!

બड़ે શહરોં કે બારે મેં યહ આમ ધારણા હોતી હૈ કિ વહાં કી સ્થિતિ છોટે શહરોં ઔર ગાંવોં સે બેહતર હોગી લેકિન મહિલાઓં પર હો રહે અપરાધોં મેં ઇસ તરહ કી ધારણા પાલના બહુત બड़ી બેવકૂફી હૈ. ભારત કી આબાદી કરીબ ઍક અરબ 15 કરોड़ હૈ જિસમેં દસ કરોड़ લોગ મહાનગર સે આતે હૈં. અકેલે 2008 મેં દેશ ભર સે આયે કરીબ દો લાખ મામલોં કા દસ ફીસદી બड़ે શહરોં સે આયે હૈં. સરકારી રિપોર્ટ તો બસ વૈસે મામલોં કા બ્યોરા હૈ જો થાને કી દહલીજ તક પહુંચ પાતે હૈમ વરના લાખોં તો ઘર કી ચૌખટ પર હી દમ તોड़ દેતે હૈં.

વિકાસ ઔર વ્યવહારિકતા કો સીધે-સીધે અશિક્ષા સે જોड़ દેને કા બહાના ભી નિરુપમા કી મૌત કે સાથ ખત્મ હો ગયા. ઉસકે પરિવાર મેં ન તો કોઈ અશિક્ષિત થા ન હી વો પિછड़ે લોગોં મેં સે થે. ઑનર કિલિંગ કા મામલા અબ સિર્ફ કિસી પિછड़ે ગાંવ યા તબકે સે નહીં બલ્કિ શહરોં સે ભી આતા હૈ. અભી કુછ દિન પહલે હી તો દિલ્લી મેં તીન ઘંટે મેં તીન હત્યાયેં સિર્ફ ઇસી વજહ સે હુઈ. ઔર તો ઔર બાપ અપની બેટી કે કાતિલ યાની કિ અપને હત્યારે બેટે કા બઢ-ચઢ કર પક્ષ લે રહા હૈ. જબ તક ઐસે હરામી બાપ-ભાઈ હૈં તબ તક કોઈ ઔરતોં કે આગે બઢને કા કોઈ દિવા સ્વપ્ન ભલા દેખે ભી તો કૈસે!! યાદ રહે.. યે ઉસી હિન્દૂ ધર્મ કી દુહાઈ દેતે હૈં જિસકા કृષ્ણ રુકમિણિ કો ભગાકર કર શાદી કરતા હૈ, જિસકી કુન્તી બિન બ્યાહે કર્ણ જૈસે શૂરવીર કો જન્મ દેતી હૈ, જિસકા હનુમાન ખુદ કો કહ્તા તો બ્રહમચારી હૈ પર ઍક બેટે કા બાપ હૈ, જિસકા લક્ષમણ બેવજહ શૂર્પનખા કા નાક કાટ દેતા હૈ. અસલ મેં ભારતીય સમાજ હમેશા સે હી સ્ત્રી-વિરોધી ઔર ઘોર પુરુષવાદી રહા હૈ ફિર ચાહે વો હિન્દૂ હો, મુસ્લિમ હો, સિખ હો યા ઇસાઈ હો. સારે નિયમ, સારે કાયદોં કા બોઝ નિરુપમા યા ઉસ જૈસી હજારોં-લાખોં લड़કિયાં હી ક્યોં ઢોયે?

લૈંગિક ભેદભાવ કો લેકર 165 દેશોં પર રિસર્ચ હુઆ ઔર ભારત કો 115 વાં સ્થાન મિલા. સંયુક્ત રાષ્ટ્ર ને શિશુ ઔર માતृત્વ સુરક્ષા પર ઍક રિપોર્ટ જારી કી હૈ. ઇસ અધ્યયન કે અનુસાર 77 મધ્ય આય વાલોં દેશોં મેં ઇસ સમય ભારત કા સ્થાન 73 વાં હૈ. દુનિયા ભર કે જિન બારહ દેશોં મેં ગર્ભવતી મહિલાઓં, પ્રસૂતાઓં, ઔર નવજાત શિશુઓં કી મૌત સબસે જ્યાદા હોતી હૈ, ભારત ઉનમેં સે ઍક હૈ. યાની કિ જિસ સંસ્કृતિ કે ધની દેશ ભારત મેં મહિલા કો દેવી કા દર્જા દિયા ગયા હૈ વહી દેશ માં બનને કે લિયે સુરક્ષિત નહીં હૈ.

દિલ્લી, મુંબઈ યા બૈંગલોર જૈસે મહાનગરોં મેં કિસી મલ્ટી નેશનલ કંપની કે બड़ે ફાટક સે નિકલતી હુઈ અકોર્ડ કી ચમચમાતી હુઈ ગાड़ી ઔર ઉસકે સ્ટેયરિંગ કો થામે હાથ જબ કિસી લड़કી કે હોતે હૈં તો લગતા હૈ હિન્દુસ્તાન બદલ રહા હૈ. ઇંડિયા ગેટ કી સड़ક પર સુબહ સુબહ બુલેટ ચલાતી કોઈ લड़કી હવા સે બાત કરતે હુઍ જબ બગલ સે નિકલતી હૈ તો લગતા હૈ હિન્દુસ્તાન બદલ રહા હૈ. પર યે અસલ મેં ફટી હુઈ કિતાબ મેં લપેટી હુઈ નયી જિલ્દ ભર હૈ. ભારત મેં સાત સે ચૌદહ વર્ષ તક કે ઐસે બચ્ચોં કી કુલ આબાદી કરીબ પાંચ કરોड़ હૈ જિનકા કિસી સ્કૂલ મેં નામાંકન નહીં હોતા. ઇનમેં પચપન પ્રતિશત લड़કિયાં હૈં. બીતે ઍક અપ્રૈલ સે બહાલ ’રાઈટ ટૂ ઍજૂકેશન’ કિસ કામ કા રહ જાયેગા અગર ઐસી કરોड़ોં લड़કિયાં કિસી સ્કૂલ તક પહુંચ હી ન પાયેં?

’નેશનલ કમીશન ફॉર પ્રોટેક્શન ઑફ ચિલડ્રન્સ રાઈટ્સ’ કી ઍક રિપોર્ટ બતલાતી હૈ કિ ભારત મેં છ સે ચૌદહ સાલ તક કી જ્યાદાતર લड़કિયોં કો હર રોજ ઔસતન આઠ ઘંટે સે ભી જ્યાદા સમય કેવલ અપને ઘર કે કામોં મેં બિતાના પड़તા હૈ. મસલન ઝાड़ૂ-પોંછા, છોટે બચ્ચોં કો સંભાલના, ખાના પકાના વગૈરહ વગૈરહ. સરકારી આંકड़ોં કો લેકર હી આગે બઢેં તો જહાં છ સે દસ સાલ તક કી 25 પ્રતિશત લड़કિયાં સ્કૂલ સે ડ્રॉપ-આઊટ હોતી હૈમ વહીં દસ સે તેરહ સાલ કી લગભગ પચાસ પ્રતિશત લड़કિયોં કો પઢાઈ કે દૌરાન સ્કૂલ છોड़ના પड़તા હૈ. સાલ 2008 મેં કરાયે ગયે ઍક સરકારી સર્વેક્ષણ મેં 42% લड़કિયોં ને બતાયા કિ ઉન્હેં સ્કૂલ અપને માં-બાપ કે દબાવ કી વજહ સે છોड़ના પड़તા હૈ તાકિ વો ઘર કા કામ-કાજ સંભાલ સકેં.

ભારત મેં મહિલાઓં કી સંખ્યા કુલ આબાદી કા 48.26% હૈ. ઇનમેં સે 44.2% મહિલાऒમ કો વોટાધિકાર પ્રાપ્ત હૈ. ઇતની બड़ી વોટિંગ આબાદી કે બાવુજૂદ ભી લોકસભા મેં સિર્ફ 9.2% મહિલા પ્રતિનિધિ હૈં, જબકિ રાજ્યસભા મેં ઇનકા પ્રતિશત મહજ 8.6% હૈ. ઇસકો વિડંબના હી કહેંગે કિ ભારત કે કુલ 32 કેંદ્રીય મંત્રાલયોં મેં સિર્ફ દો હી મહિલા કે હાથોં મેં હૈ. મમતા બનર્જી કે હાથ મેં રેલ હૈ ઔર અંબિકા સોની સંભાલતી હૈ સૂચના ઔર પ્રસારન મંત્રાલય. ઇનકે અલાવા છ મહિલાયેં રાજ્ય મંત્રાલય સંભાલતી હૈં. બસ. લોકસભા કી કુલ 542 સીટોં મેં મહિલાऒં કી હિસ્સેદારી મહજ 42 સીટોં પર હૈ. રાજ્યસભા કે 242 સીટો મેં સિર્ફ 28 સ્ત્રિયાં હૈં. સંસદ મેં મહિલાઓં કે લિયે જો 33% આરક્ષણ કા હો-હલ્લા આંધી કી તરહ રાજ્યસભા સે પાસ હોકર ગુજરા તો પર લોકસભા તક કબ પહુંચેગા ઇસકે કોઈ સંકેત ઉપલબ્ધ નહીં હૈં. સવાલ બड़ા સાફ હૈ કિ અગર યે આરક્ષણ હો ભી ગયે તો ક્યા મહિલાऒં કા સ્થિતિ બદ્દલ જાયેગી. બિહાર મેં ભી પંચાયતી ચુનાવોં મેં મહિલાऒં કો આરક્ષણ મિલા. પર ઇસકા પરિણામ ઠીક વહી હુઆ જો ’વેલડન અબ્બા’ મેં દિખાયે ગાંવ કી સરપંચ કા હુઆ થા. ઇનકી ભુમિકા બસ દસ્તખત કરને ઔર મોહર લગાને તક હી સીમિત હૈ. પદવી દિખતી તો ઔરતોં કી હૈ પર કબ્જા મર્દોં કા હી હોતા હૈ. પરિણામ યહ હોતા હૈ કિ ભ્રષ્ટાચાર મેં લિપ્ત તો પતિ હોતે હૈં પર જબ ભી ઐસે કેસ સામને આતે હૈં તો કાનૂન કે શિકંજે મેં ઔરત હી ફંસતી હૈં ચુંકિ કાग़જ પર જન-પ્રતિનિધિ તો વહી હૈં.

ભારત ભલે હી આજાદ હો પર અસલ મેં યહાં કી આધી આબાદી અબ ભી ગુલામ હૈ. તો ક્યા અગર ઇસ રાષ્ટ્ર કી તીનોં સેના ઍક મહિલા કમાંડર કે હાથોં મેં હૈ. તો ક્યા અગર ઇસ દેશ કા મંત્રી મંડલ ઍક મહિલા કે ઇશારોં કા મોહતાજ હૈ. તો ક્યા અગર ઇસ દેશ કી રાજધાની ઔર યહાં કે સબસે બड़ે રાજ્યોં મેં સે ઍક ઊત્તર-પ્રદેશ કી કમાન ઍક સ્ત્રી કે હાથોં મેં હૈ. ઐસે નજાને ઔર કિતને ઉદાહરણ હૈં જો સિર્ફ અપને મતલબ કી રોટી સેંકને મેં હી યકીન રખતે હૈં. ઍક મહિલા ઔર બાલ વિકાસ મંત્રાલય કા ગઠન હુઆ થા લેકિન વો સિર્ફ હાથી-દાંત બનકર હી રહ ગયા હૈ જિસકે આને સે ન તો અપરાધ કમ હુઍ ન હી વિકાસ કા દર બઢ ગયા.

અધર્મ કે ઢાંચે મેં બસા હુઆ ધર્મ

આજ યહાં સબ વિરાજમાન હૈં. રાધા, કृષ્ણ, રામ, જાનકી, લક્ષ્મણ, હનુમાન (ઍક છોટા હનુમાન રામ કે ચરણોં મેં, ઍક બड़ા હનુમાન પહાड़ ઔર ગદા લિયે અકેલા), ઔર કૈલાશપતિ ભોલેનાથ. અકેલે ભોલેનાથ કો સબસે જ્યાદા જમીન દી ગયી હૈ, હड़પ કર. શિવ જી, બજરંગબલી ઔર શ્રીરામ અપને પરિવાર સહિત નજાને કબ સે ઇસ સરકારી સ્કૂલ કે આગે સड़ક બનાને કે લિયે આબંટિત જમીન પર જમે હુઍ હૈં. યે જમીન જહાં તક મેરા અનુમાન હૈ સ્ટેટ બોરિંગ કી જમીન થી જહાં શાયદ બાદ મેં સड़ક બનતી.
ખૈર, જબ મૈં યહાં બસા થા ઉસ વક્ત યે મંદિર અસ્તિત્વ મેં થે લેકિન પ્રેમ-પ્રતીક રાધે-કृષ્ણ કા ઘર મેરે બાદ બના થા. યા યૂં કહેં કિ લગભગ સાથ-સાથ બના થા. ફર્ક બસ ઇતના થા કિ મેરે બાબૂ જી કો જમીન ખરીદને ઔર ઘર બનાને મેં લાખોં રુપયે લગ ગયે ઔર કृષ્ણ અપને લિવ ઇન પાર્ટનર કે સાથ બિલ્કુલ મુફ્ત મેં આકર બસે. જિતની સરલ ઔર પ્યારી મુસ્કાન ઇન તમામ પ્રતિમાऒં કે ચેહરે પર બિખરી હુઈ હૈ ઉસસે ભી જ્યાદા કુટિલ ચાલોં સે ઇંસાન ઇન્હેં યહાં બસા ગયા.
બેગુસરાય જિલે મેં હૈ બરૌની રિફાયનરી, ટાઉનશિપ. ઇસકે પૂર્વી દિશા મેં ઍક ગાંવ હૈ, ઇટવા. ઇટવા કે બાદ પિપરા. ઔર પિપરા કે બાદ ન્યૂ દિનકર નગર પ્રોફેસર્સ કॉલોની. યે તીનોં જગહ ટાઉનશિપ કે પૂર્વી બાઉંડ્રી વॉલ કે સાથ સાથ લગી હુઈ હૈ. બાઉંડ્રી સે સટી હુઈ ગાંવ કી તરફ કી કરીબ १८ ફીટ જમીન પર ચલ રહ વિવાદ થમ ચુકા થા ઔર રિફાયનરી ને યે કેસ જીત લિયા થા. કુછ લોગ ખુશ થે કિ રિફાયનરી યે જમીન કબ્જે મેં કરેગી તો અચ્છા હી હોગા, કમ સે કમ લાઇટ લગ જાયેગી તો લોગ રાત કો ડરેંગે નહીં. છોટે મોટે છીન-છોड़ કી ઘટના કમ હોગી. લેકિન યહાં પર બસે દો-ચાર દબંગોં કે લિયે દિક્કત કી બાત યહ થી કિ અગર ઉસ જમીન પર રિફાયનરી ને અપના કબ્જા કર લિયા તો વો ગાય કહાં બાંધેંગે! ગોબર કહાં જમા કરેંગે! ગોયઠા કહાં ઠુકવાયેંગે! છોટી-મોટી સબ્જિયાં કહાં ઉગાયેંગે! જહાં સબ કુછ ફ્રી મેં મિલ રહા હૈ વહાં અપની જમીન કા ઇસ્તેમાલ કિયા તો કટ્ઠા-દો કટ્ઠા તો લગ હી જાયેગા.
ઉસ સુબહ જબ સાયકલ લેકર બાજાર કી ઓર નિકલા તો પિપરા મેં વહાં ઍક ઝોપड़ બના થા જિસમેં પત્થર કે કુછ ટુકड़ે પड़ે થે. કુછ લોગ અગરબત્તી લેકર પૂજા-પાઠ ભી કર રહે થે. બાજાર જાને કે લિયે મુઝે હમેશા ઉસી રાસ્તે કા ઇસ્તેમાલ કરના પड़તા હૈ. જબ શામ કો દોબારા ઉધર સે ગયા તો દેખા કિ વહાં પર ઈંટ, છड़, બાલૂ, ગિટ્ટી, સીમેંટ જમા કિયે જા રહે હૈં. ઉધર સે જિતને ભી ટ્રૈક્ટર જાતે ઉસે રોકકર, ડ્રાઇવર કો જબરદસ્તી ડરા ધમકાકર, ઔર જહાં બાત ન બને વહાં લપड़ાકર યે ચીજેં જુટાયી ગયી થી. પત્થર કે ઉન ટુકड़ોં કે ચારો ઓર રાતો-રાત પીલર ઢાલ દિયે ગયે. છત કી ઢલાયી હો ગયી. સુબહ જબ નિકલા તો દેખા કિ ઈંટ જુड़ાયી કા કામ ચલ રહા હૈ. ઇતની તેજ ગતિ સે કિસી કામ કો દેખને કા યહ મેરા પહલા અનુભવ થા. २४ ઘંટે કે અંદર રિફાયનરી કી જમીન પર ઍક ઐસા ઢાંચા તૈયાર થા જિસે તોड़ને કે નામ પર હી માર-કાટ શુરુ હો જાતી હૈ. મંદિર બનકર તૈયાર હો ગયા. અબ દૂર-દૂર તક ઉપવન લગને લગે. મંદિર દિનો-દિન અપના દાયરા બઢા રહા હૈ. પત્થર કે ટુકड़ે મુર્તિયોં સે રીપ્લેસ કર દિયે ગયે હૈં. મિટ્ટી કી જમીન માર્બલ મેં બદલ દી ગયી. સીમેંટેડ દીવારેં ટાઇલ્સ સે ચમચમાને લગી.
મેરી માં હર સાલ અલગ-અલગ મૌસમ મેં વહાં બસે સારે ભગવાન કો કપड़ે સિલકર દેતી હૈ. ઠંડ કે મૌસમ મેં ઉનકે લિયે કશ્મીરી શॉલ, ગરમી મેં મલમલ કા કુર્તા ઔર ઍ-ગ્રેડ કી પીતાંબરી સિલી જાતી હૈ. યે બાત ઔર હૈ કિ હર સાલ ઉસી ગાંવ મેં કિતને બૂઢે ઠંડ સે ઠિઠુરકર મરતે હૈં. ઉસી ગાંવ મેં દલિતોં કે બચ્ચે કો આજ ભી માં કી ગાલી સે હી સંબોધિત કિયા જાતા હૈ. ઉસી ગાંવ મેં કિતને લોગ ઉસ ટાટ કે નીચે સોતે હૈં જહાં ધૂપ મેં સૂરજ ઘુસ જાતા હૈ ઔર બારિશ મેં ટપ-ટપ કરતા હુઆ પાની વહાં રહને વાલોં કો સતાતા હૈ. કાશ ટ્રૈક્ટર વાલોં કો ડરા-ધમકાકર ઈંટ ઔર છड़ છીનને વાલે તથાકથિત દબંગ ઇનલોગોં કે લિયે અધાર્મિક શૈલી મેં હી સહી ઍક ડિસ્કો છપ્પર ભી લગવા દેતે તો આજ મેરી કલમ ઉન્હેં ग़લત ન ઠહરાતી.
પિપરા સે ભી જ્યાદા કુરાફાત તો ઈટવા કે ઉસ ઇલાકે મેં હુઆ હૈ જિસે ગાંવવાલોં ને જગદેવ બાબા કે નામ પર હड़પ કર રખા હૈ. યે કરીબ २-३ કટ્ઠા જમીન હૈ જિસમેં માલદહ આમ કે કરીબ १०-१५ પેड़ લગે હુઍ હૈં. યે જમીન ભી રિફાયનરી કી હૈ. યહાં પે જબ જબ રિફાયનરી વાલે અપની બાઉંડ્રી ખड़ી કરતે હૈં, ગાંવ વાલે ચૌકીદાર કો કુછ પૈસે દેકર ઢાહ દેતે હૈં ઔર કહાની મઢી જાતી હૈ કિ ફલાં-ફલાં બાબા કો ઘેરને પર રિફાયનરી કી બાઉંડ્રી અપનેઆપ ઢહ ગયી. ५-६ કોશિશોં કે બાદ અબ રિફાયનરી ને ભી ઉકતા કર છોड़ દિયા હૈ. કુછ લોગોં કી ઐશ હો ગયી હૈ. ઉસી બાબા કે પड़ોસ મેં ઔર આમ કે પેड़ કી છાંવ મેં તશેરિયોં કા અડ્ડા બના હુઆ હૈ. ભૂસે કા કારોબાર ઔર ગિટ્ટી, બાલૂ કા કારોબાર ભી રિફાયનરી કી જમીન પર ધड़લ્લે સે ચલાયી જા રહી હૈ. ઔર જગદેવ બાબા ઇન સબકો પ્રશ્રય દે રહે હૈં.
ઍક બાત સાફ કર દૂં. મૈં રિફાયનરી કા હિતૈષી નહીં હૂં ન હી ગાંવ વાલોં સે મેરી દુશ્મની હૈ. રિફાયનરી બેગુસરાય મેં બહુત ધુઆં ફૈલાતી હૈ. લેકિન ઉસને બહુત સારે પેड़ ભી લગાયે હૈં. બહુત લોગ વહાં મજદૂરી કર અપના પેટ ભી પાલતે હૈં. રિફાયનરી કા સાયરન મક્સિમ ગોર્કી કે દ્વારા લિખે ’માં’ કી યાદ દિલા જાતા હૈ. લેકિન રિફાયનરી મજદૂરોં કે સાથ કમ સે કમ વૈસા વ્યવહાર નહીં કરતી જૈસા મિલ-માલિકોં કા ઇતિહાસ રહા હૈ. ગાંવ કે દબંગ ભુમિહાર યા પંડિત જો ભલે હી બહુત પૈસે વાલે ન હોં લેકિન ઉનકે શોષણ કા તરીકા ઔર ભી અમર્યાદિત ઔર શર્મસાર કર દેને વાલા હૈ. વો ભગવાન કે લિયે ઢાંચે ખड़ે કરવાને વક્ત તો ડોમ ઔર મુસહર સે ભી ઈંટ ઢુલવાયેંગે લેકિન બાદ મેં ઉન્હીં કો મંદિર મેં પૈર રખને સે રોક દેંગે. વો યજ્ઞ કરવાને કે લિયે ચંદે તો વહાં સે જરૂર લેંગે લેકિન અગર ઉસ યજ્ઞ કા કલશ કોઈ દલિત ઉઠાના ચાહે તો માર-પીટ કર ઉસે રોક દેંગે.

ઇંસાન કૈસે રંગ મેં... લિપા-પુતા સા હૈ

રોड़ા-પત્થર સા યહાં બિખરા પड़ા સા હૈ,
હાથ કુછ ઔર પૈર... કુચલા દબા સા હૈ,

ખૂન કા છીંટા કહીં ઔર અશ્ક કી દરિયા,
પરિજન કિસી કા લાશ સે લિપટા હુઆ સા હૈ,

હૈ કૌન હિન્દૂ, ઔર મુસ્લિમ, ઢૂંઢ કે બતલા,
અલ્લાહ તેરા ઔર રામ ભી... દુબકા-છુપા સા હૈ,

જિહાદ યા ફસાદ હૈ, હૈ રામ યા હરામ હૈ,
ઇંસાન કૈસે રંગ મેં... લિપા-પુતા સા હૈ,

ઍક મુલ્ક મુલ્કોં સે ભરા, હૈ સરહદોં મેં સરહદેં,
દોસ્ત તેરા દેશ કિતના….. બંટા-બંટા સા હૈ...

શાંત, શિથિલ ઔર અમિટ ચેહરે

બેગુસરાય મેં કિરાયે કે મકાન મેં રહતે થે હમ. ન્યૂ દિનકર નગર પ્રોફેસર્સ કॉલોની મેં. લાલ પગड़ી બાંધે આતા થા વો. ચમકતી હુઈ સફેદ મૂછ ઔર દાઢી મેં લિપટા થા ઉસકા ચેહરા. ઍક હાથ મેં પીતલ કી કમંડલ હોતી થી. દૂસરે મેં લાઠી. સાલ દર સાલ બીતે. સિવાય ચંદ ઝુર્રિયોં કે ઉસકે ચેહરે મેં કુછ ઔર બદલા નહીં ઉન આઠ-દસ સાલોં મેં. ઉસકે મુંહ સે સિર્ફ ઍક હી રટ સુનાયી દેતી થી – ’શંભૂ-શંભૂ’. ઉસકા નામ મુઝે નહીં પતા થા. દાલ, ચાવલ, આટા, રોટી, આલૂ કુછ ભી દે દો ઉસે. ખુશી સે નિકલતે થે ઉસકે પીલે દાંત, સફેદ દાઢી ઔર મૂછોં કે બીચ સે. થોड़ા સા સફેદ હોતા દાંત તો શાયદ ફરક હી નહીં કર પાતે કિ દાંત હૈ યા દાઢી. ઉસકા આશીર્વાદ ભી લગતા થા રટા-રટાયા સા – “લક્ષ્મી મિલે, ધન મિલે, વિદ્યા મિલે, બુદ્ધિ મિલે, બાલ-બચ્ચા પઢ લિખ-કર કલેક્ટર બને.” જિસ દિન ’શંભૂ-શંભૂ’ કી આવાજ કાનોં કે દરવાજે નહીં ખટખટાતી, લગતા થા કુછ છૂટ રહા હૈ. ઉસકે ચેહરે પે હમેશા ઍક હી ભાવ હોતા થા. કોઈ બદલાવ નહીં. ચાહે આપ કુછ દેં યા ન દેં. બાબા કહકે ઉનકી ઇજ્જત કરેં, યા ઉનકો ગરિયા લેં. વો બસ મુસ્કુરાતે હી રહતે થે. વો મુસ્કુરાહટ યા તો ફેક થી યા ફિર ફેવીકॉલ સે ચિપકા દી ગયી થી ઉસકે ચેહરે પર. અગર મૈં ઍક અચ્છા ચિત્રકાર હોતા તો ઉસકી તસ્વીર જરૂર ઉકેड़ દેતા કાગજ પર.

મુનિરકા સે બાહર નિકલને કે લિયે અનુપમ રેસ્તરાં કી તરફ આતા હૂં. વહાં ઍક ઔરત અપને બોરિયા-બિસ્તર કે સાથ મિલતી હૈ २४ ગુના ७. દિખને મેં વો ભદ્દી હૈ. ઉસકે બાલ બિલ્કુલ ઉલઝે હૈં. ઉજલે ઔર સફેદ બાલ આપસ મેં મિલ્કર ગ્રે હો ગયે હૈં. વો કાલી હૈ. મોટી હૈ. ઉસકી આંખે બિલ્કુલ સૂખી હૈ, નિષ્ક્રિય હો જૈસે. ભાવશૂન્ય. વો હર રાત ઉસ દુકાન કે નીચે બની સીઢિયોં પે સોતી હૈ જિસકે શટર પર વોડાફોન કા લોગો પુતા હૈ. ઔર દિન મેં જૈસે હી દુકાન ખુલને કા વક્ત હોતા હૈ.. અપના સારા બિસ્તર સड़ક કે દૂસરે કિનારે પર લગા લેતી હૈ. જબ ભી ગુજરતા હૂં નજરે દૌड़તી હૈ પહલે શટર કે નીચે ઔર ઉસે વહાં ન પાકર સड़ક કે દૂસરે કિનારે. ઉસકી માંગ મેં સિંદૂર ભી હૈ. ઉસકે હાથોં મેં ચૂड़િયાં ભી હૈં. પર કહાં હૈ ઉસકા પરિવાર, પતિ ઔર ઉસકે બચ્ચે? મૈનેં ઉસે કભી ખાતે હુઍ નહીં દેખા ન હી ઉસસે ખાને કો કભી પૂછા. ઉસકે પાસ ઍક પાની કી બોતલ જરૂર હૈ જિસસે વો કભી અપના ચેહરા ધોતી હૈ, કભી પ્યાસ બુઝાતી હૈ.

ઑફિસ કે બાહર ઍક છોટી સી માર્કેટ હૈ. નિકલ કે હમેશા જાતા હૂં વહાં સુટ્ટા લગાને કે લિયે. વહાં ઍક ઔરત હૈ જો શાયદ માનસિક વિકલાંગતા કા શિકાર હૈ. ગરમી હો યા જાड़ા ઉસકે તન પર ઍક મોટા ઊની કા શॉલ જરૂર હોગા. ઉસકી સાड़ી ઘુટનો તક હી હોતી હૈ. પૈર નંગે હૈં. ઉસકી સરહદ શાયદ ઇસી છોટે સે માર્કેટ તક સિમટી હુઈ હૈ. મૈનેં જબ ભી દેખા હૈ વો ઇસી માર્કેટ કે અહાતે મેં યા તો ચક્કર લગાતે દિખી હૈ, યા કબૂતરોં કે સાથ બૈઠી દિખી હૈ. કબૂતર દાના ચુગ રહા હૈ, વો ઉસે ટુકુર-ટુકુર દેખ રહી હૈ. વો કુછ લોગોં કો પુકારતી હૈ. ઉનસે ટાઇમ પૂછતી હૈ. ફિર પતા નહીં ક્યા બતિયાતી હૈ. ઉસકી બાતેં મેરી સમઝ મેં નહીં આતી. ઉસકે બાલ ઔરતોં કે ટાઇપ કી નહીં હૈ. ઐસા લગતા હૈ કિસી ને કૈંચી લેકર છપટ દિયા હૈ ઐસે હી. ઉસકે ગાલ હડ્ડિયોં સે ચિપકે હુઍ હૈં. દાંત થોड़ા સા બાહર હૈ. પર ભાવશૂન્યતા યહાં ભી હૈ. મૈં કરીબ છહ મહીને સે યહાં હૂં. મુઝે ઉસકે હુલિયે મેં કોઈ બદલાવ નહીં નજર આયા. હાથોં મેં પ્લાસ્ટિક કી થૈલી કો વો અપને પાસ ઐસે રખતી હૈ જૈસે જીવન કી અરજી હુઈ સારી કમાયી ઉસકે અંદર હો. જબ ભી બાહર નિકલતા હૂં તો ઍક બાર નજર દૌड़ હી જાતી હૈ ઉધર ઉસે ઢૂંઢને કો.

કુછ ચેહરે પત્થર કી લકીરેં હોતી હૈ. શાંત, શિથિલ ઔર અમિટ. કિતના ભી ચાહો જેહન સે મિટતી નહીં. ઉનસે કોઈ જાન-પહચાન નહીં હોતી. કોઈ પરિચય નહીં હોતા. પર જબ ભી ઉસ રાસ્તે સે ગુજરેં તો આંખે ઢૂંઢને લગતી હૈ વો ચેહરા. ઐસે કઈ ચેહરે શાયદ આપ ભી યાદ કરને લગે ઇસકો પઢને કે બાદ…

સજ઼ા નહીં સુવિધા

જો મરને કે લિયે હી આયા હૈ ઉસે મૌત કી સજ઼ા સુનાકર હમ કૌન સા તીર માર લેંગે. વો તો ગ઼નીમત હૈ કિ કસાબ २६/११ કો બચ ગયા વરના વો કૌન સા વાપસ પાકિસ્તાન લૌટ કે હનીમૂન મનાને વાલા થા ! ફ઼ાંસી કી સજ઼ા સહી માયનોં મેં ન તો કસાબ જૈસે અપરાધિયોં મેં દહશત હી બના પાયેગી, ન હી ઇસસે આતંકવાદ કી ઘટનાયેં કમ હોને લગેગી. ઉસે તો સારી ઉમર જેલ મેં રખકર પત્થર તુડ઼વાયે જાને ચાહિયે થે. બલ્કિ મેરા નિજી રાય તો યે હૈ કિ ઉસસે સારી ઉમર જેલ મેં બાક઼ી ક઼ૈદિયોં કા જૂઠા બરતન સાફ઼ કરવાના ચાહિયે. ઐસા હોતા તો લગતા સજ઼ા મિલી હૈ. અભી તો લગતા હૈ જૈસે કસાબ કી મુરાદ પૂરી હુઈ હો. ઉસને તો બિલ્કુલ શુરુઆત મેં હી અપના જ઼ુર્મ ક઼ુબૂલ કર લિયા થા યહ જાનતે હુઍ ભી કિ ઇસકા નતીજ઼ા સજ઼ા-ઍ-મૌત હો સકતી હૈ. મતલબ ઉસે ન તો ઇસકા ડર થા ન હી ફ઼િકર. ઉસકા મક઼સદ પૂરા હો ચુકા થા. યે સજ઼ા તો… લગતા હૈ સજ઼ા નહીં સુવિધા હૈ.

ભારત કે વકીલોં, સુરક્ષા સલાહકારોં ઔર યહાં કી બહુત બડ઼ી આબાદી કા માનના હૈ કિ ડેથ-સેંટેંસ કો જશ્ન કે રૂપ મેં મનાના ચાહિયે. મેરા સીધા સવાલ હૈ – ક્યોં? કૈસા જશ્ન જબ હમ ઍક અપરાધી કો ઉસકે મક઼સદ કી ઓર ભેજને મેં ઉસકી મદદ કર રહે હૈં. વો મરને કે લિયે આયા હૈ ઔર હમ ઉસે માર રહે હૈં. વાહ ભઈ વાહ!! મજ઼ા તો તબ આતા જબ ’વાંટેડ’ સનીમા કે ઉસ ડॉન કી તરહ ઇસે ભી લગાતાર જગાયા રખા જાતા. ઉસકે મરને કી ચાહત કે ખિલાફ઼ હમેં કસાબ કા હિસાબ જ઼િંદગી ભર કે નૌકરપની સે કરવાની ચાહિયે થા.

કુછ લોગોં પે તો બડ઼ી હંસી આતી હૈ. વો કહતે હૈં કિ અગર ઇસે જ઼િંદા રખા તો ફિર કોઈ પ્લેન હાઈજૈક કરવા કે ઇસે છુડ઼ા લે જાયેગા. અજીબ બાત હૈ. અપની સુરક્ષા પે ભરોસા નહીં ઇસલિયે ફાંસી પર ચઢ઼ા દો. ખૈર અભી તો બહુત વક઼્ત હૈ કસાબ કે પાસ.

મૈં મર્દ હૂં .... તુમ ઔરત..!!

મૈં ભેड़િયા, ગીદड़, કુત્તા જો ભી કહ લો, હૂં. મુઝે નોચના અચ્છા લગતા હૈ. ખસોટના અચ્છા લગતા હૈ. મુઝસે તુમ્હારા માંસલ શરીર બર્દાશ્ત નહીં હોતા. તુમ્હારે ઉભરે હુઍ વક્ષ.. દેખકર મેરા ખૂન રફ્તાર પકड़ લેતા હૂં. મૈં કુત્તા હૂં. તો ક્યા, અગર તુમને મુઝે જનમ દિયા હૈ. તો ક્યા, અગર તુમ મુઝે હર સાલ રાખી બાંધતી હો. તો ક્યા, અગર તુમ મેરી બેટી હો. તો ક્યા, અગર તુમ મેરી બીબી હો. તુમ ચાહે જો ભી હો મુઝે ફર્ક નહીં પड़તા. મેરી ક્યા ग़લતી હૈ? ઘર મેં બહન કી ગદરાયી જવાની દેખતા હૂં, પર કુછ કર નહીં પાતા. તો તુમપર અપની હવસ ઉતાર લેતા હૂં. ઘોड़ા ઘાસ સે દોસ્તી કરે, તો ખાયેગા ક્યા? મુઝે તુમપર કોઈ રહમ નહીં આતા. કોઈ તરસ નહીં આતા. મૈં ભૂખા હૂં. યા તો પ્યાર સે લુટ જાઓ, યા અપની તાકત સે મૈં લૂટ લૂંગા.

વૈસે ભી તુમ્હારી ઇતની હિમ્મત કહાં કિ મેરા પ્રતિરોધ કર સકો. ના મેરે જૈસી ચૌड़ી છાતી હૈ ના હી મુઝ સી બલિષ્ઠ ભુજાયેં. નાખૂન હૈં તુમ્હારે પાસ બड़ે-બड़ે, પર ઉસસે તુમ મેરા મુકાબલા ક્યા ખાક કરોગે. ઉસમેં તો તુમ્હે નેલ-પॉલિશ લગાને સે ફુરસત હી નહીં મિલતી. કિતને હજાર સાલોં સે હમ મર્દ તુમપર સવાર હોતે આયે હૈં, ક્યા ઉખાड़ લિયા તુમને હમારા? હર દિન હમ તુમ્હારી ઔકાત બિસ્તર પર બતાતે હૈં. તુમ ચુપચાપ લાશ બની અપની ઔકાત પર રોતી યા ઉસે હી અપની કિસ્મત માન લેટી રહતી હો. તાકત તો દૂર કી બાત હૈ, તુમમેં તો હિમ્મત ભી નહીં હૈ. હમ તો શેર હૈં. જંગલ મેં હમે દેખ દૂસરે જાનવર કમ સે કમ ભાગતે તો હૈં પર તુમ તો હમેશા ઉપલબ્ધ હો. ભાગતે ભી નહીં. બસ તૈયાર દિખતે હો લુટને કે લિયે. કુછ ઍક જો ભાગતે ભી હો તો હમારે પંજોં સે નહી બચ પાતે. પજોં સે બચ ભી ગયે તો સપનોં સે નિકલકર કહાં જાઓગે.

પિછલે સાલ તુમ જૈસી કરીબ બીસ બાઈસ હજાર ઔરતॊં કા બ્લાઉજ નોચા હમ મર્દોં નેં. તુમ જૈસે બીસ બાઈસ હજાર ઔરતોં કા અપહરણ કિયા. અપહરણ કે બાદ મુઝે તો નહીં લગતા હમ કુત્તોં, શેરોં યા ગીદड़ોં ને તુમ્હે છોड़ા હોગા. છોड़ના હમારે વશ કી બાત નહીં. તુમ્હારા માંસ દૂર સે હી મહકતા હૈ. કૈસે છોड़ દૂં. કરીબ અસ્સી-પચાસી હ઼જાર તુમ જૈસી ઔરતોં કો ઘર મેં પીટા જાતા હૈ. હમ પતિ, સસુર તો પીટતે હૈં હી, સાથ મેં તુમ્હારી જૈસી ઍક ઔર ઔરત કો સાથ મિલા લિયા હૈ જિસે સાસ કહતે હૈં. ઔર ધ્યાન રહે યે સરકારી રિપોર્ટ હૈ. તુમ જૈસી લાખોં તો અપને તમીજ ઔર ઇજ્જત કા રોના રોતે હો ઔર ઍક રિપોર્ટ તક ફાઈલ કરવાને મેં તુમ્હારી…. ફટ જાતી હૈ. તુમ્હારે માં-બાપ, ભાઈ ભી ઇજ્જત કી દુહાઈ દેકર તુમ્હે ચુપ કરવાતે હૈં ઔર કહતે હૈં સહો બેટી સહો. તુમ્હારે લિયે સહી જુમલા ગઢા ગયા હૈ, “નારી કી સહનશક્તિ બહુત જ્યાદા હોતી હૈ.” તો ફિર સહો.

મૈં મર્દ હૂં ઔર હજારોં સાલોં સે દેખતા આ રહા હૂં કિ તુમ્હારી ભીड़ સિર્ફ ઍક હી કામ કે લિયે ઇક્કઠા હો સકતી હૈ. મંદિર પર સત્સંગ સુનને કે લિયે. તો ક્યા અગર તુમ્હારા રામાયણ તુમ્હે પતિવ્રતા હોના સિખાતા હૈ. મર્દોં કે પીછે પીછે ચલના સિખાતા હૈ. તો ક્યા, અગર તુમ્હારી દેવી સીતા કો અગ્નિ-પરીક્ષા દેની પड़તી હૈ. તો ક્યા અગર તુમ્હારી સીતા કો ગર્ભાવસ્થા મેં જંગલ છોड़ દિયા જાતા હૈ. તો ક્યા અગર તુમ્હારા કृષ્ણ નદી પર નહાતી ગોપિયોં કે કપड़ે ચુરાકર પેड़ પર છિપકર ઉનકે નંગે બદન કા મજા લેતા હૈ. તો ક્યા અગર તુમ્હારી લક્ષ્મી હમેશા વિષ્ણુ કે ચરણોં મેં બૈઠી રહતી હૈ. તો ક્યા, અગર તુમ્હારા ગ્રંથ તુમ્હારે માસિક-ધર્મ કા રોના રો તુમ્હે અપવિત્ર બતા દેતા હૈ. હમ મર્દ તુમ્હેં અક્સર હી રૌંદતે હૈં. ચાહે ભગવાન હો યા ઇંસાન, તુમ હમેશા પિછલગ્ગૂ થે ઔર રહોગે. તો ક્યા, અગર હરેક સાલ તુમ તીન-ચાર લાખ ઔરતોં કો હમ તરહ તરહ સે ગાજર-મુલી કી તરહ કાટતે રહતે હૈં. કભી બિસ્તર પર, કભી સड़કોં પર, કભી ખેતોં મેં. તુમ્હારી ભીड़ સત્સંગ કે લિયે હી જુટેગી પર હમ મર્દ કે ખિલાફ કભી નહીં જુટ સકતી.

તુમ્હે શોષિત કિયા જાતા હૈ ક્યુંકિ તુમ ઉસી લાયક હો. મર્દોં કી પિછલગ્ગૂ હો. ભલે હી હમેં જનમાતી હો, પર તુમ બલાત્કાર કે લાયક હી હો. તુમ્હારી તમીજ તુમ્હારા સબસે બड़ા દુશ્મન ઔર હમારા હિતૈષી હૈ. જબ તક ઇસ તમીજ કો અપને દુપટ્ટે મેં બાંધ કર રખોગે, તબ તક તુમ્હારે દુપટ્ટે હમ નોચતે રહેંગે. જબ તક લાજ કો કરેજે મેં બસા કર રખોગે તબ તક તુમ્હારી ધજ્જિયાં ઉड़ેંગી. મૈં ભૂખા હૂં, તુમ ભોજન હો. તુમ્હે ખાકર પેટ નહીં ભરતા, પ્યાસ ઔર બઢ જાતી હૈ.

The picture has been developed by Billo Da.

તેરી સંસદ મેં અબકી આગ લગાઊંગા…

તુમ્હારે ઉધાર મૈં સૂદ સમેત ચુકાઊંગા,
સૂંઘા સરકારી કુછ ભી તો ખૂન બહાઊંગા…

લૂટ-ખસોટ કિયા બહુત અબ બારી મેરી,
તેરી ગોલી સે તેરા હી ભેજા ઉड़ાઊંગા…

તુ દિખા મુઝે ઇક જંગલ ઔર જલા કે અબ,
તેરી સંસદ મેં અબકી આગ લગાઊંગા…

રખ બિજલી અપની ઔર યે સड़કેં અપને પાસ,
દૌड़ા-દૌड़ા કર વરના ઇસપે હી મારૂંગા…

ગ્રીન હંટ તૂ કરવાયેગા કિસ-કિસ કોને,
જહાં પड़ા ઉન્નીસ વહીં સુલાઊંગા…

હરિદ્વાર કી સૈર

હરિદ્વાર જાના પડા!! વર્ના ના તો અપની દિલચસ્પી હર કી પૌડ઼ી પર હોને વાલી મહા-આરતી મેં થી, ના હી ઊઁચે પહાડ઼ો પર સોને મેં લિપટી મનસા દેવી મેં. ના હી ચંડી દેવી સે કોઈ રાફ્તા રખતા હૂઁ, ના હી ऋષિકેશ મેં બને રામ ઔર લક્ષ્મણ ઝૂલે સે. પર જાના બુરા થા ઐસા નહીં કહૂંગા. ઊંચે-ઊંચે પહાड़, લમ્બે-લમ્બે સાગવાન કે પેડ઼, છોટી ઔર ઘુમાવદાર સड़કેં, શતાબ્દી ઍક્સપ્રેસ સે જ્યાદા કે સ્પીડ મેં દૌડતી જલ-ધારાઍં, જંગલોં ઔર પહાડો કે બીચ સે નિકલતી છુક-છુક ગાડી. ઊંચાઈ પર ગાડી પાર્ક કર નીચે બસે હરિદ્વાર કો દેખને કા મજા વાકઈ શાનદાર થા. બંદરોં ઔર લંગૂરોં કી ખિલવાડ઼, ખચ્ચરોં કી જિદ, સૂરજ કી તપિશ કો ચુનૌતી દેતી ઠંડી હવાઍં, ઔર રહ-રહ કર ચીખને વાલા 'ખોયા-પાયા' અનાઉન્સમેંટ... સબ કુછ મજેદાર લગા.. યહાઁ તક કી જટાધારી સાધુઓં કી હુડદંગ ભી. ચોટીવાલા રેસ્તૌરેંટ સે લેકર સड़ક કિનારે ઢાબે ભી ઠીક-ઠાક હી લગે. વૈસે ભી ખાને કે મામલે મેં કોઈ ખ઼ાસ ચોઇસ હૈ નહીં અપની સો જો મિલ જાઍ ડકાર લેતા હૂઁ.

દિલ્લી સે રાત २ બજે નિકલા. મુનિરકા સે ઑટો કિયા. કમબખ્ત મીટર સે ચલને કો તૈયાર તો હુઆ લેકિન ઐસે રાસ્તે ઘુમા કે લે ગયા કી १५० રુપયે કિરાયા બન ગયા. જિતના આઈ.ઍસ.બી.ટી સે હરિદ્વાર કા ભી નહીં હૈ. સુબહ ९ બજે મૈં હરિદ્વાર મેં થા. १० બજે મેરે પ્રિય જન ભી આ ગઍ જિનકી વજહ સે મુઝે જાના પડા થા. માં, બાબુ જી, ભૈયા, ભાભી, કોમલ ઔર મયંક. પૂરા પરિવાર. હરિદ્વાર સ્ટેશન સે જબ બાહર નિકલા તો વહાં પંડોં કી લાઈન લગી થી જો જાત-પાત પૂછ રહે થે. મતલબ સાફ થા ઠગી કા ધંધા કરને વાલે ઉન સબકા કુલ-પુરોહિત બનકર પૈસે બનાને મેં લગે થે.

જાતે હી સબસે પહલે હર કી પૌड़ી ગયા. વહાં સબ ને અપને પાપ ધોને કે લિયે ગંગા મે ડુબકી લગાયી. મુઝે ભી જબરન ઉસ પાની મેં જાને કે લિયે મજબૂર હોના પड़ા. વૈસે ધૂપ તો સખ્ત થી લેકિન ગંગા કી ધાર તેજ ઔર ઉસકા પની ઉતન હી ઠંડા. ઝૂઠા દિખાવા કરતે હુઍ.. સબકી નજરોં સે બચ-બચાકર મૈં કૌઆ-સ્નાન કરકે બાહર આયા. ઍક બાત તો થી. વહાં કા માહૌલ દર્શનીય થા. ઉસ મન્દિર મેં બસને વાલોં મે અપની દિલચસ્પી હો ના હો.. લેકિન ઉસકે નામ મેં જો કલા-કृતિયાં બન ગયી વો કાબિલ-ઍ-તારીફ થી. ઍક તરફ શંકર કી ઇતની વિશાલ ર ઊંચી મૂર્તિ જિતની કી ખુદ વહાં કી ઍક-દો પહાड़ેં. છોટે બड़ે કુલ ७-८ ઍક રંગ કી મંદિરેં. હરિદ્વાર કી ઘાટેં જો ઐસા લગતા હૈ બસ સ્નાન કે પરપસ સેહી ડિજાઇન કી ગયી હોં, વાકઈ અચ્છી થી.

પુલિસ કા જત્થા માનો તસ્કીન કર રહા હો કિ હમ કિસી કો ખતરે મેં નહીં પड़ને દેંગે. સબ કે સબ જવાન, કમ ઉમર વાલે. દારોગા સે લેકર સિપહી તક. તૈરાકી દસ્તા ભી બિલ્કુલ મુસ્તૈદ, માનો કહ રહ હો - લાખ કોશિશ કર લો, ડૂબને નહીં દેંગે. પંડિત રહ-રહ કર માઇક પર ચિલ્લા રહા હૈ - સાબુન લગાકર ગંગા મેં ના ઉતરેં, ઘાટ પર ખાના ના ખાયેં, ગંદગી ના ફૈલાયેં... વગૈરહ-વગૈરહ!!

યહાં સે અબ હમ નિકલ પड़ે - મનસા દેવી કી ઓર... ચઢાઈ હી ચઢાઈ.. ખતમ હોને કા નામ હી ના લે.. ઔર વો ભી સીઢિયાં!! પહાड़ હો સીધા તો મજા ભી આયે.. ઍક બાત મુઝે સમઝ નહીં આતી.. કિસ ઉલ્લૂ કે પટ્ઠે ને યે સાજિશ કી. સારે કે સારે દુર્ગા રૂપ ઊંચી પહાड़ી પર જાકર બસે હૈં. ચાહે હરિદ્વાર કી મનસા યા ચંડી દેવી હો યા જમ્મૂ કી વૈષ્ણો દેવી. રૂકતે-બૈઠતે-ઉઠતે-કસરત કરતે હમ મનસા દેવી કે પાસ પહુંચે. १ ઘંટે સે જ્યાદા લગ ગયા ઉસ ચઢાઈ મેં. પર રાસ્તે મેં લંગૂર ઔર બંદરોં કી ચુહલબાજિયોં ને અચ્છા મનોરંજન કિયા. મેરે મન મેં રોપવે પર ચઢને કી બાત જો ચલ રહી થી વો ખતમ હો ગયી ચુંકિ વો તકનીકી ખરાબિયોં કી વજહ સે બન્દ થા. કમો-બેશ યહી કહાની ચંડી દેવી કે સાથ હુઈ ઔર વહાં કા રોપ-વે ભી બંદ હી થા.

પહલા દિન ખતમ હુઆ પર દુર્ભાગ્ય સે હર કી પૌड़ી કી મહા-આરતી છૂટ ગયી સો સુબહ-સુબહ ઉઠ કર જાના પड़ા. આરતી યૂં તો બેમાની થી લેકિન દृશ્ય અદભુત. લાખોં યા કરોड़ોં દીયે ગંગા મેં ઍક સાથ પ્રવાહિત હો રહે થે. બड़ે-બड़ે થાલોં મેં આરતિયાં હો રહી થી. ચાંદ કી પરછાઈ ગંગા મેં ઝિલમિલા રહી થી ક્યુંકિ તબ તક સૂરજ અપને રથ પર સવાર નહીં હુઆ થા. ઇસકે બાદ હમને ઍક ગાड़ી રિજર્વ કી જો હમેં ऋષિકેશ ઘુમાને વાલા થા.

શાન્તિ કુંજ, નીલકંઠ, રામ ઔર લક્ષ્મણ ઝૂલા મેરે દિમાગ મેં તો શાયદ વો જગહ નહીં બના પયા જો હરિદ્વાર સે વહાં તક જાને મેં ઇસ્તેમાલ કિયે રાસ્તે ને બનાયા. પહાड़ોં ઔર જંગલોં કે બીચ. હાથિયોં કા ગુચ્છા, ઉનકે ગલે મેં લગી ટુનટુનાતી ઘંટી, ઔર ઉનકો હાંકતા મહાવત દિલ્લી શહર મેં ભૂલે-ભટકે હી દિખતે હૈં. ઉપર વાલી સड़ક સે નીચે વાલી સड़ક દિખતી થી, ઔર નીચે વાલી સड़ક સે ઉપર વાલી. ઐસા લગ રહા થા માનો ઍક હી જગહ કે ચક્કર લગા રહે હોં.

હરિદ્વાર કી સૈર કુછ માયનોં મે મસ્ત રહી તો કુછ માયનોં મેં બેહદ ઘટિયા. કરોड़ોં આદમી કા પાગલ કી તરહ ભગવાન કા દર્શન કરના જિસમેં દુર્ભાગ્ય સે મેરે પરિજન ભી શામિલ હૈં, મુઝે કચોટતી રહી. ઇસકે સાથ-સાથ ભારત જાગृતિ મોર્ચા કા વો પોસ્ટર – “સર્વ ધર્મ સમાન?” મુઝે રાસ્તે ભર હિલાતા રહા. કિતાબેં યા પત્રિકાઍં જો ભી કહિયે, બંટ રહી થી જિસમેં સે મેરે માં કે હાથ ભી ઍક લગી. ઔર વો મુઝે પઢા કર માનો હિન્દુ ધર્મ કી મહત્તા કો સાબિત કરને કા કોરા પ્રયાસ કરને મેં લગી થી. યે ઍક પત્રિકા થી જો હિન્દુ ધર્મ કી મહત્તા કમ ઔર બાકી ધર્મોં કી ખામિયાં જ્યાદા ગિના રહી થી. માં કો સમઝાને-બુઝાને કે બાદ (જો કિ મુશ્કિલ હૈ) દૂસરે દિન, રાત १२ બજે હરિદ્વાર સે દિલ્લી લૌટને કે લિયે બસ સ્ટૈંડ કી તરફ નિકલા તો મેરા સામના સિર્ફ ઉન્હી હોર્ડિંગ સે હોતા રહા – “સર્વ ધર્મ સમાન?” ઔર મેરે મુંહ સે હર બાર ગાલિયાં નિકલતી રહી – “સર્વ ધર્મ – અધર્મ.”

બીયર કી બોતલ ઔર બચ્ચોં કી માર-માર

કૈપિટલ કોર્ટ, મુનિરકા. ઑફિસ સે આને કે બાદ ઍક બિગड़ે દોસ્ત કો સમઝાના થા. દો-ચાર ફિલોસॉફી પિલાની થી. ઔર યહ તબ તક મુમકિન નહીં થા જબ તક ઉસે બીયર ના પિલાઊં. ઠેકે સે દો બીયર કી બોતલ લી. બગલ કે પનવાड़ી સે ઍક ડિબ્બી સિગરેટ લી. ઔર વહીં બને દો-ચાર ચબૂતરॊં મેં સે ઍક પર બૈઠ ગયા. બૈઠતે હી બચ્ચોં કા હુજૂમ વહાં આ પહુંચા. કુલ દસ-બારહ બચ્ચે હોંગે. સબ કે હાથ મેં ઍક-ઍક ઓપનર.

“ભૈયા! ઓપનર લો, પૈસા નહીં લગેગા બસ બીયર કી ખાલી બોતલ હમેં દે દેના…”

“હમ ખુદ હી ખોલ લેંગે, જાઓ યહાં સે”, મૈનેં ઝિડ઼ક દિયા. મૈં કિસી કો ભી ઐસી હાલાત મેં કુછ દેના પસંદ નહીં કરતા. ’સહાનુભૂતિ’ ઔર ’તરસ’ જૈસે શબ્દોં સે મુઝે બહુત નફરત હૈ.

પતા નહીં અચાનક મુઝે ક્યા હુઆ કિ મૈનેં ઉસ હુજુમ મેં ખड़ી ઍક બચ્ચી કો બુલાયા ઔર ઉસે ઍક રુપયે કા સિક્કા દેકર ઉસસે ઓપનર લિયા. મુઝે બુરા લગા. ઍક રુપયે સે ઉસકી જિંદગી મેં કૌન સા આમૂલચૂલ પરિવર્તન હોને વાલા થા? અગર દેના હી થા તો કુછ ઔર દેતા. ઍક બેહતર જિંદગી!

મૈનેં ઉન સારે બચ્ચોં કો યહ કહકર ભગાયા કિ પીને દો, બોતલ તબ લોગે ના જબ યે ખાલી હોગી. વો ચલે ગયે. હમને બીયર પીના શુરુ કિયા.

અભી આધી બોતલ બચી હી થી કિ ઍક બચ્ચી મેરે પાસ આકે બૈઠ ગયી ઔર સિફારિશ કરને લગી કિ મૈં યે ખાલી બોતલ ઉસે દે દૂં.

ઉધર સે ઍક બારહ-તેરહ સાલ કા બચ્ચા આયા ઔર મુઝે બોલને લગા કિ યે બોતલ ઉસે ચાહિયે. ઉસકા લહજા સખ્ત થા. લड़કી ને કહા – “ભૈયા યે બોતલ બેચ કર ગુટખા ખાયેગા, ઇસે મત દેના”

મૈનેં પૂછા – “તુમ ક્યા કરોગી ઇસે બેચકર?”

મુઝે ઍક બોતલ કે તીન રુપયે મિલેંગે, દો બોતલ કે છ: હો જાયેંગે. મૈં મમ્મી કો દે દૂંગી તો કલ કી સબ્જી હો જાયેગી.

વો લड़કા ઇસ બચ્ચી કે હાથ મરોड़ને લગા. ઉસે ધમકાયા ભી. મૈનેં ઉસે ડાંટ કર ભગાને કી કોશિશ કી. પર ઉસને ઉલ્ટે મુઝે ધમકી દી કિ અગર મૈનેં ઉસે યે બોતલ ના દી તો વો પુલિસ કો બતલા દેગા. વો ઉસ બચ્ચી કો મારને લગા. મુઝે તાજ્જુબ હુઆ. ગુસ્સા ભી આયા. મૈં ઉસપે હાથ તો ન ઉઠા સકા લેકિન ઉસ બચ્ચી કો ઉસકે ગિરફ્ત સે નિકાલકર અપને પાસ બિઠા લિયા. લड़કા ટસ સે મસ ના હુઆ. બુદબુદાયા – “થોड़ી સી બચી હૈ, અગર પૂરી બોતલ ભરી હોતી ન તો બતાતા.” મૈં ડરા તો નહીં પર ઉસકે ગટ્સ કો દેખકર ઉસકે લિયે આશંકિત જરૂર થા.

બચ્ચા-જાત મેં ભી વહી મહિલા શોષણ! યા ફિર ग़રીબી કી કુંઠા! યા સેલ્સ કી ભાંતિ સેટ કિયે હુઍ કિસી ટાર્ગેટ કો પૂરી કરને કી ભૂખ! કુછ તો જરૂર થા! ઉસકી કુંઠા ઇસકી પુષ્ટિ કર રહા થા.

“મૈં દેખતા હૂં, મેરે સિવા કૌન યે બોતલ લે જાતા હૈ?”, ઍક અજીબ સા તેવર થા ઉસકે પાસ. યે તેવર ઉસે આગે કહાં લે જાયેગા, ક્યા પતા? પર ઉસકા આજ ખતરે મેં થા જિસે સુધાર પાના મેરે લિયે મુમકિન નહીં થા.

બોતલ મુંહ મેં હી લગી થી. અભી ખતમ નહીં હુઈ થી કિ વો લड़કા ઔર ઉસકે સાથ દો-ચાર ઔર ઝપટ પड़ે. વો લड़કી ચુપચાપ બૈઠી રહી. ઉસકી સૂખી ઔર ઝુકી આંખે, ઉદાસ ચેહરા, ઔર નિર્બલ હાવ-ભાવ માનો કહ રહા હો કિ અબ ઉનકા ક્યા ચલેગા ઇન લड़કોં કે સામને.

અબ લड़ાઈ ઉસ લड़કે ઔર લड़કી કે બીચ સે નિકલ ચુકી થી ઔર મર્દાના જંગ બન ચુકી થી. ચાર લड़કે. કરીબ ઍક હી ઉમર કે. ચારો ઍક-દૂસરે કે ઉપર. માનોં બોતલ નહીં સોને કી બિસ્કિટ હો. શાયદ ઉનકે લિયે યહી હો…! યા ફિર યે લड़ાઈ થી દંભ કી, સ્વાભિમાન કી, ભૂખ કી… યા શાયદ ઍક ઝૂઠી જીત કી.

મૈંને ઉનસે જોર-જબરદસ્તી બોતલ છીન લી, ઉન્હે ભગાયા ઔર ઉસ બચ્ચી કી તરફ બોતલ બઢા દિયા.

વો બોલી – “ભૈયા!! ઇસમેં અભી બચી હૈ, પી લો તબ દે દેના.”

બચપન મેં હી વો બચ્ચી માતृત્વ કા ભાવ લિયે, ઔર વો બચ્ચા ભેड़િયે કી શક્લ મે દિખા. સड़કોં પર કિસ્મત ટટોલતા, હાથ ફૈલાતા, ગુટખા ચબાતા, બીड़ી પીતા યે તીન ફીટ કા ફ્રેમ ભી ઉસી માનસિકતા કા હૈ જિસે હમારા સમાજ ઢો રહા હૈ. ક્યા કોઈ ભગવાન હૈ જો ઇસ ભટકતે બચપન કો ઍક નઈ રાહ દે સકે. યકીનન નહીં! યે દોષ કિસકે ઉપર મઢૂં.

મન ગ્લાનિ સે ભરા રહા કિ કાશ! મૈં ઇનકે લિયે કુછ કર પાતા!! ઔર ફિર બેશર્મોં કી તરહ વહાં સે વાપસ અપની ઝોપड़ી કી ઓર ચલ પड़ા.

ચુપ હો જાઓ નહીં તો ચલતી ટ્રેન સે ફેંક દૂંગા

સાભાર - વિકાસ કુમર www.qalamse.blogspot.com
ધર્મ હમારે યહાં ઍક બેહદ સંવેદનશીલ વિષય હૈં. ધર્મ યા ભગવાન કે બારે મેં કુછ ભી બોલને સે લાખોં લોગોં કી ભાવનાઍં ઐસે ભड़કતી હૈં જૈસે અપની પરછાઈં કો દેખકર ભેड़ યા લાલ કપड़ે કો દેખકર સાંड़ ભड़કતા હૈ. મુઝે તો લગતા હૈ કિ ઇન્સાન ઇસ વિષય પર ઐસા ભड़કતા હૈ કિ કુછ દેર કે લિઍ મરખંડ સે મરખંड़ સાड़ ભી શરમા જાઍ.


ક્યોં હમ અપને ધર્મ કે બારે મેં આલોચના કા ઍક શબ્દ ભી નહીં સુનના ચાહતે. ક્યોં હમ રામ કો ન માનને વાલોં કો ચલતી ટ્રેન સે ફેંક દેને કી ધમકી દે દેતે હૈં? ક્યોં હમ ઇસ બારે મેં કોઈ તર્ક નહીં કરના ચાહતે ઔર તર્કપૂર્ણ બાતોં કો ભી અપની થોંથી દલીલોં સે પોત દેના ચાહતે હૈં?


મેરી સમઝ સે ઐસા ઇસલિઍ હોતા હોગા ક્યોંકિ હમ નહીં ચાહ્તે કિ કોઈ હમારી સોચ પર પ્રહાર કરે બલ્કિ યહ ચાહતે હૈં કિ હમ ચીજોં કો જૈસે દેખ રહે હૈં, સમઝ રહે હૈં દૂસરે ભી વૈસા હી સમઝેં ઔર દેખેં. ઉસી રાહ પર ચલેં જિસ રાહ પર હમ ચલ રહે હૈં. વૈસે તો ભગત સિંહ કો ઇસ દેશ મેં બહુત ઇજ્જત દી જાતી હૈ લેકિન ધર્મ ઔર ભગવાન કે બારે મેં કહી ગઈ ઉનકી બાતોં કો લોગ સિરે સે નકાર દેતે હૈં.

મેરા ઐસે કુછ કટ્ટર હિન્દૂઓં સે પાલા પર ચુકા હૈ. આગે કુછ ભી કહને સે પહલે મૈં યહાં ઍક બાત સાફ કર દેના ચાહતા હૂં કિ જિન લોગોં સે મૈં ઉસ ટ્રેન મેં મિલા વો વિશ્વ હિન્દૂ પરિષદ યા બજરંગ દલ કે કાર્યકર્તા નહીં થે બલ્કિ હમારે આપકે જૈસે આમ લોગ થે. જો ઍક આમ જિન્દગી જીતે હૈં.


બાત જ્યાદા પુરાની નહીં હૈ. મૈં અપને ભાઈ કો બંગ્લૌર પહૂંચા કર ટ્રેન સે પટના લૌટ રહા થા. સંઘમિત્રા ઍક્સપ્રેસ મેં મેરે સાથ જો ઔર સહયાત્રી થે ઉનમે સે જ્યાદાતર બિહાર યા ઉત્તર પ્રદેશ કે થે. વો લોગ ભી અપને-અપને બેટે-બેટિયોં કો પહુંચા કર લૌટ રહે થે. ટ્રેન મેં બૈઠને કે થોड़ી દેર બાદ હી હમ સબ કી જાન પહચાન હો ગઈ.

શમ 6:30 કી ગાड़ી થી સો પહલી રાત મેં હલ્કી-ફુલ્કી બાતચીત હુઈ ઔર ફિર હમ સબ અપને અપને બર્થ પર સો ગઍ. દૂસરે દિન જૈસે-જૈસે ગાड़ી આગે બઢ રહી થી હમારી બાતચીત ભી પરવાન ચઢ રહી થી. દિનભર વહી સબ બાતેં હોતી રહીં જો અક્સર ટ્રેન ઔર બસોં મેં યાત્રા કે દૌરાન હોતી હૈં. જિન્હેં આપ રાસ્તા કટાઉ બાતેં ભી કહ સકતે હૈં લેકિન જૈસે-જૈસે દિન ઢલને લગા વૈસે-વૈસે હી બાતચીત કા માહૌલ ભી બદલને લગા.

હમ લોગોં કે સાથ ઍક મુસ્લિમ લड़કા ભી સફર કર રહા થા. વહ જ્યાદા પઢા લિખા નહીં જાન પड़તા થા. બાત કહીં સે ઘૂમતે ફિરતે ધર્મ ઔર ખાસકર ઇસ્લામ ધર્મ કે બારે મેં હોને લગી થી. કરીબ કરીબ ચાર લોગ આરોપ લગા રહે થે ઔર અકેલે વહ લड़કા અપની પૂરી ક્ષમતા સે અપને ધર્મ કા બચાવ કર રહા થા. ઇસ સબ મેં ઍક મોટે તાજે પંડિત જી ભી થે જો ઉત્તર પ્રદેશ સે તાલ્લુક રખતે થે.

વો કુછ જ્યાદા હી આરોપ લગા રહે થે. જૈસે ઇસ ધર્મ મેં તો બચ્ચે કો પૈદા હોતે હી મારકાટ સિખાયા જાતા હૈ. વો અપની બાત કો સાબિત કરને કે લિઍ હર ફાલતૂ સે ફાલતૂ તર્ક કા સહારા લે રહે થે.


જૈસે અપની ઉપર કહી બાત કો સાબિત કરને કે લિઍ ઉન્હોંન તર્ક દિયા કિ મુસ્લમાનોં મેં લड़કોં કા ખતના હોતા હૈ ઔર ખતના ઇસલિઍ હોતા હૈ કિ વો ખૂન દેખ સકે ઔર આગે કે લિઍ તૈયાર હો સકે.


ઇન સબ કે બીચ મૈં ચુપ થા ઔર સોચ રહા થા કિ જલ્દી સે જલ્દી યહ વિષય બંદ હો લેકિન વો તો બોલતે હી જા રહે થે. ઉન્હેં પતા થા કિ મૈં પેશે સે પત્રકાર હૂં સો ઉન્હોને ઇસ બારે મેં રાય માગીં. લેકિન મૈંને કુછ ભી કહને સે મના કર દિયા. અબ ઉનકે સાથ-સાથ પટના કે ભી કુછ લોગોં ને મુઝસે બોલને કે લિઍ કહા.


મૈં બોલના તો ચાહતા હી થા લેકિન માહૌલ કો દેખકર ચુપ થા. મૈંને ઉન સભી સે કહા કિ મૈં ઇસ વિષય મેં ઇસલિઍ કુછ નહીં બોલના ચાહતા ક્યોંકિ મૈં કિસી ભી ધર્મ ઔર કિસી ભી ભગવાન નામક સત્તા પર વિશ્વાસ નહીં કરતા. પર બોલના પड़ા. ઉત્તર પ્રદેશ વાલે પંડિત જી ને મુઝ પર સવાલોં કી ઝરી લગા દી. જૈસે મેરે પાપા કા ક્યા ધર્મ હૈ? અગર ભગવાન નહીં હૈ તો યહ દુનિયા કૈસે ચલતી હૈ? અગર કોઈ શક્તિ નહીં હૈ તો મૈં કહાં સે પૈદા હુઆ?


યે વહી કુછ સવાલ થે જો હર ઍક આસ્તિક, ઍક નાસ્તિક કે સામને રખતા હૈ. મૈંને ભી પૂરી કોશિશ કી જબાવ દેને કી ઔર ઉન્હેં સંતુષ્ટ કરને કી લેકિન વો નહીં માને. મૈંને અપની બાત કો ભગત સિંહ ઔર રાહુલ સંસ્કृતાયન કે સહારે ભી કહને કી કોશિશ કી લેકિન કોઈ ફયદા હોતા નહીં દિખા. હાલાત ઇસ તરહ કે હો ગઍ થે કિ ઉસ પૂરે ડ્બ્બે મેં કેવલ દો લોગ બોલ રહે થે. ઍક પંડિત જી ઔર ઍક મૈં.


કુછ લોગ બીચ-બીચ મેં પંડિત જી કે સાથ હો જાતે થે. મૈં બિલકુલ અકેલા પड़ રહા થા. સો સોચા કિ બાત હી બંદ કર દૂં. લેકિન વો મુઝે ઐસા ભી નહીં કરને દે રહે થે. ઉનકી બે તર્ક કી બાતેં સુન-સુન કર મુઝે ગુસ્સા આ રહા થા લેકિન મૈં સંયમ સે ઉનકી હર બાત કા જવાબ દેને કી કોશિશ કર રહા થા. ઉનકા ચેહરા લાલ હો ગયા થા. વો બોલતે-બોલતે મેરે બિલકુલ પાસ વાલી સીટ પર આ ગઍ થે.

ઉન્હોંને કહા કિ ઇતને સારે લોગ જો ધર્મ ઔર ભગવાન કો માનતે હૈં ક્યા વો સારે બેવકૂફ હૈં? મૈંને કહા, ઐસા નહીં હૈ લેકિન વો સારે લોગ મુઝે અંધે લગતે હૈં જિન્હેં કેવલ અપના ધર્મ ઔર અપના ભગવાન દિખતા હૈ. ક્યા હૈ ભગવાન કા અસ્તિવ? કિસને દેખા હૈ ભગવાન કો

યે અંધાપન નહીં હૈ તો ઔર ક્યા હૈ કિ ઍક પથર કી મુર્ત્તી જો બિના આપકી મદદ સે હિલ ભી નહીં સકતા ઉસમે આપકો અપના ભગવાન દિખતા હૈ. આપ ઉસ રામ કો જપતે હૈં ઔર મર્યાદા પુરુષ કહતે હૈં જો અપની ગર્ભવતી પત્ની કો અકેલે જંગલ મેં છોड़ દેતા હૈ. મૈંને કહા, અગર આપકે રામ આજ હોતે તો ઉનકી પત્ની ને તલાક લે લિયા હોતા ઔર વો જેલ મેં સજા કાટ રહે હોતે.


મેરે ઇતના કહતે હી ઉનકા ગુસ્સા સાતવેં આસમાન પર પહૂંચ ગયા ઔર ઉન્હોંને મુઝે ચેતાવની દેતે હુઍ કહા, “અગર તુમને આગે ઍક શબ્દ ઔર બોલા તો યહીં ટ્રેન સે ફેંક દૂંગા.”


ઉનકે ઇસ બોલ કે સાથ હી વો બાતચીત ખત્મ હો ગઈ. વો અપને બર્થ પર ચલે ગઍ ઔર સારે લોગ મુઝે સાંત્વના દેને લગે ઔર મૈં ઉસ વક્ત બિલ્કુલ શાંત થા. આસપાસ ખड़ે કિસી ને ભી ઉનકો યહ નહીં કહા કિ આપને ગલત બોલા. ઇસકે ઉલટ કુછ લોગ મુઝે હી સમઝા રહે થે કિ ઐસે નહીં બોલના ચાહિઍ થા.


શાયદ સહી કહ રહે થે વો લોગ કિ મુઝે અપને વિચાર નહીં રખને ચાહિઍ થે. ચુપ રહના ચાહિઍ થા ક્યોંકિ યહાં વૈસે લોગ નહીં ચાહિઍ જો ધર્મ કે પાખંડ મેં નહીં પड़ના ચાહતે હૈં ઔર ઇસ બારે મેં ખુલ કર બોલના ચાહતે હૈં.

જહન્નુમ કી જય હો!!

બહુત લોગોં ને ડરાયા. સમઝાયા. બતલાયા . સલાહ દિયે. ભગવાન કે ઘર દેર હૈ અંધેર નહીં. અભી ભી પૂજા-પાઠ શુરુ કર દો. વો બહુત દયાલૂ હૈ. મુઆફ કર દેગા. સુબહ દો અગરબત્તી ઉનકે નામ સે જલા દિયા કરો. મૈનેં સોચા – અગરબત્તી તો અભી ભી જલાતા હૂં. વો બાત ઔર હૈ કિ મેરે ઘર ઇસ બત્તી કી ભૂમિકા શૌચાલય કો સુગંધિત કરને કી હોતી હૈ. શુભચિંતકો ને બાત આગે બઢાયી - અભી જિદ કરતે હો. જબ ઉમર બઢેગી ઔર અકલ આયેગી તબ રોના-ધોના કરોગે. તબ પછતાને સે બઢિયા હૈ કિ અબ પૂજા-પાઠ શુરુ કર દો. હિન્દુ હો. થોड़ા તો માન રખો.

કુછ લોગોં ને કહા, અરે અલ્લાહ-ઇશ્વર સભી તો ઍક હી હૈં. બસ ઉનકો યાદ કરો. પૂજા-પાઠ ના ભી કરો પર ઉનકી ઇજ્જત તો કરો. જહન્નુમ સે બચોગે. સ્વર્ગ કી પ્રાપ્તિ હોગી. સુધર જાઓ. ઇન સજેશન બાંટને વાલોં મેં સે ઍક મેરી માં ભી થી. બિચારી બહુત ડરતી હૈ કિ કલ કો ઉસકા ભગવાન મેરે સાથ ક્યા સલૂક કરેગા.

મૈં ભી સોચને લગા. ઔર સોચા. બહુત દેર તલક સોચા. ઝિઝકા, હિચકા, ઔર ફિર નિષ્કર્ષ પર પહુંચ ગયા. બોલા – જહન્નુમ કી જય હો. વૈસે જન્નત મેં જાકર ભી ક્યા જહાં પસન્દ કે લોગ મિલે હી નહીં. અગર ભગવાન કો ગરિયાને સે યા ઉસે ના માનને સે નરક હી મિલની હૈ. તબ તો નરક મે મેરે ચહેતે લોગ બૈઠે હોંગે.

સાદત હસન મંટો, ભગત સિંહ, લેનિન, ફ્રેડ્રિક નીશે, અલ્બર્ટ કામો, સલમાન રુશ્દી, રાહુલ સાંસ્કृત્યાયન, હુસૈન સાહબ, તસલીમા નસરીન, કમલેશ્વર, મિર્જા ग़ાલિબ… ઔર ના જાને કૌન-કૌન!! સબ તો જહન્નમ મેં હી મિલેંગે. ઔર તો ઔર મેરે ઢેર સારે દોસ્ત ભી વહાં મિલેંગે. મેરે પ્રિય ખુશવંત જી કો ભી કાયદે સે વહીં હોના ચાહિયે.

જન્નત મેં જાકર હી ક્યા હોગા – વહાં મોદી કા ભાષણ ઔર મૌલવિયોં કા ફતવા સુનકે પક જાઊંગા. ઠાકરે પતા નહીં જન્નત કા ક્યા હશ્ર કરેગા. વહાં ભી કહીં મરાઠા પ્રાંત ના બના લે. ઔર તો ઔર વહાં મેરા સબસે બड़ા દુશ્મન ઍ. સૂર્યપ્રકાશ ભી હોગા જો હુસૈન સાહબ કી પેંટિંગ કે પીછે પગલે હિંદુઓં કો ભड़કાને મેં લગા હુઆ હૈ.

તો ફિર ઘંટા સે ફિકર…. ભાड़ મેં જાયે રામ-નામ… ઔર ઝક મારે જન્નત

અપન કો જહ્ન્નમ હી ચાહિયે… “જહ્ન્નમ કી જય હો”

ધર્મ કે ના રંગ હોતે, અધર્મ ફિર હોતા નહીં…

જીત કે આગે છુપા,
હૈ લોભ કા કોહરા ઘના…
હાર કર દેખા હૈ મૈંનેં,
શર્મ સે જો મુંહ બના..

પરિણામ ગર હોતે નહીં તો,
કિતના સુન્દર દृશ્ય હોતા..
ફિર વિફલ હોતા ના કોઈ,
ઔર ના કોઈ દિવ્ય હોતા…

ન કર્ણ હી તબ છલા જાતા,
ઔર ન લંકા જલા જાતા…
દૂર ઉસ ઍક ગાંવ મેં ફિર,
નક્સલી ના પલા જાતા..

ધર્મ કે ના રંગ હોતે,
અધર્મ ફિર હોતા નહીં…
બેફિક્ર હો સોતે સભી,
બચ્ચા કોઈ રોતા નહીં…

મૈં તુમ્હે આદાબ ભી નહીં કહૂંગા ક્યોંકિ ઇતની અદબ નહીં હૈ મુઝમેં

લોગોં કે ચહેતે ચેહરોં ઔર નકાબ-પોશોં,

મૈં તુમ્હે આદાબ ભી નહીં કહૂંગા ક્યોંકિ ઇતની અદબ નહીં હૈ મુઝમેં…

લોગ કહતે હૈં કિ તુમ બહુત તાકતવર હો, તુમને જહાં બનાયા, આસમાન બનાયા, પેड़-પૌધે બનાયે, જીવ-જન્તુ બનાયે, ચાંદ-સિતારે બનાયે, ઇંસાન બનાયા!! કુલ મિલાકર સબ કુછ તુમ્હી ને બનાયા હૈ. તુમ ચાહો તો કિસી કો ભિખારી બના સકતે હો, ચાહો તો કિસી કો રાજા બના સકતે હો. તુમ ના ચાહો તો હવાયેં ચલની બંદ હો જાયે, સૂરજ નિકલના બંદ હો જાયે, પ્રલય આ જાયે ઔર ના જાને ક્યા-ક્યા…

અગર તુમ હો ભી, ઔર તુમમે ઐસી તાકત હૈ તો મૈં તુમ્હે ચૈલેંજ કરતા હૂં. મૈં હર મિનટ તુમ્હે ગરિયાઊંગા. જો ઉખાड़ના હોગા-ઉખાड़ લેના. તુમ સે મેરા મતલબ તુમ સભી સે હૈ. ચાહે વો કપટી રામ કા હુલિયા હો, યા જલ્લાદ અલ્લાહ કા. ચાહે વો ચમચે ઇન્દ્ર કી સૂરત હો યા પૈग़મ્બર મોહમ્મદ કી. ચાહે વો નપુંસક જીસસ કી બાત હો યા કમીને કृષ્ણ કી.

મૈં ગરિયાઊંગા, ગરિયાતા હૂ, ઔર ગરિયાતા રહૂંગા!!

તબ તક, જબ તક યા તો તુમ લોગોં કે દિમાગ સે નહીં ભાગ જાતે, યા મૈં મર નહીં જાતા.
ભાગ જાઓ!!

કિસકે લિઍ?

કॉપી, કટ, ઔર પેસ્ટ વાલે સંવિધાન કો અબકી સાઠ સાલ પૂરે હો ગઍ. તાઈ જી સુબહ સુબહ તિરંગા લહરાયેંગી ઔર તાઊ શામ હોતે હી ઉસે ઉતાર લેંગે. ઇન સાઠ સાલોં મેં 25 ઝંડે ચઢતે-ઉતરતે તો જરૂર દેખા હૈ આજ કે દિન. હરેક સાલ બસ યહી સોચતા રહા કી યે જશ્ન કિસકે લિઍ? યે શક્તિ પ્રદર્શન કિસકે લિઍ? યે ધમા-ધમ ફાયરિંગ કિસકે લિઍ? તોપોં કી સલામી કિસકે લિઍ? રોકેટ કી કલા-બાજિયાં કિસકે લિઍ? ઝાંકિયા હર રાજ્ય કી કિસકે લિઍ? ભવ્ય પરેડ કિસકે લિઍ? 10 દિન પહલે સે ઇંડિયા ગેટ કી રૂટ કા ટ્રાફિક જામ કિસકે લિઍ? કબૂતરોં કો ઉડ઼ાયા જાના કિસકે લિઍ? કૈદિયોં કો રિહા કરને કી કવાયદ કિસકે લિઍ? દિખાને કે લિઍ યા દેખને કે લિઍ?
ઇતના સબ કુછ સોચને કે બાદ હર સાલ મૈ ઍક હી સવાલ પર ઠહરતા હૂઁ, "જિસ દેશ મેં અભી ભી લાખોં લોગોં કી આમદની 20રુપયે પ્રતિદિન હૈ, ઉસ દેશ મેં મેં અરબોં કા ખર્ચા ઍક દિન મેં... કિસકે લિઍ?"

સૂરજ કો સાહિલ તેરે આગે હી ઢલના હોગા…

હર મુશ્કિલ સે તુમકો નિકલના હોગા,
ખુદ હી, અપના ખુદા બનના હોગા…

ચિલચિલાતી ધૂપ ઔર કઁપકઁપાતી સર્દ,
બેહદ કરીબ સે ઇનકે ગુજરના હોગા…

વક્ત દિખાયેગા કભી, કુછ ग़લત રાહેં,
આઁખોં કો હરદમ હી ખુલા રખના હોગા..

ડઁસ લેગા, આસ્તીન મેં છુપા સાઁપ કભી,
ઉનપે ભી તુમકો, હૌલે સે હઁસના હોગા..

તુઝે પરવાહ કરને કી જુરુરત હી ક્યા હૈ,
સૂરજ કો 'સાહિલ' તેરે આગે હી ઢલના હોગા…

મૈ અજીબો-ગરીબ તરીકે સે મરના ચાહતા હૂઁ

ઇતવાર કી સુબહ વાકઈ ખ઼ાસ રહી જબ ચાય કી ચુસ્કિયાં ઔર યશવંત ભાઈ કે વસીયતનામે પર ચર્ચા ચલ રહી થી. બહુત દિન સે બેરોજગાર ઘૂમ રહા થા.. સોચને કે લિઍ કઈ દિન પહલે ઍક મુદ્દા સૂઝા થા.."ક્યા હૈ ઊપર વાલે કી લૈંગ્વેજ".. તબ સે આજ તક માથા-પચ્ચી કરને કી જુરૂરત નહીં હુઈ. તો અબ શુરૂ કરતા હૂઁ સોચના મૈં ભી અપની મૌત કે બારે...

મૈંને દેખા હૈ બુઢાપે મેં લોગોં કો ખાંસતે, મૈં તો આજ ભી ખાંસતા હૂઁ.. લાજ઼મી હૈ.. સુટ્ટે જો ઉડાતા હૂઁ.. સોચતા હૂઁ આજ ઐસી હાલત હૈ તો બુઢાપે મેં ક્યા હોગા. ઇસલિઍ મૈં ४०-५० કે દરમિયાન હી ઉઠ જાઊં તો અચ્છા રહેગા. ઐસા ઇસલિઍ ભી હૈ કી મુઝે હર વક઼્ત કિસી કા સહારા લેના પड़ે, બાત-બાત પર ડॉક્ટર કા આના-જાના હો, મેરે બચ્ચે કામ કી બજાયે મુઝમે વ્યસ્ત રહેં.. વો ઔર ઉનકી બીવીયાઁ મન હી મન કહેં, "બુડ્ઢા ઉઠતા ક્યૂઁ નહીં", ઇસસે બેહતર જલ્દી પાર પા લેના હી હૈ. અગર વો મેરી ઇજ્જ઼ત ભી કરતે હોં ફિર ભી યહી કહેંગે, "પાપા કો જલ્દી મુક્તિ મિલ જાઍ તો અચ્છા રહેગા, વો બહુત કષ્ટ મેં હૈં." ઔર કષ્ટ તો મુઝે હોના હી હૈ ચૂઁકિ મૈ સિગરેટ છોડ઼ નહીં સકતા..
ઇતના તો તય હો ગયા કિ ४०-५० મેં ઉઠ જાઊં, અબ સવાલ હૈ કૈસે ઉઠના પસંદ કરૂંગા. સ્વાભાવિક મૌત મુઝે અજીબ લગતી હૈ.. મરને વાલા બિસ્તર પે અપની અંતિમ સાઁસે ગિન રહા હો... ઔર ઍકદમ સે ખ઼તમ.. કુછ મૌત સે ડરતે હુઍ, કુછ મૌત કો કરીબ સે દેખતે હુઍ.
મુઝે આપ બુજદિલ સમઝે યા બેવકૂફ.. મગર હકીકત તો યહી હૈ કિ મૈ અજીબો-ગરીબ તરીકે સે મરના ચાહતા હૂઁ જિસમે મેરે પ્રાણ ભી નિકલ જાઍ ઔર મેરી ઍક ઇચ્છા (અંતિમ ઇચ્છા નહીં કહૂઁગા, યહ પહલે ભી પૂરી હો સકતી હૈ.) ભી પૂરી હો જાઍ.. મૈંને આજ તક કિસી બડ઼ે ઍક્સીડેંટ કો કરીબ સે નહીં દેખા હૈ.. તો મેરી ચાહત યહી હૈ કિ કિસી બड़ી દુર્ઘટના મેં મેરી મૌત હો.. જૈસે २६/११, ९/११ યા ઐસી હી કોઈ બड़ી ઘટના.. કોઈ દંગા, સુનામી, ભૂકંપ, વગૈરહ-વગૈરહ.. ઇસ બહાને મેરી મૌત કી તારીખ કોઈ ભૂલ નહીં પાયેગા.
મરને કે બાદ મેરી લાશ કા ક્યા હો? જલાયા જાઍ, દફનાયા જાઍ, બહાયા જાઍ, યા યૂઁ હી બાલૂ-ઘર મેં સड़ાયા જાઍ.. સોચેંગે, ઇસપર ભી સોચેંગે. પહલે કુછ ઔર ભી જ઼રૂરી બાતેં રહ ગયી હૈં.. વૈસે તો મેરી આઁખે -५ પાવર કે ચશ્મે સે હી ચલ પાતી હૈ, મગર ક્યા પતા ઇન આઁખોં સે ભી કોઈ યે દુનિયા દેખ લે, ઇસસે મુઝે બड़ા પુણ્ય મિલેગા.. (ક્યૂંકિ અબ તક યે આઁખે ખૂબસૂરતી નિહારને કે કામ હી આયી હૈ). વૈસે સચ કહૂં તો મુઝે દૂસરોં કે શરીર કે સાથ ચીડ-ફાડ઼ પસંદ નહીં હૈ.. મગર મૈ તો દેખને કો જિંદા રહૂઁગા નહીં સો મેરે શરીર કી સાથ યે કિયા જાઍ ઔર મેરી આઁખોં કા ઇસ્તેમાલ હો, ઐસી મેરી કામના હૈ. બાકી હિસ્સોં કે સાથ છેड़-છાડ઼ ના કી જાઍ.
મૈ ઍક કટ્ટર નાસ્તિક હૂઁ. સખ્ત મજહબ વિરોધી. "અલ્લાહ - ઇશ્વર - ગॉડ" કે અસ્તિત્વ કો લલકારને ઔર નકારને મે ભરોસા રખતા હૂઁ. તો ઇસલિઍ કિસી રીતિ-રિવાજ઼ કે મુતાબિક મેરા કિરયા-કરમ હો, ઐસા મૈ ચાહતા નહીં. તો ફિર મેરે મુર્દે શરીર કા ક્યા હો.. મેરે હિતૈષી ઇસકે સાથ ક્યા કરેંગે, મુઝે પતા નહીં.. મગર મેરી ઇચ્છા યહી હૈ કી મેરે લિઍ ઍક છોટા સા ઘર બનાયા જાઍ મેરે ગાઁવ મેં. જિસમે બड़ી ખિડ઼કિયાઁ, બડ઼ે દરવાજે હોં. ઍક કમરે કા ઘર, તીન તરફ ખિડ઼કિયાઁ ઔર ઍક દરવાજા.. છત ઉસકા પિરામિડ કી શેપ મેં હો.. ઉસ ઘર કે ઠીક બીચોં-બીચ ઍક છોટા સા ચબૂતરા ટાઇપ બને, જિસપે ઉમ્દા ક્વાલિટી કે માર્બલ્સ લગે હો. ઉસકે નીચે મેરે મુર્દે શરીર કો જગહ દી જાઍ. કોઈ ભી મંત્ર ના પઢા જાઍ ઇસસે મેરે મृત શરીર કો દુःખ હોગા.. હાઁ, ધુપ, બત્તી જલાને પર પાબંદી ના રહે.. ઇસસે વહાઁ કા વાતાવરણ સહી રહેગા.
ઇસ સમારોહ મેં વો સારે લોગ આમંત્રિત રહેં જિનસે મેરા કટુ યા મધુર સમ્બન્ધ રહા હૈ.. મગર કુછ લોગોં કો મૈ ચાહૂંગા કિ ના આયેં..
અ) કિસી ભી પંડિત કો ના બુલાયા જાઍ.
બ) ઇંડિયા ટીવી કા કોઈ રિપોર્ટર ના આયે. (ઇન્કેસ મૈ કોઈ નામી-ગિરામી પર્સનાલિટી બન ગયા)
સ) ઔપચારિકતા નિભાને વાલે લોગ બિલકુલ વર્જિત હૈં.
દ) રોને-ધોને વાલી ગ્રામીણ મહિલાઍં ના આયે. (વો ચિલ્લાતી જ્યાદા, ઔર આંસૂ કમ બહાતી હૈં)

મેરી યે તમામ ઇચ્છાઍં જો ભી પૂરી કર દેગા, વો મેરી તમામ સંપત્તિ કા વારિસ હોગા. હલાઁકિ યે ઍક રિસ્ક હૈ ક્યૂંકિ જમા પૂઁજી કે નામ પર વર્તમાન અન્ધકાર મેં હૈ, હાઁ કર્જ જ઼રૂર હૈ.. ક્યા પતા તબ તક સહી હો જાઍ..

તો કૌન હોગા મેરે સંપત્તિ કા અગલા વારિસ????

નફરત કહાઁ-કહાઁ સે મિટાયેં!!

નફરત કહાઁ-કહાઁ સે મિટાયેં!! ઍક ઘર કી કહાની હૈ. વહાઁ ઍક લड़કે કા જન્મ હુઆ. ખુશી કી બાત થી. પહલા બચ્ચા થા. વૈસે બેટી ભી હોતી તો ભી ખુશિયાઁ હી મનાયી જાતી. ઘર ઍક પઢે-લિખે ઔર સભ્ય આદમી કા માના જાતા થા. બચ્ચે કા નામ ક્યા રખા જાયે, સોચા જા રહા થા. મુઝસે ભી ઍક નામ સુઝાને કો કહા ગયા. મૈને સોચા ક્યું ના ઇસી બચ્ચે કે બહાને થોड़ી સી હી સહી, દૂરિયાઁ પાટને કી કોશિશ કી જાયે. મૈને ફોન કરકે નામ બતલાયા – સાહિલ. યે નામ મુઝે અચ્છા લગાતા હૈ. અથાહ સાગર કા કિનારા. સમંદર કા દાયરા સાહિલ તક હી તો હોતા હૈ.
ઇસ ફોન-વાર્તા કે ક઼રીબ ઍક મહીને બાદ ઇનલોગોં સે મેરા મિલના મુમકિન હુઆ. મૈનેં પૂછા, ભાઈ ક્યા નામ રખા બચ્ચે કા. ઉનને બતાયા, બચ્ચે કા નામ ઉસકે દાદા જી ને રખા હૈ, મયંક સાવર્ણ. સુન કે અચ્છા લગા. “વૈસે સાહિલ નામ ભી બુરા નહીં થા”, મૈનેં કહા. “પાग़લ હો ગયે હૈં ક્યા! યે તો મુસ્લિમોં વાલા નામ હૈ. હમ હિન્દુ હૈં”, આઠ સાલ કી ઍક બચ્ચી બીચ મેં બોલ પड़ી.
યે જવાબ કિસી બड़ે ને દિયા હોતા તો મુઝે કોઈ હૈરાની નહીં હોતી. લેકિન ઉસ બચ્ચી કે ઇસ જવાબ ને નાજાને કિતને સવાલ ખड़ે કર દિયે મેરે મન મેં!!!
વો ઘર કિસી ઔર કા નહીં મેરા હી થા. વો નવજાત શિશુ મેરે બड़ે ભાઈ-સાહબ કી પહલી સંતાન થી. ઔર વો બચ્ચી મેરે સબસે બड़ે ભાઈ કી ઇકલૌતી ઔર દુલારી બેટી થી.
જિસ ઘર મેં બેટે-બેટી કો લેકર કોઈ ભેદ-ભાવ નહીં, વહાઁ મજહબ કો લેકર કિતની ઊઁચી દીવાર બની હૈ. અબ આપ હી બતાઇયે, કહાઁ કહાઁ સે મિટાઊઁ નફરત!!!

આઓ!! દરિદ્દર ભગાયેં...

“હુક્કા પાતી લોય-લાય,
લક્ષ્મી ઘર, દરિદ્દર બાહર”
પતા નહીં દિલ્લી મેં ઐસી કોઈ રસ્મ નિભાયી જાતી હૈ કિ નહીં. મેરે ગાઁવ મેં તો હમેશા સે હી દિવાલી મેં સંઠી જલાકર દરિદ્દર કો બાહર ભગાયા જાતા હૈ. માના જાતા હૈ કિ લક્ષ્મી ઘર તભી આયેગી જબ દરિદ્દર બાહર જાયેગા. ઇસકી વિદ્વાનોં ને ક્યા વિવેચના કી હૈ, ક્યા પતા!! પર સચ તો યહી હૈ કિ કિસી ના કિસી વિધિ સે ઇન્હે બાહર ભગાને કા તરીકા ઢૂંઢ હી લિયા જાતા હૈ. ચાહે લક્ષ્મી કે નામ પર, યા કॉમન વેલ્થ ગેમ કે નામ પર.
ઔર વૈસે ભી જિસકા ભગવાન ના હુઆ, ઉસકી દિલ્લી કહાઁ હોગી!!

દારૂ કી ખુમારી ઔર દેવતા કી યાદ

સબસે પહલે માફી ઍક લમ્બે વિરામ કે લિઍ..




ઍક દોસ્ત કે યહાઁ દારૂ કી દાવત થી. પાંચ લોગ થે હમ. પીને કા કારબાર શુરૂ હુઆ. થોડી બહુત ઝુનકી સવાર હોને લગી થી. ઍક ને ગુનગુનાના શુરૂ કિયા, "ગુલાબી આઁખે, જો મૈંને દેખી...". મૈંને બીચ મેં ટાંગ અड़ાઈ. ભાઈ! આઁખે ઝીલ સી હો સકતી હૈ. ગુસ્સે સે લાલ હો સકતી હૈ. આસમાન સી નીલી હો સકતી હૈ. બિલ્લી કે માફિક ભૂરી હો સકતી હૈ. લેકિન ગુલાબી તો કિસી સૂરત મેં નહીં હો સકતી. યે વિશેષણ તો આઁખોં કે લિઍ દિયા હી નહીં જા સકતા.

ઍક સાહબ આવેશ મેં આ ગઍ. કહને લગે, આર.ड़ી.વર્મન ક્યા બેવકૂફ થે જો ઉનને ઇસ ગાને મેં મ્યૂજિક દિયા? દારૂ કી ખુમારી તો થી હી. મેરા નેચર ભી ઐસા હૈ કિ જો કહ દિયા સો કહ દિયા. મૈંને બાત આગે બઢાઈ. વર્મન હો યા અખ્તર હો, જો ગલત હૈ સો ગલત હૈ.

દલીલોં કા સિલસિલા શુરૂ હુઆ. કિસી ને કહા, આઁખોં કો ઢકને વાલી ચમड़ી ગુલાબી હી તો હોતી હૈ. મૈંને કહા વો પલક હૈ, આઁખે નહીં. કિસી ને કહા આઁખોં મેં ઝાઁક કે દેખિયે, કુછ ગુલાબી-ગુલાબી સા તૈરતા હૈ ઉનકે બીચ. મૈંને કહા ભાઈ આઁખોં કે રંગ સે મતલબ હોતા હૈ કિ આપકે ડિમ્બે કા ક્યા રંગ હૈ.

ઍક ભાઈ સાહબ કૂદ પड़ે. ગુસ્સે સે લાલ હુઍ જાન પડ઼તે થે. બોલે, "આપ ક્યા બર્મન સાહબ સે જ્યાદા વિદ્વાન્ સમઝતે હૈં ખુદ કો. આપમેં હિમ્મત હૈ તો ભગવાન્ રામ કો ઐસે ગલત ઠહરા કે દેખિયે." મૈં કુછ બોલતા ઇસસે પહલે હી વો બોલે, "આપ હિન્દૂ હોને કે નાતે ઉનકે બારે મેં કુછ નહીં બોલ સકતે, ઇસી હિસાબ સે બર્મન સાહબ મ્યૂજિક કે ભગવાન્ હૈં, ઔર આપકો ઉનકે બારે મેં બોલને કા ભી કોઈ અધિકાર નહીં હૈ."

મૈંને પૂછા, આપકી બાત ખ઼તમ હો ગયી? જવાબ આયા, હાઁ. મૈંને કહા, ભાઈ રામ કા તો હિસાબ-કિતાબ ઐસા હૈ કિ સામને હો તો સાલે કા સર ફોડ઼ દૂં. લે તેરી! મેરા ઐસા બોલના થા કિ બવાલ શુરૂ હો ગયા. મૈંને સફાઈ દી. રુક જાઈઍ. શાંત હો જાઈઍ. મેરી બાત સુન લીજિયે. ફિર જો મન મેં આયે કીજિયે. મુઝે ભગા દીજિયે યા ખુદ ભાગ જાઈઍ. ગનીમત થી કિ વો સુનને કો તૈયાર હો ગઍ. મૈંને સીતા કે ગર્ભવતી હોને કે બાદ, ઉનકે વનવાસ કા પ્રસંગ ઉઠાયા. ઉન્હોંને તર્ક દિયા, રામ તો મર્યાદા પુરોષત્તમ થે. ઉન્હોંને અપની પ્રજા કે લિઍ ઐસા કિયા. ઐસા કરકે ઉન્હોંને સાબિત કિયા કિ ઉનકે સામ્રાજ્ય મેં ધોબી કી બાત કો ભી મહત્વ દિયા જાતા હૈ.

તર્ક કાટતે હુઍ મૈ બોલ પડા, સાલા! ઐસા ભી ક્યા મર્યાદા પુરોષત્તમ હોના કિ ઍક ધોબી કી ગ઼લતફ઼હમી દૂર કરને કે બજાય ઉસકે શક કો સહી સાબિત કિયા જાઍ. ઔર ઍવજ઼ મેં ગર્ભવતી ઔરત કો જંગલ કા રાસ્તા દિખાઍ.

સહમતી મેં ઍક દોસ્ત ને સર હિલાયા. જોશ મેં બોલા, રાહુલ બિલકુલ સહી કહ રહે હો. યે તો મૈંને સોચા હી નહીં થા. વો સાલા તો સચ મેં કમીના નિકલા.
દૂસરા દોસ્ત (રવિ) તિલમિલા ઉઠા. રાહુલ બાબૂ! હમ યહાઁ પીને આયે થે, ઔર તુમ યા તો ઇસ મુદ્દે પે બહસ મત કરો, રામ જી કે ખિલાફ કુછ બોલો નહીં, યા યહાઁ સે ઉઠકર ચલે જાઓ. મૈંને કહા, ભાઈ બહસ મૈનેં શુરૂ નહીં કી હૈ. જો મુઝસે સહમત થા વો કૂદ પડા, બોલા, રાહુલ કો કુછ મત બોલિઍ. વો સહી કહ રહા હૈ.

રવિ કો લગ રહા થા કિ અગર રાહુલ કુછ દેર ઔર ઠહર ગયા તો માર-પીટ કી નૌબત આ જાયેગી ક્યૂંકિ બાકી લોગ ભી લાલ હો રહે થે. ઉસને કહા, રાહુલ બાબૂ આપ જાઈઍ.

દારુ ચલ રહી થી, પૈગ દર પૈગ બન રહે થે, સિગરેટ કે સિગરેટ જલ રહે થે, ઔર બહસ કા રંગ ભી બદલતા જા રહા થા. ગુલાબી આઁખોં સે અબ મર-પીટ કી નૌબત. મૈ મન હી મન મુસ્કુરા રહા થા. ઇતને મેં મેરા સમર્થક ગરમ હો ગયા. રાહુલ જાઍગા, ઉસસે પહલે મૈં જાઊંગા. રવિ કા ચૂઁકિ વો ખ઼ાસ થા સો ઉસે રોકને કી કોશિશ કી ગયી. ઉસને કીચન સે છૂરા નિકાલ લિયા. મુઝે કોઈ મત રોકો, મૈ માર ડાલૂઁગા.

મામલા ગંભીર હોને લગા. વો કિસી કી સુનને કો તૈયાર નહીં થા. દો ઘંટે તક ઉસકી માન-મન્નવ્વલ ચલી તબ જાકર કહીં વો માના. મૈંને ભી વહાઁ સે ખિસકના ઉચિત સમઝા. દારુ કે નશે મેં ભક્તોં કી ઐસી શ્રદ્ઘા કહાઁ દેખને કો મિલેગી.

પ્યારે ભાઈ પાકિસ્તાન

પ્યારે ભાઈ પાકિસ્તાન,
જન્મદિન કી બાસઠવીં સાલ ગિરહ મુબારક હો..

મૈ તુમસે કભી અલગ નહીં હોના ચાહતા થા, આખિર તુમ ઔર મૈં તો ઍક હી થે ના, લેકિન ઇન લોગોં કા ક્યા કરેં જિન્હોંને મજહબ કે નામ પર હમેં ઍક સે દો કર દિયા. ખૈર, બતાઓ તુમ કૈસે હો? મુઝે માલૂમ હૈ ઇનદિનોં તુમ કુછ મુશ્કિલ દૌર મેં ગુજર રહે હો, ક્યા બતાઊઁ મૈ ભી તો વૈસી હી હાલત મેં હૂઁ. ઍક વો વક઼્ત થા જબ વિસ્મિલ, ભગત, ઔર રાજગુરુ સબ ઍક સાથ મિલકર લડ઼ રહે થે, કોઈ જાતી નહીં, કોઈ મજહબ નહીં જો ઉન્હેં અલગ કર પાતા. જૈસે હી અંગ્રેજોં કો હમારે સપૂતોં ને માર ભગાયા, વૈસે હી ઇંસાન કી મતલબ પરસ્તી સામને આને લગી.. ઔર ફિર હમેં બાઁટ દિયા ગયા..

અબ ચૂઁકિ હકીકત યહી હૈ, તો હમેં ઇસી સચ કે સાથ જીના હોગા, તુમ્હારી ખબર મુઝે મિલતી રહતી હૈ, મૈ ભી ઠીક-ઠાક હી હૂઁ.. તુમ્હારે સાથ ઇતની તો ખુશકિસ્મતી હૈ કિ તુમ્હારે જન્મદિન કી બધાઈ તુમ્હારે લોગ તુમ્હારી જુબાં મેં દેતે હૈં, મેરી તો કિસ્મત ઐસી હો ગયી હૈ.. ખ઼ાસ મેરી આજાદી કે દિન ભી, વિલાયતી ભાષા બોલી જાતી હૈ.. જિસે મેરે લોગ સમઝતે નહીં.. બસ દેખતે હૈં.. કરોડો રૂપયે ઐસે હી ફૂક દેતે હૈં તોપોં કી સલામી ઔર બેમતલબ કી શાન મેં.. તુમ ભી પરેશાની મેં હો મુઝે પતા હૈ.. હમારે હાથ મેં કુછ હૈ ભી તો નહીં.. ચલો ઍક બાર ફિર સે યે ઉમ્મીદ કરતે હૈં કિ ઇન લોગોં કે દિમાગ સે મજહબ કા ફિતૂર નિકલ જાયેં..આપસ મેં લड़ને-ઝગડ઼ને કી બજાય યે મિલકર ચલેં.. ભાઈ! કશ્મીર કા મસલા તો મેરે સમઝ મેં હી નહીં આતા.. જબ હમેં લોગોં કી બાત પર બાઁટ દિયા ગયા.. તો ચલો ઉસે ભી બાઁટ દો.. વહાં કે લોગોં સે પૂછ લો.. ક્યા ચાહતે હૈં... ખૈર યે સબ તો ઇન્હી પર નિર્ભર હૈ..

ચલો છોડો ઇન દર્દ ભરી બાતોં કો ઔર ડૂબ જાઓ આજાદી કે જશ્ન મેં... ઝૂમો.. નાચો.. ગાઓ.. રોને કા ફાયદા હી ક્યા હૈ..

તુમ્હારા ભાઈ
હિન્દુસ્તાન.

મુલ્ક સે પહચાન અપની, હૈ વતન યે જાન અપની,

મુલ્ક સે પહચાન અપની,
હૈ વતન યે જાન અપની,
મજહબોં કો ભૂલ જાઍઁ,
બસ જ઼મીં હો પ્રાણ અપની..

આઓ યે નિશ્ચય કરેં હમ,
સાથ હી મિલકર રહેં હમ,
હો અમન હી ધર્મ અપના,
પ્રેમ સે બંધકર ચલેં હમ,
હિન્દૂ ના કોઈ, સિખ કોઈ ના,
ઔર ના કોઈ જાત અપની,
મુલ્ક સે પહચાન અપની..
હૈ વતન યે જાન અપની...

યાદ ચલ કર લેં ઉન્હેં
જો હંસતે-હંસતે ચલ પड़ે,
ઇસ વતન કે વાસ્તે જો,
સૂલી પે ભી ચઢ઼ ગઍ,
ઉનકે જૈસે હી હમેશા,
હો જ઼મીં યે શાન અપની,
મુલ્ક સે પહચાન અપની,
હૈ વતન યે જાન અપની..

સત્ય કે થે વો પુજારી,
ઔર અહિંસા મેં ભરોસા,
જાતી-મજહબ છોड़ કર સબ,
સંગ થે ઉનકે હમેશા,
ઉનકે રસ્તે પર ચલે હમ,
દેશ હી હો આન અપની,
મુલ્ક સે પહચાન અપની,
હૈ વતન યે જાન અપની,
મજહબોં કો ભૂલ જાઍઁ,
બસ જ઼મીં હો પ્રાણ અપની..

તુમ્હારે ધર્મ કી ક્ષય (ભાગ દો)

આપને “તુમ્હારે ધર્મ કી ક્ષય (ભાગ ઍક)” પઢા.. ઇસસે આગે કા અંશ પેશ કર રહા હૂઁ, આપકે તવક્કો કી ખાસ જરૂરત હૈ.. ઉમ્મીદ હૈ રાહુલ સાંસ્કृત્યાયન જી કા યહ આલેખ આપકો સોચને પર વિવશ કરેગા.. મજહબ કી દકિયાનૂસી ઔકાત ખત્મ કરને કી મેરી ઇસ કોશિશ મેં આપકા સાથ અપેક્ષિત હૈ.

કહને કે લિઍ તો હિન્દુઓં પર તાના કસતે હુઍ ઇસ્લામ કહતા હૈ કિ હમને જાત-પાઁત કે બન્ધનોં કો તોड़ દિયા। ઇસ્લામ મેં આતે હી સબ ભાઈ-ભાઈ હો જાતે હૈં। લેકિન ક્યા યહ બાત સચ હૈ? યદિ ઐસા હોતા તો આજ મોમિન (જુલાહા), અપ્સાર (ધુનિયા), રાઇન (કુઁજड़ા) આદિ કા સવાલ ન ઉઠતા। અર્જલ ઔર અશરફ કા શબ્દ કિસી કે મુઁહ પર ન આતા। સૈયદ-શેખ, મલિક-પઠાન, ઉસી તરહ કા ખ્યાલ અપને સે છોટી જાતિયોં સે રખતે હૈં, જૈસા કિ હિન્દુઓં કે બड़ી જાત વાલે। ખાને કે બારે મેં છૂતછાત કમ હૈ ઔર વહ તો અબ હિન્દુઓં મેં ભી કમ હોતા જા રહા હૈ। લેકિન સવાલ તો હૈ સાંસ્કृતિક ઔર આર્થિક ક્ષેત્ર મેં ઇસ્લામ કી બड़ી જાતોં ને છોટી જાતોં કો ક્યા આગે બઢને કા કભી મૌકા દિયા? ધાર્મિક નેતા હોં, તો બड़ી-બड़ી જાતોં સે શાહી દરબાર ઔર સરકારી નૌકરિયાઁ સભી જગહેં બड़ી જાતોં કે લિઍ સુરક્ષિત રહીં। જમીંદાર, તાલ્લુકેદાર, નવાબ સભી બड़ી જાતોં કે હૈં। હિન્દુસ્તાનિયોં મેં સે ચાર-પાઁચ કરોड़ આદમિયોં ને હિન્દુઓં કે સામાજિક, આર્થિક ઔર ધાર્મિક અત્યાચારોં સે ત્રાણ પાને કે લિઍ ઇસ્લામ કી શરણ લી। લેકિન, ઇસ્લામ કી બड़ી જાતોં ને ક્યા ઉન્હેં વહાઁ પનપને દિયા? સાત સૌ બરસ બાદ ભી આજ ગાઁવ કા મોમિન જમીંદારોં ઔર બड़ી જાતોં કે જુલ્મ કા વૈસા હી શિકાર હૈ, જૈસા કિ ઉસકા પड़ોસી કાનૂ-કુર્મી। હિન્દુઓં સે ઝગड़ કર અંગ્રેજોં કી ખુશામદ કરકે કૌન્સિલોં કી સીટોં, સરકારી નૌકરિયોં મેં અપને લિઍ સંખ્યા સુરક્ષિત કરાયી જાતી હૈ। લેકિન જબ ઉસ સંખ્યા કો અપને ભીતર વિતરણ કરને કા અવસર આતા હૈ, તબ ઉનમેં સે પ્રાયः સભી કો બड़ી જાતિ વાલે સૈયદ ઔર શેખ અપને હાથ મેં લે લેતે હૈં। સાઠ-સાઠ, સત્તર-સત્તર ફીસદી સંખ્યા રખને વાલે મોમિન ઔર અન્સાર મુઁહ તાકતે રહ જાતે હૈં। બહાના કિયા જાતા હૈ કિ ઉનમેં ઉતની શિક્ષા નહીં। લેકિન સાત સૌ ઔર હજાર બરસ બાદ ભી યદિ વે શિક્ષા મેં ઇતને પિછड़ે હુઍ હૈં, તો ઇસકા દોષ કિસકે ઊપર હૈ? ઉન્હેં કબ શિક્ષિત હોને કા અવસર દિયા ગયા? જબ પઢાને કા અવસર આયા, છાત્રાવृત્તિ દેને કા મૌકા આયા, તબ તો ધ્યાન અપને ભાઈ-બન્ધુઓં કી તરફ ચલા ગયા। મોમિન ઔર અન્સાર, બાવર્ચી ઔર ચપરાસી, ખિદમતગાર ઔર હુક્કાબરદાર કે કામ કે લિઍ બને હૈં। ઉનમેં સે કોઈ યદિ શિક્ષિત હો ભી જાતા હૈ, તો ઉસકી સિફારિશ કે લિઍ અપની જાતિ મેં તો વૈસા પ્રભાવશાલી વ્યક્તિ હૈ નહીં; ઔર, બાહર વાલે અપને ભાઈ-બન્ધુ કો છોड़કર ઉન પર તરજીહ ક્યોં દેને લગે? નૌકરિયોં ઔર પદોં કે લિઍ ઇતની દૌड़ધૂપ, ઇતની જદ્દોજહદ સિર્ફ ખિદમતે-કૌમ ઔર દેશ સેવા કે લિઍ નહીં હૈ, યહ હૈ રુપયોં કે લિઍ, ઇજ્જત ઔર આરામ કી જિન્દગી બસર કરને કે લિઍ।
હિન્દૂ ઔર મુસલમાન ફરક-ફરક ધર્મ રખને કે કારણ ક્યા ઉનકી અલગ જાતિ હો સકતી હૈ? જિનકી નસોં મેં ઉન્હીં પૂર્વજોં કા ખૂન બહ રહા હૈ જો ઇસી દેશ મેં પૈદા હુઍ ઔર પલે, ફિર દાઢી ઔર ચુટિયા, પૂરબ ઔર પશ્ચિમ કી નમાજ ક્યા ઉન્હેં અલગ કૌમ સાબિત કર સકતી હૈ? ક્યા ખૂન પાની સે ગાઢા નહીં હોતા? ફિર હિન્દૂ ઔર મુસલમાન કે ફરક સે બની ઇન અલગ-અલગ જાતિયોં કો હિન્દુસ્તાન સે બાહર કૌન સ્વીકાર કરતા હૈ? જાપાન મેં જાઇયે યા જર્મની, ઈરાન જાઇયે યા તુર્કી સભી જગહ હમેં હિન્દી ઔર ‘ઇણ્ડિયન’ કહકર પુકારા જાતા હૈ। જો ધર્મભાઈ કો બેગાના બનાતા હૈ, ઐસે ધર્મ કો ધિક્કાર! જો મજહબ અપને નામ પર ભાઈ કા ખૂન કરને કે લિઍ પ્રેરિત કરતા હૈ, ઉસ મજહબ પર લાનત! જબ આદમી ચુટિયા કાટ દાઢી બઢાને ભર સે મુસલમાન ઔર દાઢી મુड़ા ચુટિયા રખને માત્રા સે હિન્દૂ માલૂમ હોને લગતા હૈ, તો ઇસકા મતલબ સાફ હૈ કિ યહ ભેદ સિર્ફ બાહરી ઔર બનાવટી હૈ। ઍક ચીની ચાહે બૌદ્ધ હો યા મુસલમાન, ઈસાઈ હો યા કનફૂસી, લેકિન ઉસકી જાતિ ચીની રહતી હૈ; ઍક જાપાની ચાહે બૌદ્ધ હો યા શિન્તો-ધર્મી, લેકિન ઉસકી જાતિ જાપાની રહતી હૈ; ઍક ઈરાની ચાહે વહ મુસલમાન હો યા જરતુસ્ત, કિન્તુ વહ અપને લિઍ ઈરાની છોड़ દૂસરા નામ સ્વીકાર કરને કે લિઍ તૈયાર નહીં। તો હમ-હિન્દિયોં કે મજહબ કો ટુકड़ે-ટુકड़ે મેં બાઁટને કો ક્યોં તૈયાર હૈં ઔર ઇસ નાજાયજ હરકતોં કો હમ ક્યોં બર્દાશ્ત કરેં?
ધર્મોં કી જड़ મેં કુલ્હાड़ા લગ ગયા હૈ; ઔર, ઇસલિઍ અબ મજહબોં કે મેલમિલાપ કી બાતેં કભી-કભી સુનને મેં આતી હૈં। લેકિન, ક્યા યહ સમ્ભવ હૈ? ”મજહબ નહીં સિખાતા આપસ મેં બૈર રખના“ ઇસ સફેદ ઝૂઠ કા ક્યા ઠિકાના અગર મજબ બૈર નહીં સિખાતા તો ચોટી-દાઢી કી લड़ાઈ મેં હજાર બરસ સે આજ તક હમારા મુલ્ક પામાલ ક્યોં હૈ? પુરાને ઇતિહાસ કો છોड़ દીજિયે, આજ ભી હિન્દુસ્તાન કે શહરોં ઔર ગાઁવોં મેં ઍક મજહબ વાલોં કો દૂસરે મજહબ વાલોં કે ખૂન કા પ્યાસા કૌન બના રહા હૈ? કૌન ગાય ખાને વાલોં કો લड़ા રહા હૈ। અસલ બાત યહ હૈ ”મજહબ તો હૈ સિખાતા આપસ મેં બૈર રખના। ભાઈ કો હૈ સિખાતા ભાઈ કા ખૂન પીના।“ હિન્દુસ્તાનિયોં કી ઍકતા મજહબોં કે મેલ પર નહીં હોગી, બલ્કિ મજહબોં કી ચિતા પર। કૌઍ કો ધોકર હંસ નહીં બનાયા જા સકતા। કમલી ધોકર રંગ નહીં ચઢાયા જા સકતા। મજહબોં કી બીમારી સ્વાભાવિક હૈ। ઉસકા, મૌત કો છોड़કર ઇલાજ નહીં।
ઍક તરફ તો વે મજહબ ઍક-દૂસરે કે ઇતને જબર્દસ્ત ખૂન કે પ્યાસે હૈં। ઉનમેં સે હર ઍક ઍક-દૂસરે કે ખિલાફ શિક્ષા દેતા હૈ। કપड़ે-લત્તે, ખાને-પીને, બોલી-બાની, રીતિ-રિવાજ મેં હર ઍક ઍક-દૂસરે સે ઉલ્ટા રાસ્તા લેતા હૈ। લેકિન, જહાઁ ગરીબોં કો ચૂસને ઔર ધનિયોં કી સ્વાર્થ-રક્ષા કા પ્રશ્ન આ જાતા હૈ; તો દોનોં બોલતે હૈં। ગદહા-ગાઁવ કે મહારાજ બેવકૂફ બખ્શ સિંહ સાત પુશ્ત સે પહલે દર્જે કે બેવકૂફ ચલે આતે હૈં। આજ ઉનકે પાસ પચાસ લાખ સાલાના આમદની કી જમીંદારી હૈ જિસકો પ્રાપ્ત કરને મેં ન ઉન્હોંને ઍક ધેલા અકલ ખર્ચ કી ઔર ન અપની બુદ્ધિ કે બલ પર ઉસે છૈ દિન ચલા હી સકતે હૈં। ન વે અપની મેહનત સે ધરતી સે ઍક છટાઁક ચાવલ પૈદા કર સકતે હૈં, ન ઍક કંકड़ી ગુड़। મહારાજ બેવકૂફ બખ્શ સિંહ કો યદિ ચાવલ, ગેહૂઁ, ઘી, લકड़ી કે ઢેર કે સાથ ઍક જંગલ મેં અકેલે છોड़ દિયા જાયે, તો ભી ઉનમેં ન ઇતની બુદ્ધિ હૈ ઔર ન ઉન્હેં કામ કા ઢંગ માલૂમ હૈ કિ અપના પેટ ભી પાલ સકેં; સાત દિન મેં બિલ્લા-બિલ્લા કર જરૂર વે વહીં મર જાયેંગે। લેકિન આજ ગદહા ગાઁવ મેં મહારાજ દસ હજાર રુપયા મહીના તો મોટર કે તેલ મેં ફૂઁક ડાલતે હૈં। બીસ-બીસ હજાર રુપયે જોड़ે કુત્તે ઉનકે પાસ હૈં। દો લાખ રુપયે લગાકર ઉનકે લિઍ મહલ બના હુઆ હૈ। ઉન પર અલગ ડાક્ટર ઔર નૌકર હૈં। ગર્મિયોં મેં ઉનકે ઘરોં મેં બરફ કે ટુકड़ે ઔર બિજલી કે પંખે લગતે હૈં। મહારાજ કે ભોજન-છાજન કી તો બાત હી ક્યા? ઉનકે નૌકરોં કે લિઍ નૌકર ભી ઘી-દૂધ મેં નહાતે હૈં, ઔર જિસ રુપયે કો ઇસ પ્રકાર પાની કી તરહ બહાયા જાતા હૈ, વહ આતા કહાઁ સે હૈ? ઉસકે પૈદા કરને વાલે કૈસી જિન્દગી બિતાતે હૈં? વે દાને-દાને કો મુહતાજ હૈં। ઉનકે લड़કોં કો મહારાજ બેવકૂફ બખ્શ કે કુત્તોં કા જૂઠા ભી યદિ મિલ જાયે, તો વે અપને કો ધન્ય સમઝેં।
લેકિન, યદિ કિસી ધર્માનુયાયી સે પૂછા જાયે, કિ ઐસે બેવકૂફ આદમી કો બિના હાથ-પૈર હિલાયે દૂસરે કી કસાલે કી કમાઈ કો પાગલ કી તરહ ફેંકને કા ક્યા અધિકાર હૈ તો પણ્ડિત જી કહેંગે ”અરે વે તો પૂર્વ કી કમાઈ ખા રહે હૈં। ભગવાન કી ઓર સે વે બड़ે બનાયે ગયે હૈં। શાસ્ત્ર-વેદ કહતે હૈં કિ બड़ે-છોટે કે બનાને વાલે ભગવાન હૈં। ગરીબ દાને-દાને કો મારા-મારા ફિરતા હૈ, યહ ભગવાન કી ઓર સે ઉસકો દણ્ડ મિલા હૈ।“ યદિ કિસી મૌલવી યા પાદરી સે પૂછિયે તો જવાબ મિલેગાµ”ક્યા તુમ કાફિર હો, નાસ્તિક તો નહીં હો? અમીર-ગરીબ દુનિયા કા કારબાર ચલાને કે લિઍ ખુદા ને બનાયે હૈં। રાજી-બ-રજા ખ્શુદા કી મર્જી મેં ઇન્સાન કા દખલ દેને કા ક્યા હક? ગરીબી કો ન્યામત સમઝો। ઉસકી બન્દગી ઔર ફરમાબરદારી બજા લાઓ, કયામત મેં તુમ્હેં ઇસકી મજદૂરી મિલેગી।“ પૂછા જાય જબ બિના મેહનત હી કે મહારાજ બેવકૂફ બખ્શ સિંહ ધરતી પર હી સ્વર્ગ આનન્દ ભોગ રહે હૈં તો ઐસે ‘અઁધેર નગરી ચૈપટ રાજા’ કે દરબાર મેં બન્દગી ઔર ફરમાબરદારી સે કુછ હોને-હવાને કી ક્યા ઉમ્મીદ?

મુલ્ક કી મય્યત મેં આના હોગા...

અફવાહોં કે બાજાર મેં,
આજકલ, સમાચાર મેં,
મહસૂદ હૈ સુર્ખિયોં મેં,
ટીવી ઔર અખબાર મેં,
બેતુલ્લાહ ભી,
હકીમુલ્લાહ ભી...
પીઠ થપથપાને કા દૌર હૈ,
ઔપચારિકતાઍં અભી ઔર હૈ,
જો ખબર અભી અપુષ્ટ હૈ,
ઉસસે જનતા સંતુષ્ટ હૈ,
ઔર ઉસ ખબર કી કહાઁ ફિકર હૈ,
જહાં અધ-નંગોં, ભૂખોં કા જિકર હૈ,
રોટી કે અભાવ મેં કોઈ મરતા હૈ,
રોજી કે તલાશ મેં કોઈ સડ઼તા હૈ,
હર દિન ઇંસાનિયત કા બલાત્કાર,
ભી તો બનતા હૈ સમાચાર,
કભી શરીર સે, કભી વ્યવહાર સે,
કભી ભૂખ સે, કભી વિચાર સે,
કૌન સોચેગા,
ક્યૂઁ સોચેગા,
સોચને કે લિઍ ઇતને તો મસલે હૈં,
કભી તાજ, કભી સ્વાત પે હમલે હૈં,
મન લો જશ્ન મેરે દોસ્ત,
માતમ ભી મનાના હોગા,
અપને ઘર મેં ગર ના ઝાંકા,
મુલ્ક કી મય્યત મેં આના હોગા...

ઊપર વાલે કા કુછ ઐસા "રાહુલ", દોષ લિખો...

લિખા બહુત હૈ પ્રેમ, જ઼રા આક્રોશ લિખો,
માર-કાટ મચ જાઍ, ઐસા રોષ લિખો,

દુનિયાદારી બહુત લિખી ઔર લિખા અમન,
ભડ઼ક ઉઠે ભાવનાઍં, ઐસા જોશ લિખો,

સહાનુભૂતિ હૈ લિખી બહુત, પીड़િતોં હેતુ,
ખड़ે હો સકેં વો, ઐસા ઉદઘોષ લિખો,

અલ્લાહ-ઓ-અકબર, રામ-નામ, સબ ખ઼ત્મ કરો,
ઇંસાન બને ઇંસાન, ચલો કિ અબ હોશ લિખો,

મજહબ કે ઠેકેદાર સભી હો જાઍઁ સન્ન,
ઊપર વાલે કા કુછ ઐસા "રાહુલ", દોષ લિખો...

તુમ્હારે ધર્મ કી ક્ષય (ભાગ ઍક)

સન્દીપ ભાઈ કી મદદ સે યે બેહ્તરીન આલેખ મિલા, યે આલેખ થોड़ા બड़ા હૈ સો દો ભાગોં મેં પેશ કર રહા હૂઁ, ગૌર ફરમાયિઍગા..

• રાહુલ સાંકृત્યાયન

વૈસે તો ધર્મોં મેં આપસ મેં મતભેદ હૈ। ઍક પૂરબ મુઁહ કરકે પૂજા કરને કા વિધાન કરતા હૈ, તો દૂસરા પશ્ચિમ કી ઓર। ઍક સિર પર કુછ બાલ બઢાના ચાહતા હૈ, તો દૂસરા દાઢી। ઍક મૂઁછ કતરને કે લિઍ કહતા હૈ, તો દૂસરા મૂઁછ રખને કે લિઍ। ઍક જાનવર કા ગલા રેતને કે લિઍ કહતા હૈ, તો દૂસરા ઍક હાથ સે ગર્દન સાફ કરને કો। ઍક કુર્તે કા ગલા દાહિની તરફ રખતા હૈ, તો દૂસરા બાઈં તરફ। ઍક જૂઠ-મીઠ કા કોઈ વિચાર નહીં રખતા, તો દૂસરે કે યહાઁ જાતિ કે ભી બહુત-સે ચૂલ્હે હૈં। ઍક ખુદા કે સિવા દૂસરે કા નામ ભી દુનિયા મેં રહને નહીં દેના ચાહતા, તો દૂસરે કે દેવતાઓં કી સંખ્યા નહીં। ઍક ગાય કી રક્ષા કે લિઍ જાન દેને કો કહતા હૈ, તો દૂસરા ઉસકી કુર્બાની સે બड़ા સબાબ સમઝતા હૈ।
ઇસી તરહ દુનિયા કે સભી મજહબોં મેં ભારી મતભેદ હૈ। યે મતભેદ સિર્ફ વિચારોં તક હી સીમિત નહીં રહે, બલ્કિ પિછલે દો હજાર વર્ષોં કા ઇતિહાસ બતલા રહા હૈ કિ ઇન મતભેદોં કે કારણ મજહબોં ને ઍક-દૂસરે કે ઊપર જુલ્મ કે કિતને પહાड़ ઢાયે। યૂનાન ઔર રોમ કે અમર કલાકારોં કી કृતિયોં કા આજ અભાવ ક્યોં દિખતા હૈ? ઇસલિઍ કિ વહાઁ ઍક મજહબ આયા જો ઐસી મૂર્તિયોં કે અસ્તિત્વ કો અપને લિઍ ખતરે કી ચીજ સમઝતા થા। ઈરાન કી જાતીય કલા, સાહિત્ય ઔર સંસ્કृતિ કો નામશેષ-સા ક્યોં હો જાના પड़ા? ક્યોંકિ, ઉસે ઍક ઐસે મજહબ સે પાલા પड़ા જો ઇન્સાનિયત કા નામ ભી ધરતી સે મિટા દેને પર તુલા હુઆ થા। મેક્સિકો ઔર પેરૂ, તુર્કિસ્તાન ઔર અફગાનિસ્તાન, જહાઁ ભી દેખિયે, મજહબોં ને અપને કો કલા, સાહિત્ય, સંસ્કृતિ કા દુશ્મન સાબિત કિયા, ઔર કિતના ખૂન-ખરાબા કિયા ઇસકે લિઍ તો પૂછિયે મત। અપને-અપને ખુદા ઔર ભગવાન કે નામ પર, અપની-અપની કિતાબોં ઔર પાખણ્ડોં કે નામ પર મનુષ્ય કે ખૂન કો ઉન્હોંને પાની સે ભી સસ્તા કર દિખલાયા। યદિ પુરાને યૂનાની ધર્મ કે નામ પર નિરપરાધ ઈસાઈ બચ્ચે બૂઢોં, સ્ત્રી-પુરુષોં કો શેરોં સે ફड़વાના, તલવાર કે ઘાટ ઉતારના બड़ે પુણ્ય કા કામ સમઝતે થે, તો પીછે અધિકાર હાથ આને પર ઈસાઈ ભી ક્યા ઉનસે પીછે રહે? ઈસામસીહ કે નામ પર ઉન્હોંને ખુલકર તલવાર કા ઇસ્તેમાલ કિયા। જર્મની મેં ઇન્સાનિયત કે ભીતર લોગોં કો લાને કે લિઍ કત્લે-આમ-સા મચા દિયા ગયા। પુરાને જર્મન ઓક વृક્ષ કી પૂજા કરતે થે। કહીં ઐસા ન હો કિ યે ઓક હી ઉન્હેં ફિર પથભ્રષ્ટ કર દેં, ઇસકે લિઍ બસ્તિયોં કે આસપાસ ઍક ભી ઓક કો રહને ન દિયા ગયા। પોપ ઔર પેત્રાયાર્ક, ઇંજીલ ઔર ઈસા કે નામ પર પ્રતિભાશાલી વ્યક્તિયોં કે વિચાર-સ્વાતંત્રય કો આગ ઔર લોહે કે જરિયે સે દબાતે રહે। જરા સે વિચાર-ભેદ કે લિઍ કિતનોં કો ચર્ખી સે દબાયા ગયા કિતનોં કો જીતે જી આગ મેં જલાયા ગયા। હિન્દુસ્તાન કી ભૂમિ ઐસી ધાર્મિક મતાન્ધતા કા કમ શિકાર નહીં રહી હૈ। ઇસ્લામ કે આને સે પહલે ભી ક્યા મજહબ ને મન્ત્રા કે બોલને ઔર સુનને વાલોં કે મુઁહ ઔર કાનોં મેં પિઘલે રાઁગે ઔર લાખ કો નહીં ભરા? શંકરાચાર્ય ઐસે આદમી જો કિ સારી શક્તિ લગા ગલા ફાड़-ફાड़ કર યહી ચિલ્લાતે રહે થે કિ સભી બ્રહ્મ હૈં, બ્રહ્મ સે ભિન્ન સભી ચીજેં ઝૂઠી હૈં તથા રામાનુજ ઔર દૂસરોં કે ભી દર્શન જબાની જમા-ખર્ચ સે આગે નહીં બઢે, બલ્કિ સારી શક્તિ લગાકર શૂદ્રોં ઔર દલિતોં કો નીચે દબા રખને મેં ઉન્હોંને કોઈ કોર-કસર ઉઠા નહીં રખી થી ઔર ઇસ્લામ કે આને કે બાદ તો હિન્દૂ-ધર્મ ઔર ઇસ્લામ કે ખૂઁરેજ ઝગड़ે આજ તક ચલ રહે હૈં। ઉન્હોંને તો હમારે દેશ કો અબ તક નરક બના રખા હૈ। કહને કે લિઍ ઇસ્લામ શક્તિ ઔર વિશ્વ-બંધુત્વ કા ધર્મ કહલાતા હૈ; હિન્દૂ-ધર્મ બ્રહ્મજ્ઞાન ઔર સહિષ્ણુતા કા ધર્મ બતલાયા જાતા હૈ; કિન્તુ ક્યા ઇન દોનોં ધર્મોં ને અપને ઇસ દાવે કો કાર્યરૂપ મેં પરિણત કરકે દિખલાયા? હિન્દૂ મુસલમાનોં પર દોષ લગાતે હૈં કિ યે બેગુનાહોં કા ખૂન કરતે હૈં; હમારે મન્દિરોં ઔર પવિત્ર તીર્થોં કો ભ્રષ્ટ કરતે હૈં; હમારી સ્ત્રિયોં કો ભગા લે જાતે હૈં। લેકિન, ઝગड़ે મેં ક્યા હિન્દૂ બેગુનાહોં કા ખૂન કરને સે બાજ આતે હૈં। ચાહે આપ કાનપુર કે હિન્દૂ-મુસ્લિમ ઝગड़ે કો લે લીજિયે યા બનારસ કે, ઇલાહાબાદ કે યા આગરે કે; સબ જગહ દેખેંગે કિ હિન્દુઓં ઔર મુસલમાનોં કે છુરે ઔર લાઠિયોં કે શિકાર હુઍ હૈં, નિરપરાધ, અજનબી સ્ત્રી-પુરુષ, બૂઢે-બચ્ચે। ગાઁવ યા દૂસરે મુહલ્લે કા કોઈ અભાગા આદમી અનજાને ઉસ રાસ્તે આ ગુજરા ઔર કોઈ પીછે સે છૂરા ભોંક કર ચમ્પત હો ગયા। સભી ધર્મ દયા કા દાવા કરતે હૈં, લેકિન હિન્દુસ્તાન કે ઇસ ધાર્મિક ઝગड़ોં કો દેખિયે, તો આપકો માલૂમ હોગા કિ યહાઁ મનુષ્યતા પનાહ માઁગ રહી હૈ। નિહત્થે બૂઢે ઔર બૂઢિયાઁ હી નહીં, છોટે-છોટે બચ્ચે તક માર ડાલે જાતે હૈં। અપને ધર્મ કે દુશ્મનોં કો જલતી આગ મેં ફેંકને કી બાત અબ ભી દેખી જાતી હૈ।
ઍક દેશ ઔર ઍક ખૂન મનુષ્ય કો ભાઈ-ભાઈ બનાતે હૈં। ખૂન કા નાતા તોड़ના અસ્વાભાવિક હૈ, લેકિન હમ હિન્દુસ્તાન મેં ક્યા દેખતે હૈં? હિન્દુઓં કી સભી જાતિયોં મેં, ચાહે આરમ્ભ મેં કુછ ભી ક્યોં ન રહા હો અબ તો ઍક હી ખૂન દૌड़ રહા હૈ; ક્યા શકલ દેખકર કિસી કે બારે મેં આપ બતલા સકતે હૈં કિ યહ બ્રાહ્મણ હૈ ઔર યહ શૂદ્ર। કોયલે સે ભી કાલે બ્રાહ્મણ આપકો લાખોં કી તાદાત મેં મિલેંગે। ઔર શૂદ્રોં મેં ભી ગેહુઍઁ રંગ વાલોં કા અભાવ નહીં હૈ। પાસ-પાસ મેં રહને વાલે સ્ત્રાી-પુરુષોં કે યૌન-સમ્બન્ધ, જાતિ કી ઓર સે હજાર રુકાવટ હોને પર ભી, હમ આયે દિન દેખતે હૈં। કિતને હી ધની ખાનદાનોં, રાજવંશોં કે બારે મેં તો લોગ સાફ કહતે હૈં કિ દાસ કા લड़કા રાજા ઔર દાસી કા લड़કા રાજપુત્રા। ઇતના હોને પર ભી હિન્દૂ-ધર્મ લોગોં કો હજારોં જાતિયોં મેં બાઁટે હુઍ હૈં। કિતને હી હિન્દૂ, હિન્દૂ કે નામ પર જાતીય ઍકતા સ્થાપિત કરના ચાહતે હૈં। કિન્તુ, વહ હિન્દૂ જાતીયતા હૈ કહાઁ? હિન્દૂ જાતિ તો ઍક કાલ્પનિક શબ્દ હૈ। વસ્તુતः વહાઁ હૈં બ્રાહ્મણµબ્રાહ્મણ ભી નહીં, શાકદ્વીપી, સનાઢ્ય, જુઝૌતિયાµરાજપૂત, ખત્રાી, ભૂમિહાર, કાયસ્થ, ચમાર આદિ-આદિ...। ઍક રાજપૂત કા ખાના-પીના, બ્યાહ-શ્રાદ્ધ અપની જાતિ તક સીમિત રહતા હૈ। ઉસકી સામાજિક દુનિયા અપની જાતિ તક મહમૂદ હૈ। ઇસીલિઍ જબ ઍક રાજપૂત બड़ે પદ પર પહુઁચતા હૈ, તો નૌકરી દિલાને, સિફારિશ કરને યા દૂસરે તૌર સે સબસે પહલે અપની જાતિ કે આદમી કો ફાયદા પહુઁચાના ચાહતા હૈ। યહ સ્વાભાવિક હૈ। જબ કિ ચૈબીસોં ઘણ્ટે મરને-જીને સબમેં સમ્બન્ધ રખને વાલે અપને બિરાદરી કે લોગ હૈં, તો કિસી કી દृષ્ટિ દૂર તક કૈસે જાયેગી?

તેરી બંદગી દેખકર, મૈં ઝુક ગયા મેરે ભાઈ..

વો કહતા હૈ, વાહ! ક્યા માલ હૈ?
કુड़ી ગ઼જ઼બ હૈ, બેમિસાલ હૈ,
ઉસકી ફીગર! ઓહ! કાશ! ઍક રાત કે લિઍ!
આ જાતી, જવાની કી ઉઠી પ્યાસ કે લિઍ..

અપની મર્દાનગી કા અહસાસ હૈ ઉસે,
પર ખુદા કા ભી આભાસ હૈ ઉસે,
કહતા હૈ, રાહુલ ભાઈ મૈં અલ્લાહ કે ખિલાફ કુછ નહીં સુન સકતા,
ઉનકે ખિલાફ ઍક કદમ ભી નહીં ચલ સકતા,
ઉનકી તૌહીન મૈં બર્દાશ્ત નહીં કર સકતા,
હાઁ! મગર નમાજ઼ નહીં પઢ સકતા..

આજ તક મૈંને ઔરતોં કી ઇજ્જ઼ત નહીં કી,
ઉનસે કભી મોહબ્બત નહીં કી,
ઉનકે સાથ રોમાંસ કિયા,
રાત કો પબ મેં ડાંસ કિયા,

પર ચૂઁકિ મૈં અલ્લાહ કી ના-ફ઼રમાની નહીં કર સકતા,
ઉનકે કાયદોં કો નહીં તોड़ સકતા,
ઇસલિઍ આજ તક કિસી ઔરત કે સાથ જ઼ના નહીં કિયા,
પર હાઁ સ્મૂચ કે લિઍ ઉન્હેં મના નહીં કિયા,

બીયર પી લેતા હૂઁ, પર શરાબ તો હરામ હૈ,
નજ઼રોં સે બલાત્કાર કરો, પર બિસ્તર પે હરામ હૈ,
વાહ રે મેરે સચ્ચે મુસલમાન ભાઈ,
તેરી બંદગી દેખકર, મૈં ઝુક ગયા મેરે ભાઈ..

સબ હવસી, કપટી, પાખંડી હૈ....

વિપ્ર, મુલ્લા, પાદરી સબ,
હૈં ચોર કી બિરાદરી સબ,
મૂઢ઼ તુલસી કહતા હૈ કિ નારી,
હોતી હૈ ત્રિયા ચરિત્ર વાલી,
ઔર કુરાન મેં કહીં ઇસ બાત કા ઉલ્લેખ હૈ,
નારિયાં નર કી ખ઼રીદી હુઈ ઍક ખેત હૈ.

હર કહાની ગ્રન્થ કી સિર્ફ ઍક ષડયંત્ર હૈ,
ઝૂઠ હર ઇક તંત્ર, ઔર ઢોંગ હર ઇક મંત્ર હૈ,
ષડયંત્ર હૈ યે, અધિકાર હનન કરને કા,
નારી શક્તિ ઔર માન મર્દન કરને કા,

ઇબાદત કરના ભી ગુનાહ હૈ બૈઠ મર્દોં કે સંગ,
અલ્લાહ કે દરબાર કા યહ કૈસા ઢંગ?
હવસી હૈ પંડિત, ઉસે ક્યૂઁ ભગવાન્ કા ડર,
વૈશ્યા બનાતા બચ્ચિયોં કો દેવદાસી કહકર,

હર મજહબ ઍક-દૂજે કા સંગી હૈ,
સબ હવસી, કપટી, પાખંડી હૈ....

ક્યૂઁ કરૂં પૂજા મૈં તેરે ભગવાન્ કી....

ક્યૂઁ કરૂં પૂજા, મૈં તેરે ભગવાન્ કી,
અસ્તિત્વવિહીન, ઍક સત્યહીન અનજાન કી..

લંગड़ા-લૂલ્હા, મૂક-બધિર, આઁખોં સે પૈદલ હૈ વો,
શક્તિ સિર્ફ કથાઓં મેં હૈ ઉસ બાનર હનુમાન કી,

જાનકી કો વન ભોગ હુઆ, જબ પાઁવ ઉસકે ભારી થે,
કૈસી ધृષ્ટતા થી યહ, ઉસ પાપી કપટી રામ કી,

પ્રેમ સ્વાંગ કિસી ઔર સે, બ્યાહ રચાઈ ઔર સે,
ધૂર્ત કृષ્ણ ને બલિ ચઢાઈ રાધા કે અરમાન કી,

'ભોલા' ભલા વો ક્યા હોગા, બાલક પે જો ક્રોધ દિખાતા થા,
ગ્રીવા કાટ ડાલી ઉસ પાપી ને, પાર્વતી-સંતાન કી,

હંસતા હૂઁ મૈં તેરે ઉસ સ્વર્ગ-લોક કે દેવ પર,
જિસે ડરા દેતી થી તપસ્યા, ઍક અદને ઇંસાન કી...

ક્યૂઁ કરૂં પૂજા મૈં તેરે ભગવાન્ કી....

ઉપર વાલે કી લૈંગ્વેજ

ઇન દિનોં માથા-પચ્ચી મેં લગા હૂં કિ ક્યા હોગી ઉપર વાલે કી લૈંગ્વેજ. હિન્દૂ ભાઈ કે ભગવાન ને સृષ્ટિ રચી, મુસ્લિમ ભાઈ કે અલ્લાહ ને જહાઁ બનાયા, ઔર ઇસાઈ દોસ્તોં કે જીસસ ને અર્થ કો ક્રિઍટ કિયા. ઘૂમ-ફિર કર મૈં યહાઁ તક પહુંચા કિ ભૈયા ધરતી તો પૂરે બ્રહ્માંડ મેં ઇકલૌતી ગ્રહ હી હૈ. ઔર જબ ધરતી ઍક હૈ તો સ્વર્ગ-નર્ક, જન્નત-જહ્હનુમ, ઔર હૈવેન-હેલ ભી ઍક હી હોગા. માનને વાલી બાત હોતી અગર યહ કહા જાતા કિ સારે ધર્મ કે મુખિયા ને મિલકર ઍક મીટિંગ કી ઔર વિચાર-વિમર્શ કે બાદ નિર્માણ કાર્ય શુરુ કિયા. મગર કોઈ ઐસા કહતા નહીં મિલતા!
જહાઁ તક મેરા દિમાગ ચલા કિ ઇનમેં સે કિસી ઍક ને હી ઇસે બનાયા હૈ. યા યહ ભી હો સકતા હૈ કિ જિસ ઍક ને ઇસે બનાયા ઉસે હી હમ અલગ અલગ નામોં સે પુકારતે હૈં. તો જહાઁ પહુંચ કર મેરા માથા કામ કરના બંદ કર દેતા હૈ વો હૈ લૈંગ્વેજ. જૈસા કિ પુરોહિત ફરમાતે હૈં, પુન્ય કરોગે તો મરને કે બાદ સ્વર્ગ મેં જાઓગે જહાઁ ઐશો-આરામ હોગા, ઔર પાપ કરને પર નર્ક ચલે જાઓગે. ઉસી તરહ મૌલવી સાહબ ઇંસાન કો જન્નત-જહન્નુમ કે બારે મેં બતાતે હૈં ઔર ઇસી તર્જ પર હૈવેન-હેલ કી કહાની હૈ. અબ જૈસા કિ પહલે હી તય હો ચુકા હૈ યહ સબ ઍક હી ચિड़િયા કે અલગ-અલગ નામ હૈં.
સવાલ યહ હૈ કિ ઇસ ઍક ધરતી પર કઈ દેશ હૈં. ઔર હર દેશ કી અલગ-અલગ ભાષાઍં. નજીર કે તૌર પર સિર્ફ ભારત કી બાત કરેં તો યહાં १२ મુખ્ય ભાષાઓં કે સાથ-સાથ હજારોં બોલિયોં કા ચલન હૈ. અંદાજા લગા લેં કિ સમૂચી દુનિયા મેં કિતની ભાષાઍં હોગી. અબ અગર અમેરિકા કા કોઈ દોસ્ત મરતા હૈ ઔર ઉપર પહુંચતા હૈ તો વો બેચારા અંગ્રેજી મેં બાત કરતા હોગા ક્યુંકિ ઉસે તો સિર્ફ અંગ્રેજી આતી હૈ. સઊદી-અરબ કે કિસી શાહ કા ઇંતકાલ હોગા તો વો જનાબ ભી સિર્ફ અરબી મે હી બાત કરતે હોંગે. ઔર તો ઔર ભારત મેં તો ઇતની ભાષાઍં હૈં કિ મરને પર વો અપને ભગવાન સે તમિલ, તેલુગુ, કન્નड़, મલયાલમ, હિંદી, પંજાબી, ઉર્દૂ, બંગલા, ઉड़િયા ઔર નાજાને કિતની ઔર લૈંગ્વેજોં મેં બાત કરતે હોંગે.
ગોયા ઐસા તો હૈ નહીં કિ ઉપર જાકર ઉનકી બોલી બદલ જાયેગી, યા વો મૌન ધારણ કર લેંગે. તો ફિર કૌન સી લૈંગ્વેજ મેં બાત કરતે હોંગે યે સબ? ચુંકિ ઉપર બૈઠા માલિક તો ઍક હી હૈ, ઉસકી ભાષા ક્યા હોગી? ક્યા વો બહુ-ભાષાવિદ હૈ? ક્યા વો સમય કે સાથ-સાથ અપની ભાષા કો અપડેટ કરતે હોંગે? ક્યા ઉન્હોનેં સ્વર્ગ-નર્ક મેં દુભાષિયોં કો રોજ઼ગાર દિયા હુઆ હૈ? ઐસે બહુત સારે પ્રશ્નવાચક ચિન્હ હૈં જિસને માથે પર ઉભરતી રેખાऒં કો ઔર ગહરા કર દિયા હૈ.
મસલા યહાં ખત્મ હો જાતા ઔર મૈં ઇસ નિષ્કર્ષ પર પહુંચ સકતા થા કિ ઉપર વાલે બહુત બड़ે વિદ્વાન થે ઔર સારી ભાષાऒં કો બોલને મેં માહિર થે. લેકિન તાજ્જુબ કી બાત તો યહ હૈ કિ ઇન ભાષાઓં કે ઇતિહાસ પર ગૌર કિયા જાયે તો યહી કોઈ ८-१०વીં સદી કી બાત હોગી જબ ભાષાઓં કા વિકાસ હોના શુરુ હુઆ. ઉસસે પહલે બહુત કમ ભાષાઍં અસ્તિત્વ મેં થી. જબકિ અલ્લાહ-તાલા, ભગવાન્‌, ઔર જીસસ જી કે ઇતિહાસ કી કલ્પના કરના ભી પાપ હૈ. ફિર ઉનકા મોડ ઑફ કમ્યુનિકેશન ક્યા થા? ઉનકે સમય મેં તો કિસી ભાષા કા જન્મ હી નહીં હુઆ થા. જબ ધરતી કા અસ્તિત્વ સામને આયા થા ઉસ વક્ત તો સાંકેતિક ભાષા કા ઇસ્તેમાલ હોતા થા. ફિર ભગવાન્‍ હિંદી ઔર સંસ્કृત કૈસે બોલને લગે? જીસસ કો અંગ્રેજી કૈસે આયી, અલ્લાહ ને અરબી કહાઁ સે સીખી? ઔર અગર ઉન્હે ભાષા ઔર બોલી આતી હી નહીં થી તો વો હમારી ઇસ દુનિયા કો બગૈર સંવાદ કૈસે ચલાતે આ રહે હૈં? ચલાતે હૈં ભી યા નહીં? વો હૈં ભી યા નહીં? લગા હૂં ઇસી માથા-પચ્ચી મેં.