પક્ષપાત

ઉસ સમય લાલ બહાદુર શાસ્ત્રી ગृહ મંત્રી થે । ઍક બાર ઉન્હોંને ઇલાહાબાદ સ્થિત અપના નિવાસ સ્થાન ઇસલિઍ ખાલી કર દિયા ક્યોંકિ મકાન માલિક કો ઉસકી આવશ્યકતા થી । ઉન્હોંને કિરાઍ પર દૂસરા મકાન લેને કે લિઍ આવેદન પત્ર ભરા। કાફી સમય હો ગયા લેકિન લાલ બહાદુર શાસ્ત્રી કો મકાન નહીં મિલ સકા। લાલ બહાદુર શાસ્ત્રી કે મિત્રોં ને અધિકારિયોં સે પૂછતાછ કી । અધિકારિયોં ને બતાયા,''શાસ્ત્રી જી કા કड़ા આદેશ હૈ કિ જિસ ક્રમ મેં ઉનકા આવેદન પત્ર દર્જ હૈ । ઉસી ક્રમ કે અનુસાર મકાન દિઍ જાઍં । કોઈ પક્ષપાત ન કિયા જાઍ। '' યહ સચ થા ઔર ઉનસે પહલે 176 આવેદકોં કે નામ દર્જ થે ।

ઉત્તમ

દેશ કે સુપ્રસિદ્ધ કવિ રવીન્દ્રનાથ ટૈગોર કો બનાવટીપન બિલ્કુલ પંસદ નહીં થા। જો ચીજ સીધી ઔર સરલ હોતી થી, ઉન્હેં અચ્છી લગતી થી । ઍક બાર ઉનકી પુત્રી કી શાદી હુઈ । વિદાઈ કે સમય ઉસે બિના સાજ શ્રृંગાર કે લે જાને લગે । ઉનકે સંબંધી ઉનકી નિન્દા કરને લગે । ઇસ પર ઉન્હોંને સરલતા સે ઉત્તર દિયા,''જિસ સમ્માન કો પાને કે લિઍ અચ્છી વેશભૂષા હોના જરૂરી હો, ઉસ સમ્માન કો ન પાના હી ઉત્તમ હૈ।''

ઇંસાનિયત

યહ ઘટના ઉન દિનોં કી હૈ, જબ લાલબહાદુર શાસ્ત્રી હમારે પ્રધાનમન્ત્રી થે । ઍક દિન વહ અપની પત્ની લલિતા શાસ્ત્રી કે સાથ ઍક સાड़ી કે કારખાને કા દૌરા કરને ગઍ । ઉનકી પત્ની કો કુછ સાड़િયાં પંસદ આઈં । શાસ્ત્રી જી ને ઉન્હેં બાંધને કો કહા ઔર પૈસે દેને લગે । લેકિન માલિક ને પૈસે લેને સે ઇન્કાર કર દિયા । તબ શાસ્ત્રી જી ને કહા, ''આજ મૈં પ્રધાનમંત્રી હૂં, ઇસલિઍ મુઝે ઇતની મૂલ્યવાન સાड़િયાં મુફ્ત મેં દે રહે હો, લેકિન જબ મૈં પ્રધાનમંત્રી નહીં રહૂંગા, તબ ભી ક્યા ઐસી સાड़િયાં આપ મુઝે મુફ્ત દે સકેંગે?'' યહ સુન કર મિલ માલિક કુછ ન બોલ સકા । ઉસને ચુપચાપ પૈસે લે લિઍ ।

વિદ્વતા

ઍક બાર સ્વામી વિવેકાનંદ કાશી મેં થે । વહાં ઉનકી વિદ્વતા કી ચર્ચા બહુત ફૈલ ગઈ થી । અનેક લોગોં ને ઉનસે અનેક કઠિન પ્રશ્ન કિઍ થે । જિન કા જવાબ ઉન્હોંને ઐસા દિયા કિ સબ ને ઉનકી વિદ્વતા કા લોહા માન લિયા થા। ઍક દિન ઍક વ્યક્તિ ને ઉનસે પૂછા, ''સંત કબીર દાસ જી ને દાઢી ક્યોં રખી થી।'' સ્વામી જી ને ઉત્તર દિયા, ''ભાઈ, અગર વહ દાઢી નહીં રખતે તો આપ પૂછતે કિ કબીર દાસ જી ને દાઢી ક્યોં નહીં રખી ।'' યહ જવાબ સુનકર વહ વ્યક્તિ લજ્જિત હોકર ચુપચાપ વહાં સે ખિસક ગયા ।

સંત

સ્વામી દયાનંદ કા ઍક શિષ્ય નાઈ થા । ઍક બાર વહ સ્વામી દયાનંદ કે લિઍ અપને ઘર સે ભોજન લાયા । સ્વામી દયાનંદ ને ઉસે બड़ે ચાવ સે ખા લિયા। ઉનકા દૂસરા શિષ્ય ઉસ ઘટના કો દેખ રહા થા । ઉસને સ્વામી દયાનંદ સે કહા,'' સ્વામી જી, આપ ને યહ ક્યા કિયા ? આપને આજ નાઈ કી રોટી ખા લી ।'' ઇસ બાત પર સ્વામી દયાનંદ ખિલખિલા કર હઁસને લગે । શિષ્ય બોલા,''મહારાજ, ક્ષમા કરેં । યદિ કોઈ ધृષ્ટતા ગઈ હો ક્ષમા કરેં |'' સ્વામી દયાનંદ બોલે, ''વત્સ, રોટી તો ગેહૂં કી થી, નાઈ કી નહીં।'' યહ સુન કર શિષ્ય નિરુતર હો ગયા|

પેટ

ઍક સજ્જન કે બહુત આગ્રહ પર પ્રસિદ્ધ સાહિત્યકાર બર્નાડે શા ને ઉન કા નિમંત્રણ સ્વીકાર કર લિયા । લેકિન શા ને પહલે હી યહ સ્પષ્ટ કર દિયા થા કિ વહ માંસાહારિયોં કે સાથ ભોજન નહીં ખા પાઍંગે । સજ્જન ને ઉનકી પંસદ કા ધ્યાન રખને કા આશ્વાસન દિયા થા । ભોજ વાલે દિન શા શાકાહારી મેજ પર રખે સલાદ કો ખાને લગે । ઍક માંસાહારી સજ્જન ને ઉસ પર ચોટ કરતે હુઍ કહા, ''આપ ઘાસ-ફૂસ ક્યોં ખા રહે હૈં મુર્ગા ખાઇઍ ના।'' શા ને જવાબ દિયા, ''જનાબ મેરા પેટ કોઈ કબ્રિસ્તાન નહીં હૈ કિ મૈં ઉસમેં મુરદે ડાલતા રહૂં।''યહ જવાબ સુનકર વહ નિરુતર હો ગયા।

જાતિ

ગાંધીવાદી નેતા આચાર્ય જીવતરામ ભગવાનદાસ કृપલાની ટ્રેન મેં સફર કર રહે થે, ઉસમેં ઍક મહિલા વ ઍક પુરુષ યાત્રી ભી થા । વે આચાર્ય કृપલાની કો નહીં પહચાનતે થે । બાતોં હી બાતોં મેં ઉન્હોંને ઉનસે પૂછા, ''આપ કિસ જાતિ કે હૈં?'' પ્રશ્ન સુનકર કृપલાની તત્કાલ બોલે, '' મૈં તો કઈ જાતિયોં કા હૂં।'' યહ સુન કર લોગ આશ્ચર્ય મેં પड़ ગઍ । ઍક બોલા, ''વહ કૈસે?'' ઇસ પર આચાર્ય કृપલાની બોલે, ''જબ મૈં સુબહ અપના જૂતા સાફ કરતા હૂં તબ શૂદ્ર હો જાતા હૂં, મહાવિદ્યાલય મેં પઢાને જાતા હૂં તો બ્રાહ્મણ હો જાતા હૂં, વેતન કા હિસાબ કરતા હૂં તો બનિયા હો જાતા હૂં । અબ આપ હી બતાઇઍ મેરી ક્યા જાતિ હૈ?'' આચાર્ય કृપલાની કા યહ ઉત્તર સુન કર ઉન યાત્રિયોં કો લજ્જિત હો જાના પड़ા ।