ਅਖਬਾਰੋਂ ਪਰ ਭਰੋਸਾ ਬਰਕਰਾਰ

ਉਮੇਸ਼ ਚਤੁਰ੍ਵੇਦੀ
ਅਮੇਰਿਕਾ ਔਰ ਯੂਰੋਪ ਮੇਂ ਜੈਸੇ-ਜੈਸੇ ਇਂਟਰਨੇਟ ਕਾ ਪ੍ਰਸਾਰ ਬਢ਼ਤਾ ਜਾ ਰਹਾ ਹੈ, ਅਖਬਾਰੋਂ ਕੇ ਪ੍ਰਸਾਰ ਮੇਂ ਗਿਰਾਵਟ ਦੇਖੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਸਕੇ ਚਲਤੇ ਵਹਾਂ ਅਖਬਾਰੋਂ ਕੇ ਅਸ੍ਤਿਤ੍ਵ ਪਰ ਹੀ ਸਵਾਲ ਉਠਨੇ ਲਗਾ ਹੈ। ਚਾਰ ਸਾਲ ਪਹਲੇ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਕੀ ਪਤ੍ਰਿਕਾ ਦ ਇਕੋਨॉਮਿਸ੍ਟ ਮੇਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਵਰ ਸ੍ਟੋਰੀ- ਹੂ ਕਿਲ੍ਡ ਦ ਨ੍ਯੂਜਪੇਪਰ – ਕੇ ਬਾਦ ਯੇ ਸਵਾਲ ਜਬਰ੍ਦਸ੍ਤ ਤਰੀਕੇ ਸੇ ਉਛਲਾ। ਐਸੀ ਹਾਲਤ ਮੇਂ ਪ੍ਰਾਇਸਵਾਟਰ ਹਾਉਸਕੂਪਰ ਕੀ ਤਾਜਾ ਰਿਪੋਰ੍ਟ ਅਖਬਾਰੀ ਦੁਨਿਯਾ ਕੋ ਰਾਹਤ ਦੇ ਸਕਤੀ ਹੈ। ਵਰ੍ਲ੍ਡ ਏਸੋਸਿਏਸ਼ਨ ਔਫ ਨ੍ਯੂਜ ਪੇਪਰ੍ਸ ਕੀ ਪਹਲ ਪਰ ਪ੍ਰਾਇਸਵਾਟਰ ਹਾਉਸਕੂਪਰ ਨੇ ਹਾਲ ਹੀ ਮੇਂ ਅਮੇਰਿਕਾ ਔਰ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਕੇ 4900 ਪਾਠਕੋਂ, ਤੀਸ ਬਡ਼ੇ ਮੀਡਿਯਾ ਘਰਾਨੇ ਔਰ ਦਸ ਬਡ਼ੀ ਵਿਜ੍ਞਾਪਨਦਾਤਾ ਕਂਪਨਿਯੋਂ ਸੇ ਸਰ੍ਵੇ ਕੇ ਬਾਦ ਏਕ ਰਿਪੋਰ੍ਟ ਜਾਰੀ ਕੀ ਹੈ। ਇਸ ਰਿਪੋਰ੍ਟ ਸੇ ਸਾਫ ਹੁਆ ਹੈ ਕਿ ਭਲੇ ਹੀ ਪਸ਼੍ਚਿਮੀ ਦੁਨਿਯਾ ਮੇਂ ਅਖਬਾਰੋਂ ਕੀ ਬਜਾਯ ਇਂਟਰਨੇਟ ਕੋ ਜ੍ਯਾਦਾ ਤਰਜੀਹ ਦੀ ਜਾਨੇ ਲਗੀ ਹੈ। ਲੇਕਿਨ ਅਬ ਭੀ ਜ੍ਯਾਦਾਤਰ ਲੋਗੋਂ ਕੋ ਪ੍ਰਿਂਟ ਪਰ ਹੀ ਭਰੋਸਾ ਹੈ। ਜਬਕਿ ਸਿਰ੍ਫ ਬਾਸਠ ਫੀਸਦੀ ਲੋਗ ਹੀ ਪੈਸੇ ਦੇਕਰ ਇਂਟਰਨੇਟ ਪਰ ਉਪਲਬ੍ਧ ਯਾ ਅਖਬਾਰੋਂ ਕੇ ਡਿਜਿਟਲ ਸਂਸ੍ਕਰਣੋਂ ਕੋ ਪਢ਼ਨੇ ਕੇ ਲਿਏ ਤੈਯਾਰ ਹੈਂ। ਪਸ਼੍ਚਿਮੀ ਅਖਬਾਰੀ ਜਗਤ ਕੇ ਲਿਏ ਯੇ ਰਿਪੋਰ੍ਟ ਜਹਾਂ ਚੌਂਕਾਨੇ ਵਾਲੀ ਹੈ, ਵਹੀਂ ਇਂਟਰਨੇਟ ਕੇ ਪ੍ਰਤਿ ਅਖਬਾਰੀ ਸਂਸ੍ਥਾਨੋਂ ਕੇ ਬਢ਼ਤੇ ਭਰੋਸੇ ਕੋ ਸਂਤੁਲਿਤ ਕਰਨੇ ਕੇ ਲਿਏ ਭੀ ਕਾਫੀ ਹੈ। ਅਖਬਾਰੀ ਪ੍ਰਸਾਰ ਮੇਂ ਗਿਰਾਵਟ ਕੇ ਬਾਦ ਮੀਡਿਯਾ ਮੁਗਲ ਰੂਪਰ੍ਟ ਮਰ੍ਡੋਕ ਕੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨੋਂ ਸਮੇਤ ਦ ਟਾਇਮ੍ਸ ਨ੍ਯੂਯਾਰ੍ਕ ਜੈਸੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਭੀ ਅਪਨੇ ਇਂਟਰਨੇਟ ਸਂਸ੍ਕਰਣੋਂ ਕੀ ਪਾਠਕੋਂ ਕੇ ਬੀਚ ਮੁਫ੍ਤ ਪਹੁਂਚ ਕੋ ਸੀਮਿਤ ਕਰਨੇ ਕੇ ਲਿਏ ਜਰੂਰੀ ਸॉਫ੍ਟਵੇਯਰ ਕੇ ਵਿਕਾਸ ਮੇਂ ਜੁਟ ਗਏ ਹੈਂ। ਤਾਕਿ ਇਨ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨੋਂ ਕੇ ਇਂਟਰਨੇਟ ਸਂਸ੍ਕਰਣੋਂ ਤਕ ਉਨ੍ਹੀਂ ਪਾਠਕੋਂ ਕੀ ਪਹੁਂਚ ਹੋ, ਜੋ ਇਸਕੇ ਲਿਏ ਕੀਮਤ ਚੁਕਾਨੇ ਕੋ ਤੈਯਾਰ ਹੋਂ। ਲੇਕਿਨ ਪ੍ਰਾਇਸਵਾਟਰ ਹਾਉਸਕੂਪਰ ਕੀ ਇਸ ਰਿਸਰ੍ਚ ਰਿਪੋਰ੍ਟ ਸੇ ਸਾਫ ਹੈ ਕਿ ਵਿਕਸਿਤ ਦੁਨਿਯਾ ਕੇ ਪਾਠਕੋਂ ਮੇਂ ਇਂਟਰਨੇਟ ਕੇ ਪ੍ਰਤਿ ਵੈਸਾ ਭਰੋਸਾ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਜੈਸਾ ਕਿ ਪ੍ਰਿਂਟ ਕੇ ਪ੍ਰਤਿ ਹੈ। ਕ੍ਯੋਂਕਿ ਪ੍ਰਿਂਟ ਕੇ ਲਿਏ ਅਬ ਭੀ ਸ਼ਤ-ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਤ ਲੋਗ ਕੀਮਤ ਚੁਕਾਨੇ ਕੇ ਲਿਏ ਤੈਯਾਰ ਹੈਂ।
ਪਰਂਪਰਾ ਕੀ ਪੂਂਜੀ ਕੇ ਚਲਤੇ ਚਾਹੇ ਪੂਰਬ ਕਾ ਸਮਾਜ ਹੋ ਯਾ ਪਸ਼੍ਚਿਮ ਕਾ, ਪ੍ਰਿਂਟ ਬਡ਼ੀ ਤਾਕਤ ਬਨਾ ਹੁਆ ਹੈ। ਯਹੀ ਵਜਹ ਹੈ ਕਿ ਪਾਠਕੋਂ ਕਾ ਉਸਮੇਂ ਭਰੋਸਾ ਬਨਾ ਹੁਆ ਹੈ। ਯਹੀ ਵਜਹ ਹੈ ਕਿ ਵਿਜ੍ਞਾਪਨਦਾਤਾਓਂ ਕਾ ਭੀ ਉਨ ਪਰ ਭਰੋਸਾ ਬਰਕਰਾਰ ਹੈ। ਇਸਕੀ ਤਸ੍ਦੀਕ ਪ੍ਰਾਇਸਵਾਟਰ ਹਾਉਸ ਕੂਪਰ ਕੀ ਰਿਸਰ੍ਚ ਰਿਪੋਰ੍ਟ ਭੀ ਕਰਤੀ ਹੈ। ਰਿਪੋਰ੍ਟ ਕੇ ਮੁਤਾਬਿਕ ਡਿਜਿਟਲ ਮਾਧ੍ਯਮੋਂ ਕੀ ਓਰ ਵਿਜ੍ਞਾਪਨ ਕਾ ਪ੍ਰਵਾਹ ਬਢ਼ ਰਹਾ ਹੈ। ਲੇਕਿਨ ਵਿਜ੍ਞਾਪਨਦਾਤਾ ਗਂਭੀਰ ਔਰ ਭਰੋਸੇਮਂਦ ਪਾਠਕੋਂ ਕੋ ਲੁਭਾਨੇ ਕੇ ਲਿਏ ਅਖਬਾਰੋਂ ਪਰ ਹੀ ਜ੍ਯਾਦਾ ਭਰੋਸਾ ਜਤਾ ਰਹੇ ਹੈਂ। ਇਸਮੇਂ ਉਨ ਅਖਬਾਰੋਂ ਕੀ ਸਂਭਾਵਨਾ ਜ੍ਯਾਦਾ ਬੇਹਤਰ ਨਜਰ ਆ ਰਹੀ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹੋਂਨੇ ਅਪਨੇ ਡਿਜਿਟਲ ਯਾ ਇਂਟਰਨੇਟ ਯਾ ਫਿਰ ਦੋਨੋਂ ਤਰਹ ਕੇ ਸਂਸ੍ਕਰਣ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਰਖੇ ਹੈਂ। ਯਾਨੀ ਉਨ ਅਖਬਾਰੋਂ ਪਰ ਵਿਜ੍ਞਾਪਨਦਾਤਾਓਂ ਕਾ ਭਰੋਸਾ ਬਨਾ ਹੁਆ ਹੈ, ਜੋ ਬਦਲਤੇ ਦੌਰ ਮੇਂ ਨਈ ਤਕਨੀਕ ਕੋ ਆਤ੍ਮਸਾਤ ਕਰਨੇ ਮੇਂ ਪੀਛੇ ਨਹੀਂ ਹੈਂ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਸ ਰਿਪੋਰ੍ਟ ਮੇਂ ਯੇ ਅਫਸੋਸ ਭੀ ਜਤਾਯਾ ਗਯਾ ਹੈ ਕਿ ਯਹ ਚਲਨ ਅਭੀ ਜ੍ਯਾਦਾਤਰ ਅਖਬਾਰ ਸਮੂਹੋਂ ਮੇਂ ਸ਼ੁਰੂ ਨਹੀਂ ਹੋ ਪਾਯਾ ਹੈ। ਬਹਰਹਾਲ ਰਿਪੋਰ੍ਟ ਨੇ ਉਮ੍ਮੀਦ ਜਤਾਈ ਹੈ ਕਿ ਬਾਜਾਰ ਮੇਂ ਅਪਨਾ ਅਸ੍ਤਿਤ੍ਵ ਬਚਾਏ ਰਖਨੇ ਕੇ ਲਿਏ ਦੇਰ-ਸਬੇਰ ਸਭੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨੋਂ ਕੋ ਅਪਨੇ ਡਿਜਿਟਲ ਯਾ ਇਂਟਰਨੇਟ ਸਂਸ੍ਕਰਣੋਂ ਕੋ ਬੇਹਤਰ ਬਨਾਨਾ ਹੀ ਪਡ਼ੇਗਾ।
ਵੈਸੇ ਵੈਸ਼੍ਵਿਕ ਮਂਦੀ ਔਰ ਆਰ੍ਥਿਕ ਸਂਕਟ ਕੇ ਚਲਤੇ ਯੇ ਭੀ ਸਚ ਹੈ ਕਿ ਅਖਬਾਰੋਂ ਕੀ ਰਾਹ ਕਠਿਨ ਹੁਈ ਹੈ। ਪ੍ਰਾਇਸਵਾਟਰ ਹਾਉਸ ਕੂਪਰ ਕੀ ਇਸ ਰਿਪੋਰ੍ਟ ਮੇਂ ਭੀ ਅਨੁਮਾਨ ਲਗਾਯਾ ਗਯਾ ਹੈ ਕਿ ਸਮਾਚਾਰ ਪਤ੍ਰੋਂ ਕੇ ਗ੍ਲੋਬਲ ਬਾਜਾਰ ਮੇਂ ਇਸ ਸਾਲ 10.2 ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਤ ਕੀ ਗਿਰਾਵਟ ਦਰ੍ਜ ਕੀ ਜਾਏਗੀ। ਔਰ 2013 ਤਕ ਇਸਮੇਂ ਹਰ ਸਾਲ ਕਰੀਬ ਦੋ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਤ ਕੀ ਗਿਰਾਵਟ ਦੇਖੀ ਜਾਏਗੀ। ਪ੍ਰਾਇਸਵਾਟਰ ਹਾਉਸਕੂਪਰ ਕੀ ਰਿਪੋਰ੍ਟ ਨੇ ਵਿਜ੍ਞਾਪਨੋਂ ਮੇਂ ਗਿਰਾਵਟ ਕੀ ਭੀ ਉਮ੍ਮੀਦ ਜਤਾਈ ਹੈ। ਯਹੀ ਵਜਹ ਹੈ ਕਿ ਅਖਬਾਰੋਂ ਕੇ ਲਿਏ ਵਿਜ੍ਞਾਪਨੋਂ ਮੇਂ ਕਮੀ ਆਈ ਹੈ। ਕੂਪਰ ਕੀ ਰਿਪੋਰ੍ਟ ਕੇ ਹੀ ਮੁਤਾਬਿਕ ਖੁਦ ਮੀਡਿਯਾ ਸਂਸ੍ਥਾਨ ਹੀ ਮਾਨਤੇ ਹੈਂ ਕਿ ਵੈਸ਼੍ਵਿਕ ਮਂਦੀ ਔਰ ਵਿਜ੍ਞਾਪਨੋਂ ਮੇਂ ਗਿਰਾਵਟ ਕੇ ਚਲਤੇ ਵੇ ਅਪਨਾ ਘਾਟਾ 2011 ਮੇਂ ਹੀ ਪੂਰਾ ਕਰ ਪਾਏਂਗੇ। ਯਾਨੀ ਉਮ੍ਮੀਦ ਕੀ ਕਿਰਣੇਂ ਬਨੀ ਹੁਈ ਹੈਂ।
ਐਸੇ ਮੇਂ ਸਵਾਲ ਉਠਤਾ ਹੈ ਕਿ ਅਖਬਾਰ ਕੈਸੇ ਬਚੇ ਰਹ ਸਕਤੇ ਹੈਂ। ਪ੍ਰਾਇਸਵਾਟਰ ਹਾਉਸਕੂਪਰ ਕੀ ਰਿਪੋਰ੍ਟ ਸੇ ਸਾਫ ਹੈ ਕਿ ਪਾਠਕੋਂ ਕੇ ਭਰੋਸੇ ਕੇ ਚਲਤੇ ਵਿਜ੍ਞਾਪਨ ਉਦ੍ਯੋਗ ਕਾ ਪ੍ਰਿਂਟ ਪਰ ਭਰੋਸਾ ਬਨਾ ਰਹੇਗਾ। ਲੇਕਿਨ ਯਹ ਭੀ ਸਚ ਹੈ ਕਿ ਪਾਠਕੋਂ ਕੇ ਭਰੋਸੇ ਕੋ ਬਨਾਏ ਰਖਨੇ ਕੇ ਲਿਏ ਪ੍ਰਿਂਟ ਕੋ ਨਏ-ਨਏ ਪ੍ਰਯੋਗ ਭੀ ਕਰਨੇ ਹੋਂਗੇ। ਇਸਕੀ ਤਸ੍ਦੀਕ ਦ ਇਕੋਨॉਮਿਸ੍ਟ ਕੋ ਦਿਏ ਅਪਨੇ ਏਕ ਇਂਟਰਵ੍ਯੂ ਮੇਂ ਮੀਡਿਯਾ ਮੁਗਲ ਰੂਪਰ੍ਟ ਮਰ੍ਡੋਕ ਨੇ ਭੀ ਕੀ ਥੀ। ਉਨ੍ਹੋਂਨੇ ਕਹਾ ਥਾ ਕਿ ਮੀਡਿਯਾ ਹਾਉਸੋਂ ਨੇ ਅਪਨੇ ਪ੍ਰਿਂਟ ਸਂਸ੍ਕਰਣੋਂ ਕੇ ਜਰਿਏ ਅਕੂਤ ਕਮਾਈ ਤੋ ਕੀ, ਲੇਕਿਨ ਅਪਨੇ ਇਨ ਦੁਲਾਰੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨੋਂ ਕੇ ਟਿਕਾਊ ਵਿਕਾਸ ਕੇ ਲਿਏ ਅਨੁਸਂਧਾਨ ਔਰ ਨਯੇ ਪ੍ਰਯੋਗੋਂ ਪਰ ਪੈਸੇ ਖਰ੍ਚ ਕਰਨੇ ਕੇ ਬਾਰੇ ਮੇਂ ਕਭੀ ਨਹੀਂ ਸੋਚਾ। ਕਹਨਾ ਨਾ ਹੋਗਾ ਕਿ ਭਾਰਤ ਕੇ ਭੀ ਬਡ਼ੇ ਮੀਡਿਯਾ ਸਂਸ੍ਥਾਨ ਮਰ੍ਡੋਕ ਕੀ ਇਸ ਬਾਤ ਸੇ ਸਹਮਤ ਨਜਰ ਆ ਰਹੇ ਹੈਂ। ਹਾਲ ਹੀ ਮੇਂ ਏਕ ਕਾਰ੍ਯਕ੍ਰਮ ਆਈਏਨਏਸ ਕੇ ਅਧ੍ਯਕ੍ਸ਼ ਔਰ ਬॉਮ੍ਬੇ ਸਮਾਚਾਰ ਸਮੂਹ ਕੇ ਪ੍ਰਮੁਖ ਹੋਰ੍ਮ੍ਸਜੀ ਕਾਮਾ ਕੋ ਭੀ ਕਹਨਾ ਪਡ਼ਾ ਕਿ ਬਦਲਤੇ ਦੌਰ ਕੇ ਮੁਤਾਬਿਕ ਖੁਦ ਕੋ ਨਏ ਰੂਪ ਮੇਂ ਢਾਲਨੇ ਕੇ ਲਿਏ ਸਮਾਚਾਰ-ਪਤ੍ਰੋਂ ਕੋ ਤੈਯਾਰ ਹੋਨਾ ਪਡ਼ੇਗਾ। ਇਸਕੇ ਲਿਏ ਸ਼ੋਧਪਰਕ ਅਧ੍ਯਯਨ ਭੀ ਕਰਨਾ ਹੋਗਾ। ਔਰ ਤੋ ਔਰ ਉਨ੍ਹੋਂਨੇ ਮਾਨਾ ਕਿ ਵਹੀ ਅਖਬਾਰ ਬਾਜਾਰ ਮੇਂ ਮਜਬੂਤੀ ਕੇ ਸਾਥ ਖਡ਼ੇ ਰਹੇਂਗੇ, ਜੋ ਅਪਨੀ ਡਿਜਾਇਨ, ਲੇ-ਆਉਟ ਔਰ ਸ੍ਵਰੂਪ ਮੇਂ ਨਯਾਪਨ ਲਾਨੇ ਕੀ ਸਫਲ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰੇਂਗੇ।
ਜਬ-ਜਬ ਕੋਈ ਨਯਾ ਮਾਧ੍ਯਮ ਆਤਾ ਹੈ, ਪੁਰਾਨੇ ਕੀ ਮੌਤ ਕੀ ਆਸ਼ਂਕਾ ਜਤਾਈ ਜਾਨੇ ਲਗਤੀ ਹੈ। ਰੇਡਿਯੋ- ਟੀਵੀ ਕੇ ਆਨੇ ਕੇ ਦੌਰਾਨ ਭੀ ਐਸਾ ਹੀ ਹੁਆ ਥਾ। ਲੇਕਿਨ ਨਈ ਚੁਨੌਤਿਯੋਂ ਸੇ ਜੂਝਤੇ ਹੁਏ ਪ੍ਰਿਂਟ ਮਾਧ੍ਯਮ ਨੇ ਖੁਦ ਕੋ ਮਜਬੂਤੀ ਸੇ ਖਡ਼ਾ ਹੋਨੇ ਕਾ ਰਾਸ੍ਤਾ ਤਲਾਸ਼ ਲਿਯਾ ਥਾ ਔਰ ਆਗੇ ਬਢ਼ਤੇ ਰਹੇ। ਯੇ ਸਚ ਹੈ ਕਿ ਏਕ ਬਾਰ ਫਿਰ ਉਨਕੇ ਸਾਮਨੇ ਐਸੀ ਚੁਨੌਤੀ ਆ ਖਡ਼ੀ ਹੁਈ ਹੈ, ਲੇਕਿਨ ਯਹ ਭੀ ਸਚ ਹੈ ਕਿ ਇਸਸੇ ਨਿਬਟਨੇ ਔਰ ਖਡ਼ਾ ਹੋਨੇ ਕਾ ਰਾਸ੍ਤਾ ਤਲਾਸ਼ ਹੀ ਲੇਂਗੇ।

ਟੈਮ ਕੀ ਮਾਯਾ ਕੇ ਸਾਮਨੇ ਖੁਲਤੇ ਜਿਂਦਗੀ ਕੇ ਰਾਜ

ਉਮੇਸ਼ ਚਤੁਰ੍ਵੇਦੀ

ਮੌਜੂਦਾ ਪ੍ਰਤਿਸ੍ਪਰ੍ਧਾ ਮੇਂ ਕੁਛ ਨਯਾ ਕਰਕੇ ਅਪਨੀ ਪਹਚਾਨ ਬਨਾਏ ਰਖਤੇ ਹੁਏ ਟੀਆਰਪੀ ਕੀ ਦੌਡ਼ ਮੇਂ ਅਹਮ ਸ੍ਥਾਨ ਬਨਾਏ ਰਖਨੇ ਕੀ ਅਂਤਹੀਨ ਕਵਾਯਦ ਮੇਂ ਮਨੋਰਂਜਨ ਚੈਨਲ ਭੀ ਜੁਟ ਗਏ ਹੈਂ। ਇਸਕੇ ਲਿਏ ਹਰ ਚੈਨਲ ਨਏ-ਨਏ ਆਇਡਿਯਾ ਕੋ ਲੇਕਰ ਆਗੇ ਆ ਰਹਾ ਹੈ। ਬੁਦ੍ਧੂ ਬਕ੍ਸੇ ਕੇ ਪਰ੍ਦੇ ਪਰ ਰਿਯਲਿਟੀ ਸ਼ੋ ਕੀ ਭਰਮਾਰ ਇਸੀ ਕਾ ਨਤੀਜਾ ਹੈ। ਇਸੀ ਕਡ਼ੀ ਮੇਂ ਏਕ ਔਰ ਨਾਮ ਜੁਡ਼ਾ ਹੈ ਏਨਡੀਟੀਵੀ ਇਮੈਜਿਨ ਕੇ ਸ਼ੋ - ਰਾਜ ਪਿਛਲੇ ਜਨ੍ਮ ਕਾ। ਪਾਸ੍ਟ ਲਾਈਫ ਰਿਗ੍ਰੇਸ਼ਨ ਸਿਸ੍ਟਮ ਯਾਨੀ ਪਿਛਲੀ ਜਿਂਦਗੀ ਕੋ ਯਾਦ ਕਰਕੇ ਪਿਛਲੀ ਜਿਂਦਗੀ ਕੇ ਰਾਜ ਖੋਲਨੇ ਵਾਲੇ ਇਸ ਸ਼ੋ ਕੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਸਾਤ ਦਿਸਂਬਰ ਸੇ ਹੋ ਗਈ ਹੈ। ਇਸਕੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਮੇਂ ਟੀਵੀ ਔਰ ਫਿਲ੍ਮ ਕੀ ਦੁਨਿਯਾ ਕੀ ਪ੍ਰਮੁਖ ਔਰ ਬਿਕਾਊ ਚੇਹਰੋਂ ਵਾਲੀ ਹਸ੍ਤਿਯਾਂ ਮਸਲਨ ਸ਼ੇਖਰ ਸੁਮਨ, ਸੇਲਿਨਾ ਜੇਟਲੀ, ਸਂਭਾਵਨਾ ਸੇਠ, ਮੋਨਿਕਾ ਵੇਦੀ ਆਦਿ ਭੀ ਅਪਨੀ ਜਿਂਦਗੀ ਕੇ ਰਾਜ ਖੋਲ ਚੁਕੀ ਹੈਂ, ਲਿਹਾਜਾ ਇਸਕੀ ਚਰ੍ਚਾ ਜਮਕਰ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ। ਨਏ-ਨਏ ਆਇਡਿਯਾ ਕੀ ਬਾਜੀਗਰੀ ਦਿਖਾਨੇ ਵਾਲੀ ਭਾਰਤੀਯ ਟੀਵੀ ਕੀ ਦੁਨਿਯਾ ਮੇਂ ਚੂਂਕਿ ਯੇ ਬਿਲ੍ਕੁਲ ਤਾਜਾ ਔਰ ਅਪਨੀ ਤਰਹ ਕਾ ਅਨੂਠਾ ਆਇਡਿਯਾ ਹੈ, ਲਿਹਾਜਾ ਇਸਕੀ ਓਰ ਦਰ੍ਸ਼ਕ ਆਕਰ੍ਸ਼ਿਤ ਭੀ ਹੋ ਰਹੇ ਹੈਂ। ਲੇਕਿਨ ਇਸ ਸ਼ੋ ਔਰ ਇਸਮੇਂ ਪੇਸ਼ ਕਿਏ ਜਾਨੇ ਵਾਲੀ ਤਕਨੀਕ ਔਰ ਉਸਕੇ ਜਰਿਏ ਸਂਯੋਗੋਂ ਕੋ ਜੋਡ਼ਨੇ ਕੋ ਲੇਕਰ ਸਵਾਲ ਉਠਨੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਏ ਹੈਂ।
ਇਸਕੀ ਵਜਹ ਬਨੇ ਹੈਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹਸ੍ਤਿਯੋਂ ਕੇ ਪੂਰ੍ਵ ਜਨ੍ਮ ਕੇ ਕਥਿਤ ਖੁਲਾਸੇ। ਮਨੋਚਿਕਿਤ੍ਸਕ ਡॉ. ਤृਪ੍ਤੀ ਜੇਈਨ ਕੀ ਮਦਦ ਸੇ ਮੋਨਿਕਾ ਵੇਦੀ ਕੇ ਪਿਛਲੇ ਜਨ੍ਮ ਕਾ ਜੋ ਰਾਜ ਖੁਲਾ, ਵਹ ਚੌਂਕਾਨੇ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਯੇ ਪੂਰੀ ਦੁਨਿਯਾ ਜਾਨਤੀ ਹੈ ਕਿ ਮੋਨਿਕਾ ਵੇਦੀ ਕੋ ਮਾਫਿਯਾ ਡॉਨ ਅਬੂ ਸਲੇਮ ਸੇ ਸਂਬਂਧੋਂ ਕੇ ਚਲਤੇ ਸੁਰ੍ਖਿਯੋਂ ਮੇਂ ਰਹੀਂ। ਉਨ੍ਹੇਂ ਪੁਰ੍ਤਗਾਲ ਸੇ ਪ੍ਰਤ੍ਯਰ੍ਪਣ ਕੇ ਜਰਿਏ ਭਾਰਤ ਲਾਯਾ ਗਯਾ। ਉਨ ਪਰ ਅਬੂ ਸਲੇਮ ਕੇ ਸਾਥ ਕਈ ਮਾਮਲੋਂ ਮੇਂ ਮੁਕਦਮੇ ਭੀ ਚਲੇ। ਪੂਰੀ ਦੁਨਿਯਾ ਜਾਨਤੀ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹੋਂਨੇ ਅਬੂ ਸਲੇਮ ਕੇ ਸਾਥ ਪੁਰ੍ਤਗਾਲ ਮੇਂ ਸ਼ਰਣ ਇਸਲਿਏ ਲੀ ਥੀ, ਕ੍ਯੋਂਕਿ ਪੁਰ੍ਤਗਾਲ ਸੇ ਭਾਰਤ ਕੀ ਪ੍ਰਤ੍ਯਰ੍ਪਣ ਸਂਧਿ ਨਹੀਂ ਥੀ। ਫਿਰ ਪੁਰ੍ਤਗਾਲ ਉਨ ਦੇਸ਼ੋਂ ਮੇਂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੈਂ, ਜਹਾਂ ਭਯਂਕਰ ਅਪਰਾਧਿਯੋਂ ਕੋ ਭੀ ਮੌਤ ਕੀ ਸਜਾ ਨਹੀਂ ਦੀ ਜਾਤੀ। ਉਨ੍ਹੇਂ ਔਰ ਉਨਕੇ ਪੁਰਾਨੇ ਦੋਸ੍ਤ ਅਬੂ ਸਲੇਮ ਕੋ ਕਾਨੂਨ ਕੀ ਯੇ ਬਾਰੀਕਿਯਾਂ ਪਤਾ ਥੀਂ। ਇਸਕਾ ਫਾਯਦਾ ਵੇ ਉਠਾਤੇ ਰਹੇ। ਨਾ ਜਾਨੇ ਕਿਤਨੇ ਪਾਪਡ਼ ਬੇਲਨੇ ਕੇ ਬਾਦ ਹੀ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਉਨ੍ਹੇਂ ਯਹਾਂ ਲਾਨੇ ਮੇਂ ਕਾਮਯਾਬ ਹੋ ਪਾਈ। ਲੇਕਿਨ ਰਾਜ ਪਿਛਲੇ ਜਨ੍ਮ ਮੇਂ ਹਿਸ੍ਸਾ ਲੇਨੇ ਕੇ ਬਾਦ ਉਨ੍ਹੇਂ ਪਤਾ ਚਲਾ ਕਿ ਪੂਰ੍ਵ ਜਨ੍ਮ ਮੇਂ ਵਹ ਈਸਾਈ ਥੀਂ। ਇਤਨਾ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਉਨਕੇ ਤੀਨ ਬਚ੍ਚੇ ਭੀ ਥੇ। ਜਿਨਮੇਂ ਸੇ ਏਕ ਬੇਟੀ ਕਾ ਨਾਮ ਨੀਮਾ ਥਾ। ਉਨ੍ਹੇਂ ਲਗ ਰਹਾ ਹੈ ਕਿ ਵਹ
ਈਸਾਈ ਧਰ੍ਮ ਕੀ ਓਰ ਆਕਰ੍ਸ਼ਿਤ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈਂ। ਮੋਨਿਕਾ ਕਾ ਦਾਵਾ ਹੈ ਕਿ ਪਹਲੇ ਉਨ੍ਹੇਂ ਇਸਕੀ ਵਜਹ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਥੀ। ਲੇਕਿਨ ਸ਼ੋ ਮੇਂ ਆਨੇ ਕੇ ਬਾਦ ਉਨ੍ਹੇਂ ਪਤਾ ਚਲਾ ਕਿ ਅਪਨੇ ਪਿਛਲੇ ਜੀਵਨ ਮੇਂ ਵਹ ਈਸਾਈ ਥੀਂ।
ਭੋਜਪੁਰੀ ਫਿਲ੍ਮੋਂ ਕੀ ਹੇਲਨ ਔਰ ਬॉਲੀਵੁਡ ਕੀ ਆਇਟਮ ਗਰ੍ਲ ਕੇ ਤੌਰ ਪਰ ਵਿਖ੍ਯਾਤ ਸਂਭਾਵਨਾ ਸੇਠ ਕੋ ਇਸ ਸ਼ੋ ਮੇਂ ਆਨੇ ਕੇ ਬਾਦ ਪਤਾ ਚਲਾ ਕਿ ਵਹ ਪੂਰ੍ਵ ਜਨ੍ਮ ਮੇਂ ਮੁਸ੍ਲਿਮ ਲਡ਼ਕੀ ਥੀਂ। ਉਨਕਾ ਪਿਛਲਾ ਜਨ੍ਮ ਅਚ੍ਛਾ ਨਹੀਂ ਥਾ। ਉਨਕੇ ਘਰਵਾਲੇ ਉਨਪਰ ਕਾਫੀ ਅਤ੍ਯਾਚਾਰ ਕਰਤੇ ਥੇ ਔਰ ਬਹੁਤ ਕਮ ਉਮ੍ਰ ਮੇਂ ਹੀ ਉਨਕੀ ਮੌਤ ਭੀ ਹੋ ਗਈ। ਬਾਬਾ ਰਾਮਦੇਵ ਕੋ ਚੁਨੌਤੀ ਦੇਨੇ ਵਾਲੀ ਸਂਭਾਵਨਾ ਸੇਠ ਅਪਨੀ ਆਕ੍ਰਾਮਕ ਛਵਿ ਕੇ ਲਿਏ ਭੀ ਜਾਨੀ ਜਾਤੀ ਹੈਂ। ਅਚ੍ਛੀ ਔਰ ਬੋਲ੍ਡ ਡਾਂਸਰ ਕੇ ਤੌਰ ਪਰ ਵਿਖ੍ਯਾਤ ਸਂਭਾਵਨਾ ਕੋ ਅਬ ਅਪਨੀ ਅਸਲ ਜਿਂਦਗੀ ਕੇ ਤਾਰ ਭੀ ਪਿਛਲੀ ਜਿਂਦਗੀ ਮੇਂ ਦਿਖਨੇ ਲਗੇ ਹੈਂ। ਇਸ ਸ਼ੋ ਮੇਂ ਪਤਾ ਚਲਾ ਕਿ ਵੇ ਪੂਰ੍ਵ ਜਨ੍ਮ ਮੇਂ ਬਾਰ ਡਾਂਸਰ ਥੀਂ। ਜਾਹਿਰ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਜਨ੍ਮ ਕੇ ਬੋਲ੍ਡ ਡਾਂਸ ਕੇ ਪੀਛੇ ਉਨਕੀ ਪੂਰ੍ਵ ਜਨ੍ਮ ਕੀ ਯੇ ਕਹਾਨੀ ਹੀ ਵਜਹ ਨਜਰ ਆ ਰਹੀ ਹੈ।
ਟੇਲੀਵਿਜਨ ਕੀ ਦੁਨਿਯਾ ਕੇ ਸੁਪਰ ਸ੍ਟਾਰ ਸ਼ੇਖਰ ਸੁਮਨ ਭੀ ਇਸ ਸ਼ੋ ਕੇ ਜਰਿਏ ਅਪਨੇ ਪੂਰ੍ਵ ਜਨ੍ਮ ਕਾ ਰਾਜ ਜਾਨ ਚੁਕੇ ਹੈਂ। ਇਸਕੇ ਮੁਤਾਬਿਕ ਪੂਰ੍ਵ ਜਨ੍ਮ ਮੇਂ ਵੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਨਾਗਰਿਕ ਥੇ ਔਰ ਉਨਕੇ ਯਹਾਂ ਜਬਰ੍ਦਸ੍ਤ ਆਗ ਲਗੀ ਥੀ, ਜਿਸਮੇਂ ਉਨਕੇ ਬਚ੍ਚੋਂ ਕੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਥੀ। ਯਹਾਂ ਯੇ ਬਤਾ ਦੇਨਾ ਜਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿ ਕਰੀਬ ਪਂਦ੍ਰਹ ਸਾਲ ਪਹਲੇ ਸ਼ੇਖਰ ਸੁਮਨ ਕੇ ਏਕ ਬਚ੍ਚੇ ਕੀ ਹृਦਯ ਕੀ ਬੀਮਾਰੀ ਕੇ ਚਲਤੇ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਥੀ। ਇਸ ਸ਼ੋ ਮੇਂ ਉਨ੍ਹੇਂ ਇਸ ਮੌਤ ਕੇ ਪੀਛੇ ਭੀ ਪੂਰ੍ਵ ਜਨ੍ਮ ਕੀ ਵਹ ਆਗ ਹੀ ਨਜਰ ਆਈ। ਯੇ ਤੋ ਹੁਈ ਸ਼ੋ ਮੇਂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਸ੍ਤਿਯੋਂ ਕੀ ਬਾਤ। ਚੈਨਲ ਕਾ ਕਹਨਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਸ਼ੋ ਮੇਂ ਨੀਲ ਨਿਤਿਨ ਮੁਕੇਸ਼ ਸਮੇਤ ਕਈ ਔਰ ਹਸ੍ਤਿਯਾਂ ਭੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋਂਗੀ। ਇਸ ਸ਼ੋ ਮੇਂ ਭੋਪਾਲ ਕੀ ਸ੍ਵਾਤਿ ਸਿਂਹ ਭੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋ ਚੁਕੀ ਹੈਂ। ਜਿਨ੍ਹੇਂ 1966 ਮੇਂ ਏਕ ਵਿਮਾਨ ਹਾਦਸੇ ਸੇ ਗੁਜਰਨਾ ਪਡ਼ਾ ਥਾ। ਇਸਕਾ ਡਰ ਉਨ ਪਰ ਇਸ ਕਦਰ ਬੈਠ ਗਯਾ ਕਿ ਵੇ ਵਿਮਾਨ ਮੇਂ ਬੈਠਨੇ ਸੇ ਹੀ ਘਬਰਾਨੇ ਲਗੀਂ। ਲੇਕਿਨ ਇਸ ਸ਼ੋ ਮੇਂ ਆਨੇ ਕੇ ਬਾਦ ਪਤਾ ਚਲਾ ਕਿ ਉਨਕੇ ਪਿਛਲੇ ਜਨ੍ਮ ਕੀ ਕਈ ਘਟਨਾਏਂ ਉਨਕੇ ਵ੍ਯਕ੍ਤਿਤ੍ਵ ਪਰ ਹਾਵੀ ਰਹੀ ਹੈਂ।
ਜਿਨ੍ਹੋਂਨੇ ਮਹਾਨ ਮਨੋਵੈਜ੍ਞਾਨਿਕ ਸਿਗ੍ਮਂਡ ਫ੍ਰਾਯਡ ਕੋ ਪਢ਼ਾ ਹੈ, ਉਨ੍ਹੇਂ ਪਤਾ ਹੈ ਕਿ ਫ੍ਰਾਯਡ ਨੇ ਕਰੀਬ ਏਕ ਸਦੀ ਪਹਲੇ ਹੀ ਬਤਾ ਦਿਯਾ ਥਾ ਕਿ ਹਰ ਵ੍ਯਕ੍ਤਿ ਕਾ ਮਨ ਦਰਅਸਲ ਦੋ ਸ੍ਤਰੋਂ ਪਰ ਸਕ੍ਰਿਯ ਰਹਤਾ ਹੈ। ਏਕ ਚੇਤਨ, ਜਿਸਮੇਂ ਵ੍ਯਕ੍ਤਿ ਕੋ ਪਤਾ ਹੋਤਾ ਹੈ ਕਿ ਵਹ ਕ੍ਯਾ ਕਰ ਰਹਾ ਹੈ ਯਾ ਫਿਰ ਕ੍ਯਾ ਪਢ਼ ਰਹਾ ਹੈ। ਮਨ ਕਾ ਏਕ ਸ੍ਤਰ ਹੋਤਾ ਹੈ ਅਵਚੇਤਨ। ਇਸਮੇਂ ਵ੍ਯਕ੍ਤਿ ਕਾ ਮਨ ਅਨਜਾਨੇ ਮੇਂ ਹੀ ਅਪਨੀ ਜਿਂਦਗੀ ਔਰ ਅਪਨੇ ਆਸਪਾਸ ਕੀ ਘਟਨਾਓਂ ਕੋ ਰਿਕॉਰ੍ਡ ਕਰਤੇ ਜਾਤਾ ਹੈ। ਫ੍ਰਾਯਡ ਕਹਤੇ ਹੈਂ ਕਿ ਸਬਕਾਂਸ਼ਸ ਯਾ ਅਵਚੇਤਨ ਕੀ ਜਬ ਭੀ ਅਵਸ੍ਥਾ ਆਤੀ ਹੈ ਯਾ ਫਿਰ ਵ੍ਯਕ੍ਤਿ ਕਭੀ ਸਪਨੇ ਦੇਖਤਾ ਹੈ ਤੋ ਅਵਚੇਤਨ ਕੀ ਯੇ ਘਟਨਾਏਂ ਹੀ ਉਸੇ ਦਿਖਾਈ ਪਡ਼ਤੀ ਹੈਂ। ਮਨੋਚਿਕਿਤ੍ਸਕ ਸਮ੍ਮੋਹਨ ਕੇ ਜਰਿਏ ਅਵਚੇਤਨ ਮੇਂ ਬੈਠੀ ਧਾਰਣਾਓਂ ਕੋ ਮਨੋਰੋਗਿਯੋਂ ਕੇ ਮਨ ਸੇ ਬਾਹਰ ਨਿਕਾਲਨੇ ਕੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਤੇ ਹੈਂ। ਇਸ ਲਿਹਾਜ ਸੇ ਦੇਖਾ ਜਾਯ ਤੋ ਰਾਜ ਪਿਛਲੇ ਜਨ੍ਮ ਕਾ – ਫ੍ਰਾਯਡ ਕੇ ਉਸੀ ਸਿਦ੍ਧਾਂਤ ਕੇ ਆਧਾਰ ਪਰ ਕਾਮ ਕਰ ਰਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਿਹਾਜ ਸੇ ਯਹ ਵਿਸ਼ਯ ਨਯਾ ਤੋ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਲੇਕਿਨ ਇਸੇ ਅਭੀ ਸਾਰ੍ਵਜਨਿਕ ਤੌਰ ਪਰ ਪਹਲੇ ਕਭੀ ਪੇਸ਼ ਨਹੀਂ ਕਿਯਾ ਗਯਾ ਹੈ, ਇਸ ਅਰ੍ਥ ਮੇਂ ਯੇ ਸ਼ੋ ਨਯਾ ਤੋ ਜਰੂਰ ਹੈ। ਵੈਸੇ ਭੀ ਆਜ ਕੀ ਸ਼ਹਰੀ ਜਿਂਦਗੀ ਮੇਂ ਇਤਨੇ ਉਤਾਰ-ਚਢ਼ਾਵ ਹੈਂ, ਇਤਨੀ ਸਮਸ੍ਯਾਏਂ ਹੈਂ ਕਿ ਅਚ੍ਛੇ-ਭਲੇ ਲੋਗ ਭੀ ਮਾਨਸਿਕ ਵਿਕਾਰੋਂ ਕੇ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋ ਜਾਤੇ ਹੈਂ। ਏਕ ਅਨੁਮਾਨ ਕੇ ਮੁਤਾਬਿਕ ਇਸ ਦੇਸ਼ ਮੇਂ ਕਰੀਬ ਦੋ ਕਰੋਡ਼ ਲੋਗ ਮਾਨਸਿਕ ਰੋਗੋਂ ਸੇ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹੈਂ। ਜਾਹਿਰ ਹੈ, ਐਸੇ ਮੇਂ ਇਸ ਸ਼ੋ ਕੋ ਲੋਗੋਂ ਕੀ ਉਤ੍ਸੁਕਤਾ ਕੀ ਵਜਹ ਤੋ ਬਨਨਾ ਹੀ ਥਾ ਔਰ ਬਨਾ ਭੀ ਹੈ। ਅਗਰ ਐਸਾ ਨਹੀਂ ਹੋਤਾ ਤੋ ਇਸ ਸ਼ੋ ਮੇਂ ਹਿਸ੍ਸਾ ਲੇਨੇ ਕੇ ਲਿਏ ਅਬ ਤਕ ਆਠ ਹਜਾਰ ਲੋਗ ਰਜਿਸ੍ਟਰ੍ਡ ਨਹੀਂ ਹੋ ਪਾਤੇ। ਵੈਸੇ ਕਿਸੀ ਕੀ ਨਿਜੀ ਜਿਂਦਗੀ ਮੇਂ ਝਾਂਕਨਾ ਔਰ ਉਸੇ ਲੇਕਰ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਏਂ ਸਬਕੇ ਸਾਮਨੇ ਕਰਨਾ, ਉਸ ਵ੍ਯਕ੍ਤਿ ਕੀ ਨਿਜੀਪਨ ਮੇਂ ਸੇਂਧ ਕਾ ਹੀ ਮਾਮਲਾ ਹੈ। ਲੇਕਿਨ ਜਬ ਸਾਮਨੇ ਵਾਲਾ ਖੁਦ ਹੀ ਅਪਨੀ ਜਿਂਦਗੀ ਕੇ ਰਾਜ ਪੂਰੀ ਦੁਨਿਯਾ ਕੇ ਸਾਮਨੇ ਖੋਲਨੇ ਕੋ ਉਤਾਵਲਾ ਹੋ ਤੋ ਇਸ ਪਰ ਸਵਾਲ ਉਠਾਨਾ ਹੀ ਬੇਮਾਨੀ ਹੈ। ਲੇਕਿਨ ਯੇ ਭੀ ਸਚ ਹੈ ਕਿ ਕਈ ਲੋਗ ਅਬ ਭੀ ਹੈਂ, ਜੋ ਅਪਨੀ ਪੁਰਾਨੀ ਯਾ ਪਿਛਲੀ ਜਿਂਦਗੀ ਕੇ ਰਾਜ ਖੋਲਨੇ ਕੋ ਤੈਯਾਰ ਨਹੀਂ ਹੈਂ। ਔਰ ਤੋ ਔਰ, ਇਸ ਕਾਰ੍ਯਕ੍ਰਮ ਕੋ ਪੇਸ਼ ਕਰ ਰਹੇ ਭੋਜਪੁਰੀ ਫਿਲ੍ਮੋਂ ਕੇ ਅਭਿਨੇਤਾ ਰਵਿ ਕਿਸ਼ਨ ਅਬ ਤਕ ਇਸਕੇ ਲਿਏ ਤੈਯਾਰ ਨਹੀਂ ਹੋ ਪਾਏ ਹੈਂ। ਕਹਾ ਤੋ ਯੇ ਜਾ ਰਹਾ ਹੈ ਕਿ ਵੇ ਅਪਨੀ ਪਿਛਲੀ ਜਿਂਦਗੀ ਕੇ ਖੁਲਾਸੇ ਕੋ ਲੇਕਰ ਡਰੇ ਹੁਏ ਹੈਂ। ਲੇਕਿਨ ਏਕ ਸਚ ਤੋ ਯੇ ਭੀ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹੇਂ ਕਹੀਂ ਨਾ ਕਹੀਂ ਯੇ ਲਗਤਾ ਹੈ ਕਿ ਉਨਕੇ ਵਿਗਤ ਕੇ ਖੁਲਾਸੇ ਸੇ ਉਨਕੀ ਅਬ ਤਕ ਕੀ ਬਨੀ-ਬਨਾਈ ਛਵਿ ਪਰ ਨਕਾਰਾਤ੍ਮਕ ਅਸਰ ਪਡ਼ ਸਕਤਾ ਹੈ।
ਚੈਨਲੋਂ ਕੀ ਆਪਸੀ ਗਲਾਕਾਟ ਪ੍ਰਤਿਯੋਗਿਤਾ ਮੇਂ ਅਬ ਪਤ੍ਰਕਾਰਿਤਾ ਕੀ ਪੁਰਾਨੀ ਮਾਨ੍ਯਤਾਏਂ ਧੂਮਿਲ ਪਡ਼ਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈਂ। ਕੀਹੋਲ ਯਾਨੀ ਬੇਡਰੂਮ ਮੇਂ ਝਾਂਕਨੇ ਵਾਲੀ ਪਤ੍ਰਕਾਰਿਤਾ ਸਭ੍ਯ ਸਮਾਜ ਮੇਂ ਅਬ ਭੀ ਸ੍ਵੀਕਾਰ੍ਯ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਲੇਕਿਨ ਬਾਜਾਰ ਮੇਂ ਬਨੇ ਰਹਨੇ ਔਰ ਟੀਆਰਪੀ ਵਾਲੀ ਨਾਂਵ ਕੀ ਪਹਲੀ ਸੀਟ ਪਰ ਸਵਾਰੀ ਕਰਨੇ ਕਾ ਦਬਾਵ ਇਤਨਾ ਜ੍ਯਾਦਾ ਬਢ਼ ਗਯਾ ਹੈ ਕਿ ਮਾਨ੍ਯਤਾਓਂ ਕੀ ਪਰਵਾਹ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਕਰਤਾ। ਚੈਨਲ ਪਰ ਅਪਨੇ ਅਸ੍ਤਿਤ੍ਵ ਔਰ ਆਰ੍ਥਿਕ ਸਂਕਟ ਕਾ ਦਬਾਵ ਕਾਮ ਕਰਤਾ ਹੈ ਤੋ ਵ੍ਯਕ੍ਤਿ ਕੀ ਨਿਜੀ ਜਿਂਦਗੀ ਮੇਂ ਚਮਤ੍ਕਾਰ ਕੀ ਉਮ੍ਮੀਦੇਂ ਉਸੇ ਸਬ ਕੁਛ ਕਰਨੇ ਕੇ ਲਿਏ ਮਜਬੂਰ ਕਰਤੀ ਹੈਂ। ਰਾਜ ਪਿਛਲੀ ਜਿਂਦਗੀ ਕਾ ਜੈਸਾ ਸ਼ੋ ਭੀ ਦੋਨੋਂ ਤਰਹ ਕੇ ਦਬਾਵੋਂ ਕੇ ਕੋਲਾਜ ਸੇ ਤੈਯਾਰ ਹੈ। ਲੇਕਿਨ ਹਮੇਂ ਯੇ ਨਹੀਂ ਭੂਲਨਾ ਚਾਹਿਏ ਕਿ ਅਭੀ ਕੁਛ ਹੀ ਮਹੀਨੇ ਪਹਲੇ ਸਚ ਕਾ ਸਾਮਨਾ ਨਾਮ ਕਾ ਏਕ ਸ਼ੋ ਆਯਾ ਥਾ। ਵਹਾਂ ਸਚਾਈ ਕਾ ਸਾਮਨਾ ਕਰਨਾ ਔਰ ਦੇਖਨਾ ਤੋ ਸ਼ੁਰੂ ਮੇਂ ਦਰ੍ਸ਼ਕੋਂ ਔਰ ਪ੍ਰਤਿਭਾਗਿਯੋਂ ਕੋ ਅਚ੍ਛਾ ਤੋ ਲਗਾ, ਲੇਕਿਨ ਅਬ ਉਸਕੀ ਚਰ੍ਚਾ ਭੀ ਕਭੀ-ਕਭਾਰ ਹੀ ਹੋ ਪਾਤੀ ਹੈ। ਸਚ ਕਾ ਸਾਮਨਾ ਕਾ ਮੌਜੂਦਾ ਹਸ਼੍ਰ ਇਸ ਬਾਤ ਕਾ ਗਵਾਹ ਹੈ ਕਿ ਅਗਰ ਰਾਜ ਪਿਛਲੇ ਜਨ੍ਮ ਕਾ ਮੇਂ ਭੀ ਅਗਰ ਸਮਸ੍ਯਾਓਂ ਕਾ ਦੁਹਰਾਵ ਹੋਤਾ ਰਹਾ ਤੋ ਤਾਜਾ ਆਇਡਿਯਾ ਵਾਲਾ ਭੀ ਯੇ ਸ਼ੋ ਜ੍ਯਾਦਾ ਦਿਨ ਤਕ ਲੋਗੋਂ ਕੋ ਡ੍ਰਾਇਂਗ ਰੂਮ ਮੇਂ ਸਾਥ ਬੈਠਨੇ ਕੀ ਵਜਹ ਬਨਾ ਨਹੀਂ ਰਹ ਸਕੇਗਾ।

ਭਦੇਸਪਨ ਕੀ ਬੁਦ੍ਧੂ ਬਕ੍ਸੇ ਮੇਂ ਪ੍ਰਭਾਵੀ ਦਸ੍ਤਕ

ਉਮੇਸ਼ ਚਤੁਰ੍ਵੇਦੀ
ਬੁਦ੍ਧੂ ਬਕ੍ਸੇ ਕੇ ਪਰ੍ਦੇ ਪਰ ਬਿਹਾਰ ਔਰ ਉਤ੍ਤਰ ਭਾਰਤੀਯ ਹਿਂਦੀ ਭਾਸ਼ਿਯੋਂ ਕੋ ਅਬ ਤਕ ਦਰਬਾਨ, ਚਪਰਾਸੀ ਔਰ ਮਜਾਕ ਕਾ ਪਾਤ੍ਰ ਬਨਤੇ ਰਹੇ ਉਤ੍ਤਰ ਭਾਰਤੀਯ ਹਿਂਦੀਭਾਸ਼ੀ ਅਬ ਕਹਾਨਿਯੋਂ ਕੇ ਕੇਂਦ੍ਰ ਮੇਂ ਹੈਂ ਔਰ ਮਜੇ ਕੀ ਬਾਤ ਯੇ ਹੈ ਕਿ ਇਨਕੀ ਉਪਸ੍ਥਿਤਿ ਅਬ ਟੀਆਰਪੀ ਕੀ ਦੌਡ਼ ਮੇਂ ਸਫਲਤਾ ਕੀ ਗਾਰਂਟੀ ਭੀ ਮਾਨੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਅਗਲੇ ਜਨਮ ਮੋਂਹੇ ਬਿਟਿਯਾ ਹੀ ਕੀਜੌ, ਸਬਕੀ ਜੋਡ਼ੀ ਵਹੀ ਬਨਾਤਾ-ਭਾਗ੍ਯਵਿਧਾਤਾ, ਤੇਰੇ ਮੇਰੇ ਸਪਨੇ, ਨਾ ਆਨਾ ਇਸ ਦੇਸ ਲਾਡੋ ਔਰ ਬੈਰੀ ਪਿਯਾ ਜੈਸੇ ਧਾਰਾਵਾਹਿਕ ਇਸ ਬਾਤ ਕੀ ਤਸ੍ਦੀਕ ਕਰ ਰਹੇ ਹੈਂ ਕਿ ਬਾਜਾਰ ਕੇ ਦਬਾਵ ਮੇਂ ਭੀ ਕਭੀ ਹਂਸੋਡ਼ ਔਰ ਮਜਾਕ ਕੇ ਪਰ੍ਯਾਯ ਰਹੇ ਉਤ੍ਤਰ ਭਾਰਤੀਯ ਛੋਟੇ ਸ਼ਹਰੋਂ ਕੀ ਪृਸ਼੍ਠਭੂਮਿ ਵਾਲੀ ਕਹਾਨਿਯਾਂ ਭੀ ਅਬ ਬੁਦ੍ਧੂ ਬਕ੍ਸੇ ਕੇ ਨਾ ਸਿਰ੍ਫ ਕੇਂਦ੍ਰ ਮੇਂ ਹੈਂ, ਬਲ੍ਕਿ ਵਿਜ੍ਞਾਪਨ ਕੇ ਬਾਜਾਰ ਕੋ ਨਿਯਂਤ੍ਰਿਤ ਕਰਨੇ ਵਾਲੀ ਟੈਮ ਜੈਸੀ ਖਾਲਿਸ ਅਂਗ੍ਰੇਜੀ ਦਾਂ ਕਂਪਨੀ ਕੀ ਰੇਟਿਂਗ ਮੇਂ ਭੀ ਅਵ੍ਵਲ ਸ੍ਥਾਨ ਬਨਾਨੇ ਮੇਂ ਕਾਮਯਾਬ ਰਹੀ ਹੈਂ।
ਪਢ਼ੇ-ਲਿਖੇ ਹੋਨੇ ਕਾ ਦਾਵਾ ਕਰਨੇ ਵਾਲੇ ਦਿਲ੍ਲੀ, ਮੁਂਬਈ ਔਰ ਕੋਲਕਾਤਾ ਜੈਸੇ ਮਹਾਨਗਰੋਂ ਮੇਂ ਭਲੇ ਹੀ ਸਤ੍ਤਾ ਵਿਮਰ੍ਸ਼ ਕੇ ਕੇਂਦ੍ਰ ਮੇਂ ਬਿਹਾਰ ਔਰ ਉਤ੍ਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਕੇ ਲੋਗ ਆਨੇ ਲਗੇ ਹੈਂ, ਇਸਕੇ ਬਾਵਜੂਦ ਉਨ੍ਹੇਂ ਲੇਕਰ ਇਨ ਮਹਾਨਗਰੋਂ ਕੇ ਸਾਥ ਹੀ ਇਨਕੇ ਆਸਪਾਸ ਕੇ ਇਲਾਕੋਂ ਕੇ ਲੋਗੋਂ ਕਾ ਆਗ੍ਰਹ ਕਮ ਨਹੀਂ ਹੁਆ ਹੈ। ਦਿਲ੍ਲੀ ਕੀ ਸਡ਼ਕੋਂ ਪਰ ਬਿਹਾਰੀ ਸ਼ਬ੍ਦ ਆਜ ਭੀ ਸਮ੍ਮਾਨ ਕਾ ਪਾਤ੍ਰ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਮੁਂਬਈ ਮੇਂ ਭਾਰਤੀਯ ਜਨਤਾ ਪਾਰ੍ਟੀ ਔਰ ਸ਼ਿਵਸੇਨਾ ਕੋ ਧੂਲ ਚਟਾਨੇ ਕੀ ਹੈਸਿਯਤ ਰਖਨੇ ਵਾਲਾ ਪੂਰ੍ਵੀ ਉਤ੍ਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਔਰ ਬਿਹਾਰ ਕਾ ਸਮਾਜ ਉਨ ਕਾਂਗ੍ਰੇਸੀ ਕਾਰ੍ਯਕਰ੍ਤਾਓਂ ਕੀ ਨਜਰ ਮੇਂ ਭੀ ਸਮ੍ਮਾਨ ਹਾਸਿਲ ਨਹੀਂ ਕਰ ਪਾਯਾ ਹੈ। ਇਸਕੇ ਬਾਵਜੂਦ ਵਹ ਮਾਯਾਨਗਰੀ ਜੈਸੇ ਖਾਲਿਸ ਅਂਗ੍ਰੇਜੀ ਦਾਂ ਹਾਥੋਂ ਸੇ ਸਂਚਾਲਿਤ ਹੋਨੇ ਵਾਲੇ ਟੇਲੀਵਿਜਨ ਧਾਰਾਵਾਹਿਕੋਂ ਕੀ ਦੁਨਿਯਾ ਮੇਂ ਇਸ ਇਲਾਕੇ ਕੀ ਦੇਸਜ ਪृਸ਼੍ਠਭੂਮਿ ਵਾਲੀ ਕਹਾਨਿਯਾਂ ਔਰ ਦੇਸਜ ਪਾਤ੍ਰ ਪ੍ਰਮੁਖ ਪਾਤ੍ਰ ਸਂਭ੍ਰਾਂਤ ਵਰ੍ਗ ਕੇ ਡ੍ਰਾਇਂਗ ਰੂਮ ਤਕ ਪ੍ਰਭਾਵੀ ਅਸਰ ਬਨਾ ਪਾਏ ਹੈਂ ਤੋ ਹੈਰਤਭਰੇ ਸਵਾਲ ਉਠੇਂਗੇ ਹੀ।
ਚਾਹੇ ਆਜਾਦੀ ਕਾ ਆਂਦੋਲਨ ਰਹਾ ਹੋ ਯਾ ਫਿਰ ਬਾਦ ਕੇ ਦੌਰ ਮੇਂ ਦਿਲ੍ਲੀ ਕੀ ਗਦ੍ਦੀ ਪਰ ਕਬ੍ਜੇ ਕੀ ਲਡ਼ਾਈ, ਉਤ੍ਤਰ ਭਾਰਤ ਕੀ ਖਾਸ ਭੂਮਿਕਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਅਂਗ੍ਰੇਜੋਂ ਸੇ ਲੋਹਾ ਲੇਨੇ ਮੇਂ ਗਂਗਾ-ਘਾਘਰਾ ਕੀ ਉਪਜਾਊ ਮਿਟ੍ਟੀ ਸੇ ਨਿਕਲੇ ਸਪੂਤੋਂ ਨੇ ਅਹਮ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਆਜਾਦੀ ਕੇ ਬਾਦ 1991 ਤਕ ਦਿਲ੍ਲੀ ਕੀ ਗਦ੍ਦੀ ਪਰ ਵਹੀ ਕਾਬਿਜ ਹੋਤਾ ਰਹਾ, ਜਿਸਨੇ ਉਤ੍ਤਰ ਭਾਰਤ ਕੇ ਸਬਸੇ ਬਡ਼ੇ ਇਲਾਕੇ ਉਤ੍ਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਔਰ ਬਿਹਾਰ ਕੇ ਅਧਿਕਾਂਸ਼ ਲੋਗੋਂ ਕੇ ਦਿਲੋਂ ਪਰ ਰਾਜ ਕਿਯਾ। ਪੀਬੀ ਨਰਸਿਂਹ ਰਾਵ ਪਹਲੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮਂਤ੍ਰੀ ਰਹੇ, ਜਿਨਕੀ ਪਾਰ੍ਟੀ ਕੋ ਇਨ ਦੋਨੋਂ ਰਾਜ੍ਯੋਂ ਸੇ ਪਹਲੇ ਕੀ ਤਰਹ ਸਮ੍ਮਾਨ ਔਰ ਪ੍ਯਾਰ ਹਾਸਿਲ ਨਹੀਂ ਹੋ ਪਾਯਾ। ਇਸਕੇ ਬਾਵਜੂਦ ਇਸ ਇਲਾਕੇ ਕੇ ਲੋਗੋਂ ਕੋ ਸਾਮਾਜਿਕ ਵਿਮਰ੍ਸ਼ ਮੇਂ ਵਹ ਸ੍ਥਾਨ ਨਹੀਂ ਮਿਲ ਪਾਯਾ, ਜਿਸਕਾ ਵਹ ਹਕਦਾਰ ਥਾ। ਲੇਕਿਨ ਯਹ ਹਾਲਤ ਅਬ ਬਦਲ ਰਹੀ ਹੈ। ਅਂਗ੍ਰੇਜੀ ਵਰ੍ਚਸ੍ਵ ਵਾਲੀ ਟੇਲੀਵਿਜਨ ਕੀ ਦੁਨਿਯਾ ਮੇਂ ਵਿਮਰ੍ਸ਼ ਔਰ ਕਹਾਨੀ ਕਾ ਕੇਂਦ੍ਰ ਬਨ ਰਹੇ ਇਸ ਸਮਾਜ ਕੀ ਭੀ ਸ੍ਵੀਕਾਰ੍ਯਤਾ ਬਢ਼ਨੇ ਲਗੀ ਹੈ। ਯਹ ਸ੍ਵੀਕਾਰ੍ਯਤਾ ਹੀ ਹੈ ਕਿ ਚਾਹੇ ਅਗਲੇ ਜਨਮ ਮੋਹੇਂ ਬਿਟਿਯਾ ਹੀ ਕੀਜੌ ਹੋ ਯਾ ਫਿਰ ਸਬਕੀ ਜੋਡ਼ੀ ਵਹੀ ਬਨਾਤਾ-ਭਾਗ੍ਯ ਵਿਧਾਤਾ, ਠੇਠ ਉਤ੍ਤਰ ਭਾਰਤੀਯ ਸਮਾਜ ਕਾ ਪ੍ਰਤਿਨਿਧਿਤ੍ਵ ਕਰਨੇ ਵਾਲੀ ਕਹਾਨੀ ਔਰ ਉਸਕੇ ਦੇਸਜ ਪਾਤ੍ਰ ਅਬ ਕੇਂਦ੍ਰੀਯ ਭੂਮਿਕਾ ਮੇਂ ਹੈਂ। ਅਬ ਉਨਕੀ ਕਹਾਨੀ ਭੀ ਸਂਭ੍ਰਾਂਤ ਸਮਝੇ ਜਾਨੇ ਵਾਲੇ ਪਰਿਵਾਰੋਂ ਕੇ ਲੋਗੋਂ ਕੀ ਆਂਖੋਂ ਸੇ ਭੀ ਆਂਸੂ ਲਾਨੇ ਕੇ ਲਿਏ ਮਜਬੂਰ ਕਰ ਰਹੇ ਹੈਂ।
ਪਹਲੇ ਅਂਗ੍ਰੇਜੋਂ ਕੇ ਖਿਲਾਫ ਜੋਰਦਾਰ ਲਡ਼ਾਈ ਲਡ਼ਨੇ ਵਾਲੇ ਇਸ ਇਲਾਕੇ ਨੇ ਵਿਕਾਸ ਕੀ ਦੌਡ਼ ਮੇਂ ਪਿਛਡ਼ਕਰ ਕਾਫੀ ਕੀਮਤ ਚੁਕਾਈ। ਆਜਾਦੀ ਕੇ ਬਾਦ ਦਿਲ੍ਲੀ ਕੀ ਗਦ੍ਦੀ ਕੇ ਦਾਵੇਦਾਰੋਂ ਨੇ ਇਸ ਇਲਾਕੇ ਕੇ ਵੋਟੋਂ ਕੇ ਲਿਏ ਇਸ ਇਲਾਕੇ ਕੇ ਲੋਗੋਂ ਕੀ ਤਾਬੇਦਾਰੀ ਤੋ ਕੀ, ਲੇਕਿਨ ਯੇ ਭੀ ਸਚ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹੇਂ ਵਿਕਾਸ ਕੀ ਜੈਸੀ ਚਿਕਨੀ ਔਰ ਸਾਫ-ਸਫ੍ਫਾਕ ਸਡ਼ਕ ਮਿਲਨੀ ਚਾਹਿਏ ਥੀ, ਵਹ ਨਹੀਂ ਮਿਲੀ। ਇਸਕੇ ਲਿਏ ਇਲਾਕੇ ਕੇ ਰਾਜਨੇਤਾ ਭੀ ਜ੍ਯਾਦਾ ਜਿਮ੍ਮੇਦਾਰ ਰਹੇ। ਖੇਤੀ ਕੇ ਸਾਥ ਪ੍ਰਧਾਨਮਂਤ੍ਰੀ ਔਰ ਅਸਰਦਾਰ ਮਂਤ੍ਰਿਯੋਂ ਕੀ ਭਰਪੂਜ ਉਪਜ ਯਹਾਂ ਕੀ ਧਰਤੀ ਰਾਜਨੀਤਿ ਔਰ ਸਮਾਜ ਕੋ ਦੇਤੀ ਰਹੀ, ਲੇਕਿਨ ਜੋ ਹਰਿਯਾਲੀ ਯਹਾਂ ਕੇ ਚੇਹਰੋਂ ਪਰ ਆਨੀ ਚਾਹਿਏ ਥੀ, ਉਸਸੇ ਯਹਾਂ ਕੇ ਚੇਹਰੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮਹਰੂਮ ਰਹੇ। ਸਂਵਿਧਾਨ ਕੇ ਸਂਕਲ੍ਪ ਕੇ ਮੁਤਾਬਿਕ ਆਜਾਦੀ ਕੇ ਪਂਦ੍ਰਹ ਸਾਲ ਬਾਦ ਭੀ ਅਂਗ੍ਰੇਜੀ ਇਸ ਦੇਸ਼ ਕੇ ਰਾਜਕਾਜ ਔਰ ਭਾਗ੍ਯਵਿਧਾਤਾ ਕੀ ਭੂਮਿਕਾ ਸੇ ਅਲਗ ਹੋਤੀ ਨਜਰ ਨਹੀਂ ਆਈ ਤੋ ਡॉਕ੍ਟਰ ਰਾਮਮਨੋਹਰ ਲੋਹਿਯਾ ਕੀ ਅਗੁਆਈ ਮੇਂ ਅਂਗ੍ਰੇਜੀ ਹਟਾਓ ਆਂਦੋਲਨ ਮੇਂ ਇਸੀ ਇਲਾਕੇ ਨੇ ਜੋਰਦਾਰ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਆਜ ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਧਾਰਾ ਕੀ ਰਾਜਨੀਤਿ ਮੇਂ ਨੀਤੀਸ਼ ਕੁਮਾਰ, ਲਾਲੂ ਯਾਦਵ, ਮੁਲਾਯਮ ਸਿਂਹ ਯਾਦਵ ਜੈਸੇ ਲੋਗ ਅਸਰਦਾਰ ਬਨੇ ਹੁਏ ਹੈਂ, ਉਸਕੇ ਪੀਛੇ ਭੀ ਕਹੀਂ ਨਾ ਕਹੀਂ ਲੋਹਿਯਾ ਕਾ ਯੇ ਆਂਦੋਲਨ ਭੀ ਰਹਾ ਹੈ। ਲੇਕਿਨ ਦੁਰ੍ਭਾਗ੍ਯ ਯੇ ਕਿ ਇਸ ਪੀਢ਼ੀ ਕੇ ਅਧਿਕਾਂਸ਼ ਨੇਤਾਓਂ ਨੇ ਸਤ੍ਤਾ ਕੀ ਸਵਾਰੀ ਕਰਨੇ ਕੇ ਬਾਦ ਅਪਨੇ ਇਸ ਆਂਦੋਲਨ ਔਰ ਆਂਦੋਲਨ ਕੀ ਸਾਥੀ ਰਹੀ ਅਪਨੀ ਜਨਤਾ ਕੋ ਭੀ ਭੁਲਾਨੇ ਮੇਂ ਦੇਰ ਨਹੀਂ ਲਗਾਈ। ਜਬ ਕਰ੍ਣਧਾਰ ਹੀ ਅਪਨੇ ਲੋਗੋਂ ਕਾ ਸਮ੍ਮਾਨ ਨਹੀਂ ਕਰੇਂਗੇ, ਦੁਨਿਯਾ ਕ੍ਯੋਂਕਰ ਸਮ੍ਮਾਨਿਤ ਕਰਤੀ। ਦੂਸਰੀ ਬਾਤ ਯੇ ਹੁਈ ਕਿ ਅਂਗ੍ਰੇਜੀ ਵਿਰੋਧੀ ਆਂਦੋਲਨ ਕੇ ਬਾਵਜੂਦ ਹਿਂਦੀ ਕਾ ਵਰ੍ਚਸ੍ਵ ਰਾਜਕਾਜ ਕੀ ਦੁਨਿਯਾ ਮੇਂ ਨਹੀਂ ਬਢ਼ਾ ਤੋ ਅਂਗ੍ਰੇਜੀ ਕੋ ਲੇਕਰ ਏਕ ਖਾਸ ਤਰਹ ਕੀ ਕਟ੍ਟਰਤਾ ਕਾ ਭੀ ਵਿਸ੍ਤਾਰ ਹੁਆ। ਇਨ ਕਟ੍ਟਰਵਾਦਿਯੋਂ ਕੀ ਨਜਰ ਮੇਂ ਅਂਗ੍ਰੇਜੀ ਨਾ ਜਾਨਨੇ ਵਾਲੇ ਲੋਗ ਹਂਸੋਡ਼ ਔਰ ਮਜਾਕ ਕੇ ਸਾਥ ਹੀ ਉਪਹਾਸ ਕੇ ਹੀ ਪਾਤ੍ਰ ਬਨ ਗਏ। ਕਹਨਾ ਨਾ ਹੋਗਾ, ਫਿਲ੍ਮੀ ਦੁਨਿਯਾ ਹੋ ਯਾ ਫਿਰ ਟੇਲੀਵਿਜਨ ਕਾ ਰੂਪਹਲਾ ਸਂਸਾਰ - ਵਹਾਂ ਬਿਹਾਰ ਯਾ ਉਤ੍ਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਕੇ ਲੋਗ ਭਦੇਸ ਔਰ ਦੇਸਜ ਰੂਪ ਮੇਂ ਹੀ ਸਾਮਨੇ ਆਤੇ ਰਹੇ। ਬਾਦ ਕੇ ਦੌਰ ਮੇਂ ਭ੍ਰਸ਼੍ਟਾਚਾਰ ਕੇ ਆਰੋਪੋਂ ਕੇ ਬੀਚ ਜਬ ਰਾਜਨੀਤਿ ਵਿਦੂਸ਼ਕ ਜੈਸੀ ਭੂਮਿਕਾ ਮੇਂ ਆ ਗਈ ਤੋ ਇਸ ਇਲਾਕੇ ਕੇ ਲੋਗ ਔਰ ਭੀ ਜ੍ਯਾਦਾ ਮਜਾਕ ਔਰ ਦਯਾ ਕੇ ਪਾਤ੍ਰ ਬਨ ਗਏ। ਸਹੀ ਮਾਯਨੇ ਮੇਂ ਫਿਲ੍ਮੀ ਔਰ ਟੇਲੀਵਿਜਨ ਕੇ ਪਰ੍ਦੇ ਭੀ ਇਸੀ ਦੁਨਿਯਾ ਕੀ ਹੀ ਕॉਪੀ ਕਰ ਰਹੇ ਥੇ।
ਯਹੀਂ ਪਰ ਯਾਦ ਆਤੇ ਹੈਂ ਖੁਸ਼ਵਂਤ ਸਿਂਹ। ਭਾਰਤੀਯ ਅਂਗ੍ਰੇਜੀ ਲੇਖਨ ਔਰ ਪਤ੍ਰਕਾਰਿਤਾ ਮੇਂ ਖੁਸ਼ਵਂਤ ਸਿਂਹ ਸਮ੍ਮਾਨਿਤ ਨਾਮ ਹੈ, ਲੇਕਿਨ ਖਾਂਟੀ ਹਿਂਦੀਭਾਸ਼ਿਯੋਂ ਕੋ ਉਨਕੀ ਕਈ ਟਿਪ੍ਪਣਿਯਾਂ ਚੁਭਤੀ ਰਹੀ ਹੈਂ। ਹਿਂਦੀ ਕੀ ਦੁਨਿਯਾ ਮੇਂ ਭੀ ਸਮ੍ਮਾਨ ਕੇ ਸਾਥ ਪਢ਼ੇ ਜਾਨੇ ਕੇ ਬਾਵਜੂਦ ਹਿਂਦੀਵਾਲੋਂ ਕੋ ਲੇਕਰ ਉਨਕੇ ਵਿਚਾਰ ਆਗ੍ਰਹੀ ਹੀ ਰਹੇ ਹੈਂ। ਏਕ ਬਾਰ ਉਨ੍ਹੋਂਨੇ ਹਿਂਦੀ ਕੀ ਸਂਪ੍ਰੇਸ਼ਣੀਯਤਾ ਪਰ ਯਹ ਕਹਤੇ ਹੁਏ ਸਵਾਲ ਉਠਾਯਾ ਥਾ ਕਿ ਉਸਕੇ ਪਾਸ ਰੈਟ ਔਰ ਮਾਉਸ ਕੇ ਲਿਏ ਏਕ ਹੀ ਸ਼ਬ੍ਦ ਚੂਹਾ ਹੀ ਹੈ। ਇਸੀ ਤਰਹ ਉਨਕੀ ਨਜਰ ਮੇਂ ਉਤ੍ਤਰ ਭਾਰਤੀਯੋਂ ਨੇ ਚੂਂਕਿ ਅਂਗ੍ਰੇਜੀ ਕੀ ਪਢ਼ਾਈ ਨਹੀਂ ਕੀ – ਯਹੀ ਵਜਹ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹੇਂ ਜ੍ਯਾਦਾਤਰ ਦਰਬਾਨ ਯਾ ਚਪਰਾਸੀ ਕੀ ਨੌਕਰਿਯਾਂ ਹੀ ਕਰਨੀ ਪਡ਼ੀਂ ਹੈਂ। ਖੁਸ਼ਵਂਤ ਸਿਂਹ ਭੀ ਭਾਰਤ ਕੇ ਉਸੀ ਅਂਗ੍ਰੇਜੀਦਾਂ ਤਬਕੇ ਕੇ ਹੀ ਪ੍ਰਤਿਨਿਧਿ ਰਹੇ ਹੈਂ। ਜਿਨਕੀ ਸੋਚ ਹਿਂਦੀਭਾਸ਼ਿਯੋਂ ਔਰ ਖਾਸਕਰ ਉਤ੍ਤਰ ਭਾਰਤੀਯੋਂ ਕੋ ਲੇਕਰ ਪੂਰ੍ਵਾਗ੍ਰਹੀ ਰਹੀ ਹੈ।
ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਤ੍ਤਰ ਭਾਰਤ ਕੀ ਤਸ੍ਵੀਰ ਕਾ ਏਕ ਉਜਲਾ ਪਕ੍ਸ਼ ਭੀ ਹੈ। ਭਦੇਸਪਨ ਔਰ ਦੇਸਜ ਸਂਸ੍ਕਾਰੋਂ ਕੇ ਸਾਥ ਹੀ ਅਂਗ੍ਰੇਜੀ ਵਿਰੋਧ ਕੇ ਚਲਤੇ ਜੋ ਉਤ੍ਤਰ ਭਾਰਤ ਔਰ ਬਿਹਾਰ ਕਥਿਤ ਸਂਭ੍ਰਾਂਤ ਭਾਰਤੀਯੋਂ ਕੇ ਲਿਏ ਆਸ਼ਂਕਾ ਕੀ ਵਜਹ ਰਹੇ ਹੈਂ, ਵਹਾਂ ਪਢ਼ਾਈ ਕੋ ਲੇਕਰ ਭੀ ਖਾਸਤਰਹ ਕੀ ਭੂਖ ਬਢ਼ੀ ਹੈ। ਕੇਂਦ੍ਰੀਯ ਸਿਵਿਲ ਸੇਵਾਓਂ ਕੇ ਲਿਏ ਯਹਾਂ ਕੇ ਛਾਤ੍ਰੋਂ ਕੇ ਉਤ੍ਸਾਹ ਕੋ ਦੇਖਿਏ ਕਿ ਯੇ ਪਰੀਕ੍ਸ਼ਾਏਂ ਆਯੋਜਿਤ ਕਰਨੇ ਵਾਲੇ ਸਂਘ ਲੋਕ ਸੇਵਾ ਆਯੋਗ ਕੀ ਹੀ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਕੀ ਏਕ ਰਿਪੋਰ੍ਟ ਬਤਾਤੀ ਹੈ ਕਿ 2015 ਤਕ ਦੇਸ਼ ਕੇ ਸਭੀ ਤਕਰੀਬਨ ਛਹ ਸੌ ਜਿਲੋਂ ਕਾ ਡੀਏਮ ਯਾ ਏਸਪੀ ਯਾ ਫਿਰ ਦੋਨੋਂ ਬਿਹਾਰੀ ਹੀ ਹੋਗਾ। ਇਸ ਬੀਚ ਭਦੇਸਪਨ ਔਰ ਜਂਗਲਰਾਜ ਕਾ ਪਰ੍ਯਾਯ ਰਹੇ ਬਿਹਾਰ ਮੇਂ ਭੀ ਬਦਲਾਵ ਕੀ ਬਯਾਰ ਬਹ ਰਹੀ ਹੈ। ਵਹਾਂ ਭੀ ਸਤ੍ਤਾ ਤਂਤ੍ਰ ਕੋ ਲੇਕਰ ਭਰੋਸਾ ਬਢ਼ਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਵਹ ਭਰੋਸਾ ਭੀ ਅਭੀ ਕਾਫੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਲੇਕਿਨ ਬਦਲਾਵ ਕੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਨੇ ਦੇਸ਼ ਕੀ ਸੋਚ ਭੀ ਬਦਲੀ ਹੈ। ਲਿਹਾਜਾ ਅਬ ਬਿਹਾਰ ਔਰ ਉਤ੍ਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਕੇ ਲੋਗ ਭੀ ਸਾਮਾਜਿਕ ਔਰ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਵਿਮਰ੍ਸ਼ ਕੇ ਕੇਂਦ੍ਰ ਮੇਂ ਹੈਂ। ਉਨਕੀ ਚਿਂਤਾਓਂ ਔਰ ਪਰੇਸ਼ਾਨਿਯੋਂ ਕੀ ਓਰ ਭੀ ਧ੍ਯਾਨ ਜਾ ਰਹਾ ਹੈ। ਯਹੀ ਵਜਹ ਹੈ ਕਿ ਅਬ ਕਿਸੀ ਚੈਨਲ ਕਾ ਧ੍ਯਾਨ ਤੇਰੇ ਮੇਰੇ ਸਪਨੇ ਕੇ ਜਰਿਏ ਅਬ ਖਾਲਿਸ ਉਤ੍ਤਰ ਭਾਰਤੀਯ ਗਾਂਵੋਂ ਕੇ ਸਪਨੇ ਬੇਚਨੇ ਕਾ ਬਹਾਨਾ ਮਿਲ ਗਯਾ ਹੈ ਯਾ ਫਿਰ ਅਗਲੇ ਜਨਮ ਮੋਹੇਂ ਬਿਟਿਯਾ ਹੀ ਕੀਜੌ ਕੀ ਲਾਲੀ ਕੇ ਬਹਾਨੇ ਬਿਹਾਰ ਕੀ ਲਡ਼ਕਿਯੋਂ ਔਰ ਜਮੀਂਦਾਰੀ ਪ੍ਰਥਾ ਕੀ ਕੁਰੀਤਿਯੋਂ ਕੋ ਬੇਚਨੇ ਕਾ ਬਾਜਾਰ ਬਨਨੇ ਲਗਾ ਹੈ।
ਯਹਾਂ ਹਮੇਂ ਯੇ ਨਹੀਂ ਭੂਲਨਾ ਚਾਹਿਏ ਕਿ ਉਤ੍ਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਔਰ ਬਿਹਾਰ ਕੇ ਲੋਗੋਂ ਕੋ ਅਪਨੀ ਯੂਏਸਪੀ ਅਪਨਾ ਦੇਸਜ ਸ੍ਵਰੂਪ ਹੀ ਨਜਰ ਆਤੀ ਰਹੀ ਹੈ। ਉਸੀ ਦੇਸਜ ਸੇ ਦੇਸ਼ ਕਾ ਸਂਭ੍ਰਾਂਤ ਕਿਸ੍ਮ ਕਾ ਇਲਾਕਾ ਪਰਹੇਜ ਕਰਤਾ ਰਹਾ ਹੈ। ਪਰਹੇਜ ਹੀ ਕ੍ਯੋਂ ਹਂਸੀ ਭੀ ਉਡ਼ਾਤਾ ਰਹਾ ਹੈ। ਫਿਲ੍ਮ ਔਰ ਟੇਲੀਵਿਜਨ ਕੀ ਦੁਨਿਯਾ ਭੀ ਇਸਕਾ ਅਪਵਾਦ ਨਹੀਂ ਰਹੀ ਹੈ। ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਝਾ, ਸ਼ਤ੍ਰੁਘ੍ਨ ਸਿਨ੍ਹਾ ਔਰ ਆਸ਼ੁਤੋਸ਼ ਰਾਣਾ ਜੈਸੇ ਖਾਂਟੀ ਹਿਂਦੀ ਔਰ ਦੇਸਜ ਪृਸ਼੍ਠਭੂਮਿ ਵਾਲੇ ਲੋਗੋਂ ਕੇ ਫਿਲ੍ਮੀ ਦੁਨਿਯਾ ਮੇਂ ਆਨੇ ਕੇ ਬਾਵਜੂਦ ਭੀ ਮਾਯਾਨਗਰੀ ਕੇ ਨਜਰਿਏ ਮੇਂ ਖਾਸ ਬਦਲਾਵ ਨਹੀਂ ਆਯਾ। ਲੇਕਿਨ ਅਬ ਇਸੇ ਲੇਕਰ ਬਦਲਾਵ ਨਜਰ ਆ ਰਹਾ ਹੈ ਤੋ ਇਸਕੀ ਏਕ ਮਾਤ੍ਰ ਵਜਹ ਸਿਰ੍ਫ ਸਿਯਾਸੀ ਪਰਿਵਰ੍ਤਨ ਕਾ ਚਕ੍ਰ ਹੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਹਮੇਂ ਯਹ ਨਹੀਂ ਭੂਲਨਾ ਚਾਹਿਏ ਕਿ ਹਂਸੀ ਕਾ ਪਾਤ੍ਰ ਰਹੇ ਇਸ ਦੇਸਜ ਇਲਾਕੇ ਮੇਂ ਭੀ ਬਾਜਾਰ ਨੇ ਨਏ ਤਰਹ ਸੇ ਪੈਠ ਬਨਾਈ ਹੈ। ਨਿਸ਼੍ਚਿਤ ਤੌਰ ਪਰ ਇਸਮੇਂ ਸਿਯਾਸੀ ਬਦਲਾਵ ਕੀ ਬਯਾਰ ਨੇ ਯਹਾਂ ਕੀ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਮੇਂ ਅਹਮ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਹੈ। ਇਸਕੇ ਸਾਥ ਹੀ ਪਿਛਲੇ ਦੋ ਦਸ਼ਕ ਸੇ ਯਹ ਇਲਾਕਾ ਜਿਸ ਤਰਹ ਕੇਂਦ੍ਰੀਯ ਰਾਜਨੀਤਿ ਮੇਂ ਭੂਮਿਕਾ ਨਹੀਂ ਨਿਭਾ ਪਾ ਰਹਾ ਥਾ, ਉਸਮੇਂ ਭੀ ਬਦਲਾਵ ਆ ਰਹਾ ਹੈ। ਅਬ ਯਹ ਇਲਾਕਾ ਏਕ ਬਾਰ ਫਿਰ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਔਰ ਸਾਮਾਜਿਕ ਵਿਮਰ੍ਸ਼ ਕੀ ਦੁਨਿਯਾ ਮੇਂ ਪ੍ਰਭਾਵੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਨੇ ਕੀ ਤੈਯਾਰੀ ਮੇਂ ਜੁਟ ਗਯਾ ਹੈ। ਇਸ ਇਲਾਕੇ ਕੇ ਮਾਨਸ ਮੇਂ ਏਕ ਬਦਲਾਵ ਯੇ ਭੀ ਆਯਾ ਹੈ ਕਿ ਅਬ ਯਹ ਭੂਮਿਕਾ ਖਾਲੀ ਹਾਥ ਨਹੀਂ ਨਿਭਾਈ ਜਾਏਗੀ, ਬਲ੍ਕਿ ਇਸਕੀ ਕੀਮਤ ਭੀ ਵਸੂਲੀ ਜਾਏਗੀ। ਜਬ ਸਮਾਜ ਇਸ ਤਰਹ ਉਠ ਖਡ਼ਾ ਹੋਤਾ ਹੈ, ਉਸੇ ਵਿਮਰ੍ਸ਼ ਕੇ ਕੇਂਦ੍ਰੋਂ ਕੋ ਭੀ ਉਚਿਤ ਅਹਮਿਯਤ ਦੇਨੀ ਪਡ਼ਤੀ ਹੈ। ਕਹਨਾ ਨਾ ਹੋਗਾ- ਫਿਲ੍ਮ ਔਰ ਟੇਲੀਵਿਜਨ ਕੀ ਯੇ ਦੁਨਿਯਾ ਭੀ ਵਹੀ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਸ ਸਮਾਜ ਕੋ ਸਮ੍ਮਾਨਿਤ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ।

ਹ੍ਵਾਇਟ ਹਾਉਸ ਮੇਂ ਹਿਂਦੀ ਕਾ ਜਯਘੋਸ਼

ਉਮੇਸ਼ ਚਤੁ੍ਰ੍ਵੇਦੀ
ਹਿਂਦੁਸ੍ਤਾਨੀ ਮਹਾਨਗਰੀਯ ਉਪੇਕ੍ਸ਼ਾਬੋਧ ਕੇ ਬੀਚ ਲਗਾਤਾਰ ਤਾਕਤਵਰ ਬਨ ਰਹੀ ਹਿਂਦੀ ਨੇ ਹ੍ਵਾਇਟ ਹਾਉਸ ਤਕ ਮੇਂ ਦਸ੍ਤਕ ਦੇ ਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦਸ੍ਤਕ ਕਾ ਜਰਿਯਾ ਹਮਾਰੇ ਅਪਨੇ ਰਾਜਨੇਤਾ ਯਾ ਹਿਂਦੀਭਾਸ਼ੀ ਹਸ੍ਤੀਨ ਨਹੀਂ ਬਨੇ ਹੈਂ। ਦੁਨਿਯਾ ਕੇ ਸਬਸੇ ਬਡ਼ੇ ਸਤ੍ਤਾ ਕੇ ਕੇਂਦ੍ਰ ਹ੍ਵਾਇਟ ਹਾਉਸ ਮੇਂ ਹਿਂਦੀ ਕਾ ਯੇ ਜਯਗਾਨ ਦੁਨਿਯਾ ਕੇ ਸਬਸੇ ਤਾਕਤਵਰ ਆਦਮੀ ਕੀ ਜਬਾਨ ਕੇ ਜਰਿਏ ਹੁਆ ਹੈ। ਹ੍ਵਾਇਟ ਹਾਉਸ ਮੇਂ ਭਾਰਤੀਯ ਪ੍ਰਧਾਨਮਂਤ੍ਰੀ ਕੇ ਸਮ੍ਮਾਨ ਮੇਂ ਦਿਏ ਭੋਜ ਮੇਂ ਪਹੁਂਚੇ ਮਨਮੋਹਨ ਸਿਂਹ ਕਾ ਠੇਠ ਹਿਂਦੀ ਮੇਂ ਹੀ ਸ੍ਵਾਗਤ ਕਿਯਾ। ਉਨ੍ਹੋਂਨੇ ਭਲੇ ਹੀ ਸਿਰ੍ਫ ਏਕ ਲਾਇਨ – ਆਪਕਾ ਸ੍ਵਾਗਤ ਹੈ- ਬੋਲਕਰ ਅਮੇਰਿਕੀ ਧਰਤੀ ਪਰ ਸਿਰ੍ਫ ਭਾਰਤੀਯ ਪ੍ਰਤਿਨਿਧਿਮਂਡਲ ਕਾ ਦਿਲ ਹੀ ਨਹੀਂ ਜੀਤਾ ਹੈ, ਬਲ੍ਕਿ ਯੇ ਸਾਫ ਸਂਦੇਸ਼ ਦੇ ਦਿਯਾ ਹੈ ਕਿ ਹਿਂਦੀ ਔਰ ਉਸੇ ਬੋਲਨੇ ਵਾਲੇ ਕਰੀਬ ਪਚਾਸ ਕਰੋਡ਼ ਲੋਗੋਂ ਕੋ ਲੇਕਰ ਉਸਕਾ ਨਜਰਿਯਾ ਕੈਸੇ ਬਦਲ ਰਹਾ ਹੈ। ਅਮੇਰਿਕੀ ਧਰਤੀ ਪਰ ਹਿਂਦੁਸ੍ਤਾਨੀ ਲੋਗੋਂ ਕੀ ਧਮਕ ਕੋ ਮਹਸੂਸ ਕਰਨੇ ਕੇ ਬਾਦ ਉਨਕੀ ਮਾਤृਭਾਸ਼ਾ ਕੋ ਇਸ ਤਰਹ ਸਮ੍ਮਾਨਿਤ ਕਰਨੇ ਕਾ ਭਲੇ ਹੀ ਯੇ ਪਹਲਾ ਮੌਕਾ ਹੈ, ਲੇਕਿਨ ਇਸਸੇ ਸਾਫ ਹੈ ਕਿ ਆਨੇ ਵਾਲੇ ਦਿਨੋਂ ਮੇਂ ਅਮੇਰਿਕੀ ਰਾਜਨੀਤਿ ਕੇ ਲਿਏ ਹਿਂਦੀ ਔਰ ਹਿਂਦੁਸ੍ਤਾਨੀ ਲੋਗ ਕਿਤਨੀ ਅਹਮ ਹੋਨੇ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ।
ਬਾਜਾਰਵਾਦ ਕੇ ਬਢ਼ਤੇ ਦੌਰ ਮੇਂ ਭਲੇ ਹੀ ਹਿਂਦੀ ਬਾਜਾਰ ਕੀ ਏਕ ਬਡ਼ੀ ਤਾਕਤ ਬਨ ਗਈ ਹੈ। ਲੇਕਿਨ ਯਹ ਭੀ ਸਚ ਹੈ ਕਿ ਅਬ ਭੀ ਯਹ ਨੀਤਿ ਨਿਯਂਤਾਓਂ ਔਰ ਅਭਿਜਨ ਸਮਾਜ ਕੇ ਨਿਯਮਿਤ ਵਿਮਰ੍ਸ਼ ਕਾ ਜਰਿਯਾ ਨਹੀਂ ਬਨ ਪਾਈ ਹੈ। ਦੂਸਰੇ ਦੇਸ਼ੋਂ ਕੀ ਕੌਨ ਕਹੇ, ਭਾਰਤੀਯ ਅਭਿਜਨ ਸਮਾਜ ਔਰ ਨੀਤਿ ਨਿਯਂਤਾ ਅਬ ਤਕ ਅਪਨੀ ਸੋਚ ਔਰ ਵਿਮਰ੍ਸ਼ ਕੀ ਭਾਸ਼ਾ ਕੇ ਤੌਰ ਪਰ ਹਿਂਦੀ ਕੋ ਸਹਜਤਾ ਸੇ ਅਪਨਾ ਨਹੀਂ ਪਾਏ ਹੈਂ। ਕਹਨਾ ਨਾ ਹੋਗਾ, ਉਦ੍ਯੋਗ, ਸਮਾਜ ਔਰ ਰਾਜਨੀਤਿ ਕੀ ਦੁਨਿਯਾ ਮੇਂ ਨੀਤਿਯੋਂ ਕੇ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਨੇ ਵਾਲਾ ਯੇ ਸਮਾਜ ਜ੍ਯਾਦਾਤਰ ਮਹਾਨਗਰੋਂ ਮੇਂ ਹੀ ਰਹਤਾ ਹੈ ਔਰ ਉਸਕੀ ਦੈਨਂਦਿਨ ਕੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਹੀ ਅਂਗ੍ਰੇਜੀ ਹੈ, ਜਿਸਕਾ ਅਮੇਰਿਕਾ ਔਰ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਮੇਂ ਸਹਜ ਵ੍ਯਵਹਾਰ ਹੋਤਾ ਹੈ। ਦਰਅਸਲ ਹਮਾਰਾ ਆਜ ਜੋ ਅਭਿਜਨ ਸਮਾਜ ਹੈ, ਉਸਕੇ ਪੈਮਾਨੇ ਅਮੇਰਿਕਾ ਔਰ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਕੇ ਸਾਮਾਜਿਕ ਚਲਨ ਸੇ ਹੀ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਤੇ ਹੈਂ। ਯਹੀ ਵਜਹ ਹੈ ਕਿ ਰੋਜੀ ਔਰ ਰੋਟੀ ਕੀ ਭਾਸ਼ਾ ਕੇ ਤੌਰ ਪਰ ਹਿਂਦੀ ਕੇ ਬਢ਼ਤੇ ਕਦਮ ਕੇ ਬਾਵਜੂਦ ਆਜ ਭੀ ਉਸੇ ਲੇਕਰ ਮਹਾਨਗਰੋਂ ਮੇਂ ਏਕ ਉਪੇਕ੍ਸ਼ਾਬੋਧ ਬਨਾ ਹੁਆ ਹੈ। ਕਹਨਾ ਨ ਹੋਗਾ ਕਿ ਇਸ ਉਪੇਕ੍ਸ਼ਾਬੋਧ ਕੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਉਸੀ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਔਰ ਅਮੇਰਿਕੀ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਕੇ ਹੀ ਜਰਿਏ ਹੁਈ ਥੀ। ਯੇ ਬਿਡਂਬਨਾ ਹੀ ਹੈ ਕਿ ਹਿਂਦੀ ਕੋ ਲੇਕਰ ਯੇ ਉਪੇਕ੍ਸ਼ਾਬੋਧ ਉਸਕੀ ਅਪਨੀ ਹੀ ਧਰਤੀ ਪਰ ਬਨਾ ਹੁਆ ਹੈ, ਲੇਕਿਨ ਜਹਾਂ ਸੇ ਇਸ ਉਪੇਕ੍ਸ਼ਾਬੋਧ ਕਾ ਬੀਜ ਪਨਪਾ ਥਾ, ਵਹਾਂ ਕੀ ਰਾਜਨੀਤਿ ਇਸੇ ਲੇਕਰ ਉਦਾਰ ਹੋਤੀ ਨਜਰ ਆ ਰਹੀ ਹੈ।
ਯੇ ਸਚ ਹੈ ਕਿ ਹਿਂਦੀ ਕੋ ਲੇਕਰ ਦੁਨਿਯਾ ਕੀ ਮਹਾਸ਼ਕ੍ਤਿ ਕਾ ਨਜਰਿਯਾ ਬਦਲ ਰਹਾ ਹੈ। ਇਸਕੇ ਬਾਵਜੂਦ ਉਸਨੇ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਯਾਨੀ 2008 ਮੇਂ ਤੀਸ ਸਿਤਂਬਰ ਕੋ ਅਪਨੀ ਰੇਡਿਯੋ ਸੇਵਾ ਵॉਯਸ ਔਫ ਇਂਡਿਯਾ ਕੀ ਹਿਂਦੀ ਸਰ੍ਵਿਸ ਕੋ ਬਂਦ ਕਰ ਦਿਯਾ। ਯੇ ਸਚ ਹੈ ਕਿ ਵॉਯਸ ਔਫ ਅਮੇਰਿਕਾ ਕੀ ਹਿਂਦੀ ਸੇਵਾ ਭਾਰਤ ਮੇਂ ਬੀਬੀਸੀ ਕੀ ਤਰਹ ਲੋਕਪ੍ਰਿਯ ਨਹੀਂ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਸਕੇ ਬਾਵਜੂਦ ਉਸੇ ਚਾਹਨੇ ਵਾਲੋਂ ਕੀ ਕਮੀ ਨਹੀਂ ਰਹੀ ਹੈ। ਯਹੀ ਵਜਹ ਹੈ ਕਿ ਤਬ ਹਿਂਦੀ ਸਰ੍ਵਿਸ ਕੀ ਆਵਾਜ ਬਂਦ ਹੋਨੇ ਕੀ ਖਬਰ ਨੇ ਹਿਂਦੀ ਪ੍ਰੇਮਿਯੋਂ ਕੇ ਏਕ ਬਡ਼ੇ ਤਬਕੇ ਮੇਂ ਮਾਯੂਸੀ ਭਰ ਦੀ ਥੀ। ਜॉਰ੍ਜ ਬੁਸ਼ ਨੇ ਜਾਤੇ-ਜਾਤੇ ਹਿਂਦੁਸ੍ਤਾਨੀ ਲੋਗੋਂ ਕੋ ਜੋਰਦਾਰ ਝਟਕਾ ਦਿਯਾ ਥਾ। ਲੇਕਿਨ ਓਬਾਮਾ ਕਾ ਨਜਰਿਯਾ ਬਦਲਾ ਨਜਰ ਆ ਰਹਾ ਹੈ। ਐਸੀ ਖਬਰ ਹੈ ਕਿ ਓਬਾਮਾ ਕੀ ਸਰਕਾਰ ਏਕ ਬਾਰ ਫਿਰ ਸੇ ਹਿਂਦੀ ਸੇਵਾ ਕੋ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨੇ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਯੇ ਸਚ ਹੈ ਕਿ 54 ਸਾਲ ਪਹਲੇ ਜਬ ਹਿਂਦੀ ਸਰ੍ਵਿਸ ਕੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੁਈ ਥੀ, ਤਬ ਸ਼ੀਤਯੁਦ੍ਧ ਕਾ ਜਮਾਨਾ ਥਾ ਔਰ ਇਸ ਸਰ੍ਵਿਸ ਕੇ ਜਰਿਏ ਅਮੇਰਿਕੀ ਸਰਕਾਰ ਕਾ ਉਦ੍ਦੇਸ਼੍ਯ ਅਪਨੀ ਨੀਤਿਯੋਂ ਕੋ ਲੇਕਰ ਪ੍ਰੋਪੇਗਂਡਾ ਕਰਨਾ ਥਾ। ਲੇਕਿਨ 1990 ਮੇਂ ਸੋਵਿਯਤ ਸਂਘ ਕੇ ਬਿਖਰਾਵ ਕੇ ਬਾਦ ਸੇ ਸ਼ੀਤਯੁਦ੍ਧ ਕਾ ਦੌਰ ਖਤ੍ਮ ਹੋਤਾ ਚਲਾ ਗਯਾ। ਇਸੀ ਬੀਚ ਭਾਰਤ ਔਰ ਅਮੇਰਿਕੀ ਸਂਬਂਧੋਂ ਨੇ ਨਯਾ ਇਤਿਹਾਸ ਰਚ ਦਿਯਾ। ਬੁਸ਼ ਕੇ ਹੀ ਦੌਰ ਮੇਂ ਭਾਰਤ ਔਰ ਅਮੇਰਿਕਾ ਕੇ ਬੀਚ ਏਟਮੀ ਸਮਝੌਤਾ ਹੁਆ। ਇਸ ਸਮਝੌਤੇ ਕੇ ਸਾਥ ਹੀ ਹਿਂਦੀ – ਅਮੇਰਿਕੀ ਭਾਈ-ਭਾਈ ਕੀ ਨਈ ਇਬਾਰਤ ਲਿਖੀ ਗਈ। ਲੇਕਿਨ ਇਸੀ ਬੁਸ਼ ਕੇ ਲਿਏ ਹਿਂਦੀ ਸਰ੍ਵਿਸ ਬੇਗਾਨੀ ਹੋਤੀ ਚਲੀ ਗਈ। ਲੇਕਿਨ ਅਬ ਅਮੇਰਿਕਾ ਕਾ ਨਜਾਰਾ ਬਦਲ ਰਹਾ ਹੈ। ਯਹੀ ਵਜਹ ਹੈ ਕਿ ਹਿਂਦੀ ਸਰ੍ਵਿਸ ਕੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀ ਖਬਰੇਂ ਔਰ ਹ੍ਵਾਇਟ ਹਾਉਸ ਮੇਂ ਹਿਂਦੀ ਕਾ ਜਯਗਾਨ ਕੋ ਘੋਸ਼ ਤਕਰੀਬਨ ਸਾਥ-ਸਾਥ ਸੁਨਾਈ ਪਡ਼ਾ ਹੈ।
ਵੈਸੇ ਹਿਂਦੀ ਕੋ ਲੇਕਰ ਮਹਾਸ਼ਕ੍ਤਿ ਕਾ ਨਜਾਰਾ ਯੂਂ ਹੀ ਨਹੀਂ ਬਦਲਾ ਹੈ। ਸਾਠ ਕਰੋਡ਼ ਕੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਮਧ੍ਯ ਵਰ੍ਗ ਕੇ ਸਹਾਰੇ ਭਾਰਤ ਦੁਨਿਯਾ ਕੇ ਲਿਏ ਬਡ਼ਾ ਬਾਜਾਰ ਬਨਤਾ ਨਜਰ ਆ ਰਹਾ ਹੈ। ਵੈਸ਼੍ਵਿਕ ਆਰ੍ਥਿਕ ਮਂਦੀ ਕੇ ਇਸ ਦੌਰ ਮੇਂ ਭੀ ਟਿਕੇ ਰਹਕਰ ਭਾਰਤੀਯ ਅਰ੍ਥਵ੍ਯਵਸ੍ਥਾ ਨੇ ਸਾਬਿਤ ਕਰ ਦਿਯਾ ਹੈ ਕਿ ਅਮੇਰਿਕੀ ਬਾਜਾਰਵਾਦ ਕੇ ਦੌਰ ਮੇਂ ਭੀ ਉਸਮੇਂ ਕਾਫੀ ਦਮਖਮ ਹੈ। ਯਹੀ ਵਜਹ ਹੈ ਕਿ ਦੁਨਿਯਾ ਕੇ ਸਬਸੇ ਤਾਕਤਵਰ ਸਤ੍ਤਾ ਕੇਂਦ੍ਰ ਕੀ ਨਜਰ ਮੇਂ ਨਾ ਸਿਰ੍ਫ ਹਿਂਦੁਸ੍ਤਾਨੀ ਲੋਗ, ਬਲ੍ਕਿ ਉਸਕੀ ਭਾਸ਼ਾ ਸਬਸੇ ਬਡ਼ੀ ਤਾਕਤ ਬਨਕਰ ਉਭਰੀ ਹੈ। ਦੁਨਿਯਾ ਕੀ ਸਬਸੇ ਬਡ਼ੀ ਤਾਕਤ ਜਾਨਤੀ ਹੈ ਕਿ ਭਾਰਤੀਯ ਭੂਮਿ ਪਰ ਅਂਗ੍ਰੇਜੀ ਭਲੇ ਹੀ ਵਿਮਰ੍ਸ਼ ਕੀ ਆਜ ਭੀ ਮਜਬੂਤ ਭਾਸ਼ਾ ਬਨੀ ਹੁਈ ਹੈ। ਲੇਕਿਨ ਯੇ ਸਚ ਹੈ ਕਿ ਆਮ ਲੋਗੋਂ ਸੇ ਸਹਜ ਸਂਵਾਦ ਔਰ ਉਨ ਤਕ ਅਪਨੀ ਬਾਤ ਪਹੁਂਚਾਨੇ ਕਾ ਜਰਿਯਾ ਹਿਂਦੀ ਹੀ ਬਨ ਸਕਤੀ ਹੈ। ਕਰੀਬ ਪਚਾਸ ਕਰੋਡ਼ ਲੋਗੋਂ ਕਾ ਦਿਲ ਅਂਗ੍ਰੇਜੀ ਕੀ ਬਜਾਯ ਹਿਂਦੀ ਕੇ ਜਰਿਏ ਹੀ ਜੀਤਾ ਜਾ ਸਕਤਾ ਹੈ। ਉਸੇ ਯੇ ਭੀ ਪਤਾ ਹੈ ਕਿ ਬਾਜਾਰ ਆਜ ਹਿਂਦੀ ਕੀ ਇਸ ਤਾਕਤ ਕੋ ਪਹਚਾਨ ਗਯਾ ਹੈ ਔਰ ਉਸਕਾ ਮੌਕਾ-ਬੇਮੌਕਾ ਇਸ੍ਤੇਮਾਲ ਭੀ ਕਰ ਰਹਾ ਹੈ। ਇਸੀ ਹਫ੍ਤੇ ਆਈ ਏਕ ਖਬਰ ਨੇ ਵਿਕਸਿਤ ਸਰਜਮੀਂ ਪਰ ਹਿਂਦੀ ਕੀ ਬਢ਼ਤੀ ਪਹੁਂਚ ਔਰ ਪਕਡ਼ ਕੋ ਹੀ ਜਾਹਿਰ ਕਿਯਾ ਹੈ। ਗ੍ਲੋਬਲ ਲੈਂਗ੍ਵੇਜ ਮॉਨਿਟਰ (ਜੀਏਲਏਮ) ਕੇ ਮੁਤਾਬਿਕ ਔਸ੍ਕਰ ਵਿਜੇਤਾ ਫਿਲ੍ਮ 'ਸ੍ਲਮਡॉਗ ਮਿਲਿਨੇਯਰ' ਕੇ ਏਕ ਗੀਤ ਕੇ ਬੋਲ ਮੇਂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਜੁਮਲਾ 'ਜਯ ਹੋ' ਦੁਨਿਯਾ ਕੇ ਸਰ੍ਵਾਧਿਕ ਲੋਕਪ੍ਰਿਯ ਸ਼ਬ੍ਦੋਂ ਕੀ ਲਿਸ੍ਟ ਮੇਂ 16ਵੇਂ ਨਂਬਰ ਪਰ ਆ ਗਯਾ ਹੈ। ਜਬਕਿ ਹਿਂਦੀ ਫਿਲ੍ਮੋਂ ਕੇ ਲਿਏ ਇਸ੍ਤੇਮਾਲ ਹੋਨੇ ਵਾਲਾ ਸ਼ਬ੍ਦ 'ਬॉਲਿਵੁਡ' 17ਵੇਂ ਪਾਯਦਾਨ ਪਰ ਹੈ। ਸਾਫ ਹੈ ਕਿ ਹਿਂਦੀ ਕੋ ਲੇਕਰ ਵਿਕਸਿਤ ਦੁਨਿਯਾ ਕੇ ਆਮ ਮਾਨਸ ਕਾ ਭੀ ਨਜਾਰਾ ਬਦਲ ਰਹਾ ਹੈ। ਐਸੇ ਮੇਂ ਦੁਨਿਯਾ ਕਾ ਸਬਸੇ ਬਡ਼ਾ ਸਤ੍ਤਾ ਕੇਂਦ੍ਰ ਮਨਮੋਹਨ ਸਿਂਹ ਕਾ ਹਿਂਦੀ ਮੇਂ ਸ੍ਵਾਗਤ ਕਰਕੇ ਦਰਅਸਲ ਵਿਕਸਿਤ ਦੁਨਿਯਾ ਮੇਂ ਹਿਂਦੀ ਕੋ ਲੇਕਰ ਆਏ ਬਦਲਾਵ ਕੋ ਹੀ ਰੇਖਾਂਕਿਤ ਕਰ ਰਹਾ ਹੈ।
ਹ੍ਵਾਇਟ ਹਾਉਸ ਤਕ ਹਿਂਦੀ ਨੇ ਦਸ੍ਤਕ ਦੇ ਦੀ ਹੈ। ਲੇਕਿਨ ਸਬਸੇ ਬਡ਼ਾ ਸਵਾਲ ਯੇ ਹੈ ਕਿ ਕ੍ਯਾ ਵਿਕਾਸ ਔਰ ਤਾਕਤ ਕੇ ਸਾਥ ਹੀ ਸਭ੍ਯਤਾ ਔਰ ਸਲੀਕੇ ਕੇ ਲਿਏ ਅਮੇਰਿਕਾ ਕੋ ਅਪਨਾ ਪੈਮਾਨਾ ਬਨਾ ਚੁਕੇ ਭਾਰਤੀਯ ਮਹਾਨਗਰੀਯ ਮਾਨਸ ਕੋ ਹਿਂਦੀ ਕਾ ਯੇ ਜਯਘੋਸ਼ ਝਕਝੋਰ ਪਾਏਗਾ ।

ਅਂਧੇਰੇ ਖੋਹ ਮੇਂ ਭਟਕਤੀ ਪਤ੍ਰਕਾਰਿਤਾ ਸ਼ਿਕ੍ਸ਼ਾ

ਉਮੇਸ਼ ਚਤੁਰ੍ਵੇਦੀ
ਤਕਨੀਕੀ ਸ਼ਿਕ੍ਸ਼ਣ ਕਾ ਅਪਨਾ ਏਕ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਹੋਤਾ ਹੈ, ਉਸਕੀ ਅਪਨੀ ਜਰੂਰਤੇਂ ਹੋਤੀ ਹੈਂ। ਯਹੀ ਕਾਰਣ ਹੈ ਕਿ ਇਂਜੀਨਿਯਰਿਂਗ ਔਰ ਮੇਡਿਕਲ ਕੀ ਨਾ ਸਿਰ੍ਫ ਸ਼ਿਕ੍ਸ਼ਾ ਹਾਸਿਲ ਕਰਨਾ, ਬਲ੍ਕਿ ਉਨਕੀ ਸ਼ਿਕ੍ਸ਼ਾ ਦੇਨਾ ਬੇਹਦ ਚੁਨੌਤੀਭਰਾ ਕਾਮ ਮਾਨਾ ਜਾਤਾ ਰਹਾ ਹੈ। ਅਬ ਪ੍ਰਬਂਧਨ ਕੀ ਸ਼ਿਕ੍ਸ਼ਾ ਕੇ ਸਾਥ ਭੀ ਵੈਸਾ ਹੀ ਹੋ ਰਹਾ ਹੈ। ਕ੍ਯੋਂਕਿ ਪ੍ਰਬਂਧਨ ਭੀ ਏਕ ਤਰਹ ਸੇ ਤਕਨੀਕ ਹੀ ਹੈ, ਸਿਰ੍ਫ ਅਕਾਦਮਿਕ ਸ਼ਿਕ੍ਸ਼ਣ ਯਾ ਪਢ਼ਾਈ ਭਰ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਐਸੇ ਮੇਂ ਸਵਾਲ ਯੇ ਉਠਤਾ ਹੈ ਕਿ ਪਤ੍ਰਕਾਰਿਤਾ ਕੀ ਪਢ਼ਾਈ ਔਰ ਉਸਕਾ ਸ਼ਿਕ੍ਸ਼ਣ ਤਕਨੀਕੀ ਸ਼ਿਕ੍ਸ਼ਣ-ਪ੍ਰਸ਼ਿਕ੍ਸ਼ਣ ਕੇ ਦਾਯਰੇ ਮੇਂ ਆਤਾ ਹੈ ਯਾ ਨਹੀਂ। ਜਾਹਿਰ ਹੈ ਜ੍ਯਾਦਾਤਰ ਲੋਗ ਇਸਕਾ ਜਵਾਬ ਹਾਂ ਮੇਂ ਹੀ ਦੇਂਗੇ। ਪਤ੍ਰਕਾਰਿਤਾ ਕੀ ਪਢ਼ਾਈ ਕਰਨੇ ਆ ਰਹੇ ਛਾਤ੍ਰ ਔਰ ਉਨਕੇ ਅਭਿਭਾਵਕ ਕਮ ਸੇ ਕਮ ਇਸੇ ਤਕਨੀਕੀ ਸ਼ਿਕ੍ਸ਼ਣ ਔਰ ਪ੍ਰਸ਼ਿਕ੍ਸ਼ਣ ਕੇ ਦਾਯਰੇ ਮੇਂ ਮਾਨ ਰਹੇ ਹੈਂ। ਸ਼ਾਯਦ ਯਹੀ ਵਜਹ ਹੈ ਕਿ ਮੀਡਿਯਾ ਵਿਸ੍ਫੋਟ ਕੇ ਇਸ ਦੌਰ ਮੇਂ ਹਜਾਰੋਂ-ਲਾਖੋਂ ਰੂਪਏ ਕੀ ਮੋਟੀ ਫੀਸ ਦੇਕਰ ਛਾਤ੍ਰੋਂ ਕੀ ਭਾਰੀ ਭੀਡ਼ ਪਤ੍ਰਕਾਰਿਤਾ ਕੇ ਸ਼ਿਕ੍ਸ਼ਣ ਸਂਸ੍ਥਾਨੋਂ ਕਾ ਰੂਖ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਲੇਕਿਨ ਡੀਮ੍ਡ ਵਿਸ਼੍ਵਵਿਦ੍ਯਾਲਯੋਂ ਕੇ ਸਾਥ ਹੀ ਸ੍ਵਵਿਤ੍ਤਪੋਸ਼ਿਤ ਵਿਸ਼੍ਵਵਿਦ੍ਯਾਲਯੀ ਪਾਠ੍ਯਕ੍ਰਮੋਂ ਮੇਂ ਜਿਸ ਤਰਹ ਪਤ੍ਰਕਾਰਿਤਾ ਕੀ ਪਢ਼ਾਈ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ, ਉਸਸੇ ਸਾਫ ਹੈ ਕਿ ਅਪਨੀ ਤਰਹ ਸੇ ਖਾਸ ਇਸ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਕੀ ਪਢ਼ਾਈ ਕੋ ਲੇਕਰ ਛਾਤ੍ਰੋਂ ਔਰ ਉਨਕੇ ਅਭਿਭਾਵਕੋਂ ਮੇਂ ਠਗੇ ਜਾਨੇ ਕਾ ਭਾਵ ਬਢ਼ਾ ਹੈ। ਇਸਕਾ ਅਸਰ ਭਾਵੀ ਪਤ੍ਰਕਾਰੋਂ ਕੀ ਗੁਣਵਤ੍ਤਾ ਪਰ ਭੀ ਪਡ਼ ਰਹਾ ਹੈ। ਵੈਚਾਰਿਕ ਬਹਸੋਂ ਮੇਂ ਜਿਸ ਤਰਹ ਪਤ੍ਰਕਾਰਿਤਾ ਇਨ ਦਿਨੋਂ ਨਿਸ਼ਾਨੇ ਪਰ ਹੈ, ਉਸਕੇ ਪੀਛੇ ਪਤ੍ਰਕਾਰਿਤਾ ਸ਼ਿਕ੍ਸ਼ਣ ਕੇ ਮੌਜੂਦਾ ਢਰ੍ਰੇ ਕੀ ਕਿਤਨੀ ਭੂਮਿਕਾ ਹੈ, ਇਸੇ ਲੇਕਰ ਸਵਾਲ ਨਹੀਂ ਉਠ ਰਹੇ ਹੈਂ। ਲੇਕਿਨ ਅਬ ਵਕ੍ਤ ਆ ਗਯਾ ਹੈ ਕਿ ਪਤ੍ਰਕਾਰਿਤਾ ਸ਼ਿਕ੍ਸ਼ਣ ਕੋ ਪ੍ਰੋਫੇਸ਼ਨਲ ਜਰੂਰਤੋਂ ਕੇ ਨਿਕਸ਼ ਕੀ ਬਜਾਯ ਤਕਨੀਕੀ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਕੇ ਸਾਥ ਹੀ ਵੈਚਾਰਿਕ ਧਰਾਤਲ ਪਰ ਭੀ ਪਰਖਾ ਜਾਯ।
ਉਦਾਰੀਕਰਣ ਕੇ ਬਾਦ ਆਏ ਮੀਡਿਯਾ ਵਿਸ੍ਫੋਟ ਕੇ ਇਸ ਦੌਰ ਮੇਂ ਜਿਸ ਤਰਹ ਤਕਨੀਕ ਪਰ ਪਤ੍ਰਕਾਰਿਤਾ ਅਵਲਂਬਿਤ ਹੋਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਇਸਸੇ ਸਾਫ ਹੈ ਕਿ ਬਾਜਾਰ ਮੇਂ ਤਕਨੀਕੀ ਕਸੌਟੀ ਪਰ ਖਰੇ ਉਤਰਨੇ ਵਾਲੇ ਭਾਵੀ ਪਤ੍ਰਕਾਰੋਂ ਕੀ ਮਾਂਗ ਬਢ਼ ਗਈ ਹੈ। ਸਿਰ੍ਫ ਇਸੀ ਏਕ ਆਧਾਰ ਕੇ ਚਲਤੇ ਖਬਰਨਵੀਸੀ ਕੇ ਸ਼ਿਕ੍ਸ਼ਣ ਕੋ ਇਂਜੀਨਿਯਰਿਂਗ ਔਰ ਮੇਡਿਕਲ ਕੀ ਤਰਹ ਤਕਨੀਕੀ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਕਾ ਸ਼ਿਕ੍ਸ਼ਣ ਔਰ ਪ੍ਰਸ਼ਿਕ੍ਸ਼ਣ ਮਾਨਾ ਜਾ ਸਕਤਾ ਹੈ। ਚੂਂਕਿ ਪਤ੍ਰਕਾਰਿਤਾ ਇਂਜੀਨਿਯਰਿਂਗ ਔਰ ਮੇਡਿਕਲ ਕੀ ਤਰਹ ਕੋਰਾ ਤਕਨੀਕ ਹੀ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਬਲ੍ਕਿ ਯਹਾਂ ਵੈਚਾਰਿਕਤਾ ਨਾ ਸਿਰ੍ਫ ਪੂਂਜੀ ਹੈ, ਬਲ੍ਕਿ ਏਕ ਬਡ਼ਾ ਔਜਾਰ ਭੀ ਹੈ। ਹਿਂਦੀ ਪਤ੍ਰਕਾਰਿਤਾ ਕੇ ਸ਼ਲਾਕਾ ਪੁਰੂਸ਼ ਰਾਜੇਂਦ੍ਰ ਮਾਥੁਰ ਭਲੇ ਹੀ ਕਹਤੇ ਰਹੇਂ ਕਿ ਪਤ੍ਰਕਾਰ ਇਤਿਹਾਸ ਨਿਰ੍ਮਾਤਾ ਨਹੀਂ, ਬਲ੍ਕਿ ਉਸਕੇ ਐਸੇ ਦਰ੍ਸ਼ਕ ਹੋਤੇ ਹੈਂ, ਜੋ ਅਪਨੀ ਪੈਨੀ ਨਿਗਾਹ ਕੇ ਜਰਿਏ ਆਮ ਲੋਗੋਂ ਕੋ ਇਨ ਘਟਨਾਓਂ ਸੇ ਪਰਿਚਿਤ ਕਰਾਤੇ ਹੈਂ। ਲੇਕਿਨ ਯੇ ਭੀ ਸਚ ਹੈ ਕਿ ਅਪਨੀ ਵੈਚਾਰਿਕਤਾ ਕੀ ਪੂਂਜੀ ਕੇ ਜਰਿਏ ਹਾਸਿਲ ਨਜਰਿਏ ਕੇ ਚਲਤੇ ਵੇ ਮੌਜੂਦਾ ਘਟਨਾਓਂ ਕੇ ਪ੍ਰਤਿ ਲੋਗੋਂ ਕੋ ਸਚੇਤ ਯਾ ਫਿਰ ਉਤ੍ਸਾਹਿਤ ਭੀ ਕਰਤੇ ਹੈਂ। ਤਾਕਿ ਆਨੇ ਵਾਲਾ ਕਲ ਜਬ ਵਿਗਤ ਕੇ ਕਲ ਕਾ ਇਤਿਹਾਸ ਕੇ ਤੌਰ ਪਰ ਮੂਲ੍ਯਾਂਕਨ ਕਰੇ ਤੋ ਉਸੇ ਕੋਈ ਪਛਤਾਵਾ ਨਾ ਰਹੇ। ਜਾਹਿਰ ਹੈ ਯੇ ਦृਸ਼੍ਟਿ ਕਿਸੀ ਵਿਸ਼੍ਵਵਿਦ੍ਯਾਲਯ ਯਾ ਪਤ੍ਰਕਾਰਿਤਾ ਸ਼ਿਕ੍ਸ਼ਣ-ਪ੍ਰਸ਼ਿਕ੍ਸ਼ਣ ਸਂਸ੍ਥਾਨ ਕੇ ਕ੍ਲਾਸਰੂਮ ਸੇ ਹਾਸਿਲ ਨਹੀਂ ਕਿਏ ਜਾ ਸਕਤੇ। ਅਗਰ ਐਸਾ ਹੋਤਾ ਤੋ ਭਾਰਤੀਯ ਪਤ੍ਰਕਾਰਿਤਾ ਕੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਪੁਰੂਸ਼ ਚਾਹੇ ਜੇਮ੍ਸ ਔਗਸ੍ਟਸ ਹਿਕ੍ਕੀ ਹੋਂ ਯਾ ਅਂਬਿਕਾ ਪ੍ਰਸਾਦ ਵਾਜਪੇਯੀ ਯਾ ਫਿਰ ਬਾਬੂ ਰਾਵ ਵਿਸ਼੍ਣੁਰਾਵ ਪਰਾਡ਼ਕਰ, ਉਨ੍ਹੇਂ ਪਤ੍ਰਕਾਰਿਤਾ ਕੀ ਦੁਨਿਯਾ ਮੇਂ ਯਾਦ ਭੀ ਨਹੀਂ ਕਿਯਾ ਜਾਤਾ। ਕ੍ਯੋਂਕਿ ਉਨ੍ਹੋਂਨੇ ਕਿਸੀ ਸਂਸ੍ਥਾਨ ਸੇ ਖਬਰਨਵੀਸੀ ਯਾ ਵੈਚਾਰਿਕਤਾ ਕੀ ਟ੍ਰੇਨਿਂਗ ਹਾਸਿਲ ਨਹੀਂ ਕੀ ਥੀ। ਆਜ ਕੇ ਦੌਰ ਮੇਂ ਭੀ ਪ੍ਰਭਾਸ਼ ਜੋਸ਼ੀ, ਅਚ੍ਯੁਤਾਨਂਦ ਮਿਸ਼੍ਰ, ਪ੍ਰਣਯ ਰॉਯ ਯਾ ਵਿਨੋਦ ਦੁਆ ਜੈਸੇ ਕਈ ਚਮਕਤੇ ਨਾਮ ਹੈਂ, ਜਿਨਕੀ ਪਤ੍ਰਕਾਰਿਤਾ ਕਾ ਪ੍ਰਸ਼ਿਕ੍ਸ਼ਣ ਕਿਸੀ ਵਿਸ਼੍ਵਵਿਦ੍ਯਾਲਯ ਯਾ ਸਂਸ੍ਥਾਨ ਮੇਂ ਮਿਲਾ ਹੋ। ਬਹਰਹਾਲ ਆਜ ਕੇ ਦੌਰ ਮੇਂ ਬਿਨਾ ਖਾਸ ਸ਼ਿਕ੍ਸ਼ਣ ਯਾ ਪ੍ਰਸ਼ਿਕ੍ਸ਼ਣ ਕੇ ਕਿਸੀ ਪਤ੍ਰਕਾਰ ਕੀ ਉਮ੍ਮੀਦ ਨਹੀਂ ਕੀ ਜਾਤੀ, ਜੈਸੇ ਬਿਨਾ ਕਿਸੀ ਇਂਜੀਨਿਯਰਿਂਗ ਕੀ ਪਢ਼ਾਈ ਕੇ ਇਂਜੀਨਿਯਰ ਯਾ ਮੇਡਿਕਲ ਕੀ ਪਢ਼ਾਈ ਕੇ ਡॉਕ੍ਟਰ ਕੀ ਉਮ੍ਮੀਦ ਕੀ ਜਾਤੀ ਹੈ। ਅਗਰ ਐਸਾ ਹੋਗਾ ਤੋ ਉਸ ਪਰ ਸਵਾਲ ਉਠਨੇ ਲਾਜਿਮੀ ਹੈਂ। ਹਕੀਕਤ ਮੇਂ ਆਜ ਕਾ ਪਤ੍ਰਕਾਰਿਤਾ ਸ਼ਿਕ੍ਸ਼ਣ ਅਪਨੇ ਉਹਾਪੋਹ ਸੇ ਮੁਕ੍ਤ ਨਹੀਂ ਹੋ ਪਾਯਾ ਹੈ। ਉਸਕੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਯਾ ਖੁਲਾ ਧ੍ਯੇਯ ਹੈ ਪ੍ਰਣਯ ਰॉਯ ਔਰ ਪ੍ਰਭਾਸ਼ ਜੋਸ਼ੀ ਜੈਸਾ ਪਾਰਂਪਰਿਕ ਔਰ ਸ਼੍ਰੇਸ਼੍ਠ ਵੈਚਾਰਿਕ ਪਤ੍ਰਕਾਰ ਬਨਾਨਾ ਹੈ, ਜੋ ਆਜ ਕੀ ਤਕਨੀਕ ਪਰ ਭੀ ਖਰਾ ਉਤਰੇ। ਲੇਕਿਨ ਉਸਕਾ ਸਬਸੇ ਬਡ਼ਾ ਸਂਕਟ ਯੇ ਹੈ ਕਿ ਵਹ ਅਬ ਤਕ ਯੇ ਤਯ ਨਹੀਂ ਕਰ ਪਾਯਾ ਹੈ ਕਿ ਪਤ੍ਰਕਾਰਿਤਾ ਕਾ ਪ੍ਰਸ਼ਿਕ੍ਸ਼ਣ ਤਕਨੀਕੀ ਹੈ ਯਾ ਵੈਚਾਰਿਕ। ਇਸਕੇ ਲਿਏ ਜਿਤਨਾ ਪਤ੍ਰਕਾਰਿਤਾ ਕੇ ਸਂਸ੍ਥਾਨ ਜਿਮ੍ਮੇਦਾਰ ਹੈਂ, ਉਤਨਾ ਹੀ ਦੋਸ਼ੀ ਸਰਕਾਰ ਭੀ ਹੈ। ਅਗਰ ਐਸਾ ਨਹੀਂ ਹੋਤਾ ਤੋ ਆਜ ਤਕ ਪਤ੍ਰਕਾਰਿਤਾ ਕਾ ਏਕਨਿਸ਼੍ਠ ਪਾਠ੍ਯਕ੍ਰਮ ਤੈਯਾਰ ਹੋ ਚੁਕਾ ਹੋਤਾ। ਇਂਜੀਨਿਯਰਿਂਗ ਔਰ ਦੂਸਰੇ ਤਕਨੀਕੀ ਸਂਸ੍ਥਾਨੋਂ ਕੀ ਮਾਨ੍ਯਤਾ ਕੇ ਲਿਏ ਬਾਕਾਯਦਾ ਤਕਨੀਕੀ ਸ਼ਿਕ੍ਸ਼ਾ ਪਰਿਸ਼ਦ ਹੈ, ਮੇਡਿਕਲ ਕੀ ਪਢ਼ਾਈ ਪਰ ਨਿਗਾਹ ਰਖਨੇ ਕੇ ਲਿਏ ਮੇਡਿਕਲ ਕੌਂਸਿਲ ਹੈ। ਲੇਕਿਨ ਇਤਿਹਾਸ ਪਰ ਨਿਗਾਹ ਰਖਨੇ ਵਾਲੀ ਪਢ਼ਾਈ ਕੇ ਲਿਏ ਐਸੀ ਕੋਈ ਰੇਗ੍ਯੁਲੇਟਰੀ ਸਂਸ੍ਥਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਯਹੀ ਵਜਹ ਹੈ ਕਿ ਕੁਕੁਰਮੁਤ੍ਤੋਂ ਕੀ ਤਰਹ ਉਗੇ ਡੀਮ੍ਡ ਵਿਸ਼੍ਵਵਿਦ੍ਯਾਲਯੋਂ ਔਰ ਕਥਿਤ ਤਕਨੀਕੀ ਸਂਸ੍ਥਾਨੋਂ ਕੇ ਸਾਥ ਪਤ੍ਰਕਾਰਿਤਾ ਪਢ਼ਾਨੇ ਕੇ ਲਿਏ ਮੈਦਾਨ ਮੇਂ ਕੂਦ ਪਡ਼ੇ ਹੈਂ। ਇਸ ਕਡ਼ੀ ਮੇਂ ਸ੍ਵਵਿਤ੍ਤ ਪੋਸ਼ਿਤ ਯੋਜਨਾ ਕੇ ਤਹਤ ਜਾਨੇ-ਮਾਨੇ ਵਿਸ਼੍ਵਵਿਦ੍ਯਾਲਯ ਭੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋ ਚੁਕੇ ਹੈਂ। ਇਸਕਾ ਅਸਰ ਹੈ ਕਿ ਅਧਿਕਾਂਸ਼ ਸਂਸ੍ਥਾਨੋਂ ਕੇ ਪਾਸ ਕਿਤਾਬੋਂ ਔਰ ਲੈਬ ਕਾ ਜਬਰ੍ਦਸ੍ਤ ਟੋਟਾ ਹੈ। ਲੇਕਿਨ ਪਢ਼ਾਈ ਚਾਲੂ ਹੈ। ਨਿਜੀ ਸਂਸ੍ਥਾਨ ਮੋਟੀ ਫੀਸ ਕੇ ਬਦਲੇ ਢੇਰੋਂ ਸਬ੍ਜਬਾਗ ਦਿਖਾ ਰਹੇ ਹੈਂ। ਵਹੀਂ ਸ੍ਵਵਿਤ੍ਤਪੋਸ਼ਿਤ ਵਿਭਾਗੋਂ ਕੇ ਨਾਮ ਪਰ ਵਿਸ਼੍ਵਵਿਦ੍ਯਾਲਯੋਂ ਯਾ ਪੁਰਾਨੇ ਕॉਲੇਜੋਂ ਮੇਂ ਪਤ੍ਰਕਾਰਿਤਾ ਵਿਭਾਗ ਕਮ ਫੀਸ ਲੇ ਰਹੇ ਹੈਂ। ਲੇਕਿਨ ਸੁਵਿਧਾਓਂ ਕੇ ਮਾਮਲੇ ਮੇਂ ਉਨਕੀ ਭੀ ਵਹੀ ਹਾਲਤ ਹੈ, ਜੋ ਚਮਕਤੀ ਬਿਲ੍ਡਿਂਗ ਵਾਲੇ ਨਿਜੀ ਸਂਸ੍ਥਾਨੋਂ ਕੀ ਹੈ।
ਅਵ੍ਵਲ ਤੋ ਅਧਿਕਾਂਸ਼ ਸਂਸ੍ਥਾਨੋਂ ਯਾ ਵਿਸ਼੍ਵਵਿਦ੍ਯਾਲਯੋਂ ਮੇਂ ਕੋਈ ਮਾਨਕ ਪਾਠ੍ਯਕ੍ਰਮ ਹੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਰਹੀ ਬਾਤ ਉਨ੍ਹੇਂ ਪਢ਼ਾਨੇ ਵਾਲੋਂ ਕੀ ਤੋ ਯੋਗ੍ਯਤਾ ਕੀ ਕਸੌਟੀ ਪਰ ਖਰੇ ਉਤਰਨੇ ਵਾਲੇ ਕਮ ਹੀ ਲੋਗ ਭਾਵੀ ਪਤ੍ਰਕਾਰੋਂ ਕੋ ਪਢ਼ਾਨੇ ਮੇਂ ਜੁਟੇ ਹੈਂ। ਸ੍ਵਵਿਤ੍ਤਪੋਸ਼ਿਤ ਸਂਸ੍ਥਾਨੋਂ ਕੇ ਤੌਰ ਪਰ ਜਿਨ ਵਿਸ਼੍ਵਵਿਦ੍ਯਾਲਯੋਂ ਯਾ ਕॉਲੇਜੋਂ ਮੇਂ ਪਤ੍ਰਕਾਰਿਤਾ ਕੀ ਪਢ਼ਾਈ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ, ਵਹਾਂ ਪਤ੍ਰਕਾਰਿਤਾ ਵਿਭਾਗ ਯਾ ਤੋ ਹਿਂਦੀ ਵਿਭਾਗ ਕੀ ਦਾਸੀ ਹੈ ਯਾ ਫਿਰ ਅਂਗ੍ਰੇਜੀ ਵਿਭਾਗ ਕਾ ਦੋਯਮ ਦਰ੍ਜੇ ਕਾ ਸਾਥੀ। ਹਿਂਦੀ ਯਾ ਅਂਗ੍ਰੇਜੀ ਵਿਭਾਗ ਕੇ ਠਸ੍ਸ ਵਿਦ੍ਵਾਨ ਅਪਨੇ ਕੋ ਪਤ੍ਰਕਾਰਿਤਾ ਕਾ ਪੁਰੋਧਾ ਭੀ ਮਾਨ ਬੈਠੇ ਹੈਂ। ਉਨ੍ਹੇਂ ਬਾਜਾਰ ਔਰ ਤਕਨੀਕ ਸੇ ਕੁਛ ਲੇਨਾ-ਦੇਨਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਉਨਕੇ ਲਿਏ ਪਤ੍ਰਕਾਰਿਤਾ ਕਾ ਸ਼ਿਕ੍ਸ਼ਣ ਸ਼ੇਕ੍ਸਪੀਯਰ ਕੇ ਨਾਟਕੋਂ ਯਾ ਪ੍ਰੇਮਚਂਦ ਕੀ ਕਹਾਨਿਯੋਂ ਕੀ ਪਢ਼ਾਈ ਜੈਸਾ ਹੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹੇਂ ਯੇ ਭੀ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿ ਪਤ੍ਰਕਾਰਿਤਾ ਸ਼ਿਕ੍ਸ਼ਣ ਕੀ ਦੁਨਿਯਾ ਮੇਂ ਕ੍ਰॉਫ੍ਟ ਔਰ ਅਕਾਦਮਿਕ ਨਜਰਿਏ ਕੋ ਲੇਕਰ ਕੋਈ ਬਹਸ ਭੀ ਚਲ ਰਹੀ ਹੈ। ਭਾਰਤੀਯ ਪਤ੍ਰਕਾਰਿਤਾ ਖਾਸ ਤੌਰ ਪਰ ਤਕਨੀਕ ਔਰ ਕਂਟੇਂਟ ਕੇ ਸਾਥ ਪਹੁਂਚ ਕੇ ਸ੍ਤਰ ਪਰ ਕਿਸ ਪਾਯਦਾਨ ਪਰ ਜਾ ਪਹੁਂਚੀ ਹੈ, ਇਸਕਾ ਸਾਫ ਅਂਦਾਜਾ ਅਧਿਕਾਂਸ਼ ਪਤ੍ਰਕਾਰਿਤਾ ਸਂਸ੍ਥਾਨੋਂ ਔਰ ਵਹਾਂ ਪਢ਼ਾ ਰਹੇ ਲੋਗੋਂ ਕੋ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਜਾਹਿਰ ਹੈ ਇਸਕਾ ਖਾਮਿਯਾਜਾ ਵਹ ਪੀਢ਼ੀ ਭੁਗਤ ਰਹੀ ਹੈ, ਜੋ ਜੇਮ੍ਸ ਹਿਕ੍ਕੀ ਯਾ ਅਂਬਿਕਾ ਪ੍ਰਸਾਦ ਵਾਜਪੇਯੀ ਨਾ ਸਹੀ, ਪ੍ਰਭਾਸ਼ ਜੋਸ਼ੀ ਔਰ ਪ੍ਰਣਯ ਰॉਯ ਬਨਨੇ ਕੇ ਲਿਏ ਪਤ੍ਰਕਾਰਿਤਾ ਕੀ ਪਢ਼ਾਈ ਕੇ ਸਮਂਦਰ ਮੇਂ ਕੂਦ ਪਡ਼ੀ ਹੈ।
ਜਹਾਂ ਠੀਕ-ਠਾਕ ਪਤ੍ਰਕਾਰਿਤਾ ਸ਼ਿਕ੍ਸ਼ਣ ਹੋ ਰਹਾ ਹੈ, ਵਹਾਂ ਕ੍ਰॉਫ੍ਟ ਔਰ ਅਕਾਦਮਿਕ ਜੋਰ ਕੋ ਲੇਕਰ ਰਸ੍ਸਾਕਸ਼ੀ ਜਾਰੀ ਹੈ। ਜਿਨ ਅਧ੍ਯਾਪਕੋਂ ਕਾ ਪ੍ਰੋਫੇਸ਼ਨਲ ਪਤ੍ਰਕਾਰਿਤਾ ਸੇ ਸਾਬਕਾ ਨਹੀਂ ਪਡ਼ਾ ਹੈ, ਵੇ ਸਂਚਾਰ ਕੇ ਸਿਦ੍ਧਾਂਤੋਂ ਕੇ ਪਾਰਾਯਣ ਔਰ ਪਾਠ ਸੇ ਛਾਤ੍ਰੋਂ ਕੋ ਜੋਡ਼ਨਾ ਅਚ੍ਛਾ ਲਗਤਾ ਹੈ। ਲੇਕਿਨ ਵਿਜਿਟਿਂਗ ਫੈਕਲ੍ਟੀ ਕੇ ਨਾਮ ਪਰ ਪ੍ਰੋਫੇਸ਼ਨਲ ਜਬ ਕ੍ਲਾਸ ਰੂਮ ਮੇਂ ਆਤੇ ਹੈਂ ਤੋ ਵੇ ਤਕਨੀਕ ਪਰ ਹੀ ਜੋਰ ਦੇਤੇ ਹੈਂ। ਜਾਹਿਰ ਹੈ ਉਨਕੇ ਸ਼ਿਕ੍ਸ਼ਣ ਕਾ ਮੁਖ੍ਯ ਫੋਕਸ ਤਕਨੀਕੀ ਜਾਨਕਾਰੀ ਔਰ ਤਕਨੀਕ ਕੇ ਆਧਾਰ ਪਰ ਕਂਟੇਂਟ ਕੋ ਕਸਨਾ ਸਿਖਾਨਾ ਹੋਤਾ ਹੈ। ਅਗਰ ਵੇ ਅਖਬਾਰ ਸੇ ਹੁਏ ਤੋ ਉਨਕੀ ਦੁਨਿਯਾ ਜਨਸਤ੍ਤਾ ਔਰ ਟਾਇਮ੍ਸ ਔਫ ਇਂਡਿਯਾ ਕੇ ਨ੍ਯੂਜ ਰੂਮ ਕੇ ਇਰ੍ਦ-ਗਿਰ੍ਦ ਹੀ ਘੂਮਤੀ ਹੈ। ਅਗਰ ਟੇਲੀਵਿਜਨ ਕੀ ਦੁਨਿਯਾ ਸੇ ਹੁਏ ਤੋ ਜੀ ਨ੍ਯੂਜ, ਏਨਡੀਟੀਵੀ ਯਾ ਆਜਤਕ ਕਾ ਨ੍ਯੂਜਰੂਮ ਹੀ ਉਨਕਾ ਆਦਰ੍ਸ਼ ਹੋਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਅਸਰ ਸੇ ਪਤ੍ਰਕਾਰਿਤਾ ਪ੍ਰਸ਼ਿਕ੍ਸ਼ਣ ਪਾਨੇ ਕੇ ਬਾਦ ਪ੍ਰੋਫੇਸ਼ਨਲ ਸਂਸ੍ਥਾਨੋਂ ਮੇਂ ਟ੍ਰੇਨਿਂਗ ਕੇ ਲਿਏ ਜਾਨੇ ਵਾਲੇ ਛਾਤ੍ਰ ਬਚ ਨਹੀਂ ਪਾਤੇ। ਉਨ੍ਹੇਂ ਮੁਂਹ ਬਿਚਕਾਕਰ ਉਨਕੀ ਸੈਦ੍ਧਾਂਤਿਕ ਪਢ਼ਾਈ ਕਾ ਮਜਾਕ ਉਡ਼ਾਨੇ ਮੇਂ ਕੋਈ ਕਸਰ ਨਹੀਂ ਛੋਡ਼ੀ ਜਾਤੀ। ਕ੍ਰॉਫ੍ਟ ਔਰ ਅਕਾਦਮਿਕ ਕੋ ਲੇਕਰ ਅਤਿਵਾਦੀ ਜੋਰ ਦਰਅਸਲ ਏਕ ਤਰਹ ਕਾ ਅਤਿਵਾਦ ਹੀ ਹੈ। ਹਰ ਤਕਨੀਕ ਔਰ ਕ੍ਰॉਫ੍ਟ ਕਾ ਅਪਨਾ ਏਕ ਸਿਦ੍ਧਾਂਤ ਭੀ ਹੋਤਾ ਹੈ। ਅਕਾਦਮਿਕ ਦੁਨਿਯਾ ਕੋ ਇਸ ਸੈਦ੍ਧਾਂਤਿਕਤਾ ਕੇ ਆਧਾਰ ਕੋ ਖੋਜਨਾ ਔਰ ਉਸਕੀ ਕਸੌਟੀ ਪਰ ਕ੍ਰॉਫ੍ਟ ਕੋ ਵਿਸ਼੍ਲੇਸ਼ਿਤ ਕਰਨਾ ਹੋਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰਹ ਸੇ ਪਢ਼ੇ ਔਰ ਗੁਨੇ ਛਾਤ੍ਰੋਂ ਮੇਂ ਜੋ ਦृਸ਼੍ਟਿ ਵਿਕਸਿਤ ਹੋਤੀ ਹੈ, ਉਸਮੇਂ ਮੌਲਿਕਤਾ ਕੀ ਗੁਂਜਾਇਸ਼ ਜ੍ਯਾਦਾ ਹੋਤੀ ਹੈ। ਲੇਕਿਨ ਦੁਰ੍ਭਾਗ੍ਯ ਸੇ ਐਸਾ ਨਹੀਂ ਹੋ ਰਹਾ ਹੈ। ਜਿਸਕਾ ਅਸਰ ਆਜ ਪਤ੍ਰਕਾਰਿਤਾ ਕੀ ਪ੍ਰੋਫੇਸ਼ਨਲ ਜਿਂਦਗੀ ਮੇਂ ਖੂਬ ਦਿਖ ਰਹਾ ਹੈ। ਸਵਾਲੋਂ ਕੇ ਘੇਰੇ ਮੇਂ ਪਤ੍ਰਕਾਰਿਤਾ ਰੋਜ ਆ ਰਹੀ ਹੈ। ਨਈ ਪੀਢ਼ੀ ਕੇ ਪਤ੍ਰਕਾਰੋਂ ਮੇਂ ਮੌਲਿਕ ਦृਸ਼੍ਟਿ ਕਾ ਅਭਾਵ ਸਾਫ ਨਜਰ ਆਤਾ ਹੈ। ਅਗਰ ਮੌਲਿਕਤਾ ਦਿਖਤੀ ਭੀ ਹੈ ਤੋ ਉਨ੍ਹੇਂ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕਰਨੇ ਕੇ ਲਿਏ ਜਰੂਰੀ ਸਮਰ੍ਥਨ ਦੇਨੇ ਵਾਲੇ ਸਾਹਸੀ ਸੀਨਿਯਰ ਕੀ ਭੀ ਕਮੀ ਸਾਫ ਨਜਰ ਆਤੀ ਹੈ।
ਸਾਫ ਹੈ ਤਕਨੀਕ ਔਰ ਅਕਾਦਮਿਕ ਕੇ ਝਂਝਟ ਸੇ ਮੁਕ੍ਤ ਹੁਏ ਬਿਨਾ ਪਤ੍ਰਕਾਰਿਤਾ ਕੀ ਅਪਨੀ ਵੈਚਾਰਿਕ ਜਰੂਰਤ ਪਰ ਆਧਾਰਿਤ ਪਤ੍ਰਕਾਰਿਤਾ ਸ਼ਿਕ੍ਸ਼ਣ ਕੇ ਇਂਤਜਾਮ ਨਹੀਂ ਕਿਏ ਜਾਏਂਗੇ, ਸਵਾਲ ਤੋ ਉਠਤੇ ਹੀ ਰਹੇਂਗੇ। ਮਾਖਨਲਾਲ ਚਤੁਰ੍ਵੇਦੀ ਪਤ੍ਰਕਾਰਿਤਾ ਵਿਸ਼੍ਵਵਿਦ੍ਯਾਲਯ ਨੇ ਪਤ੍ਰਕਾਰਿਤਾ ਸ਼ਿਕ੍ਸ਼ਣ ਕੀ ਇਸੀ ਕਮੀ ਕੋ ਧ੍ਯਾਨ ਮੇਂ ਰਖਤੇ ਹੁਏ ਪ੍ਰੇਸ ਕੌਂਸਿਲ ਔਫ ਇਂਡਿਯਾ ਔਰ ਵਿਸ਼੍ਵਵਿਦ੍ਯਾਲਯ ਅਨੁਦਾਨ ਆਯੋਗ ਕੇ ਸਹਯੋਗ ਸੇ ਪਤ੍ਰਕਾਰਿਤਾ ਪਾਠ੍ਯਕ੍ਰਮ ਮੇਂ ਏਕਰੂਪਤਾ ਲਾਨੇ ਔਰ ਸਂਸ੍ਥਾਨੋਂ ਕੇ ਸਾਥ ਹੀ ਪਢ਼ਾਨੇ ਵਾਲੇ ਲੋਗੋਂ ਔਰ ਸਂਸ੍ਥਾਨੋਂ ਕੇ ਮਾਨਕੀਕਰਣ ਕੀ ਦਿਸ਼ਾ ਮੇਂ ਕਦਮ ਉਠਾਯਾ ਹੈ। ਜਰੂਰਤ ਇਸ ਬਾਤ ਕੀ ਹੈ ਕਿ ਪ੍ਰੋਫੇਸ਼ਨਲ ਦੁਨਿਯਾ ਕੀ ਜਰੂਰਤੋਂ ਕੇ ਮੁਤਾਬਿਕ ਪਤ੍ਰਕਾਰਿਤਾ ਸ਼ਿਕ੍ਸ਼ਾ ਢਲੇ, ਲੇਕਿਨ ਅਕਾਦਮਿਕਤਾ ਕੋ ਭੀ ਨਜਰਂਦਾਜ ਨਾ ਕਿਯਾ ਜਾਏ। ਜਡ਼ ਨਜਰਿਏ ਵਾਲੀ ਅਕਾਦਮਿਕਤਾ ਕੇ ਬੋਝ ਤਲੇ ਦਬਾ ਪਤ੍ਰਕਾਰਿਤਾ ਸ਼ਿਕ੍ਸ਼ਣ ਨਾ ਤੋ ਅਕਾਦਮਿਕ ਦੁਨਿਯਾ ਕੇ ਲਿਏ ਮੁਫੀਦ ਹੋਗਾ ਨਾ ਹੀ ਅਖਬਾਰੀ ਔਰ ਟੀਵੀ ਸਂਸ੍ਥਾਨ ਕੋ ਹੀ ਫਾਯਦਾ ਪਹੁਂਚਾ ਪਾਏਗਾ। ਔਰ ਪਤ੍ਰਕਾਰਿਤਾ ਕੀ ਮੇਧਾ ਕਾ ਜੋ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋਗਾ, ਉਸਕਾ ਆਕਲਨ ਤੋ ਆਨੇ ਵਾਲੀ ਪਤ੍ਰਕਾਰੀਯ ਪੀਢ਼ਿਯਾਂ ਹੀ ਕਰ ਪਾਏਂਗੀ।

ਨਹੀਂ ਰੂਕ ਪਾਏਗਾ ਹਿਂਦੀ ਕਾ ਕਾਰਵਾਂ

ਉਮੇਸ਼ ਚਤੁਰ੍ਵੇਦੀ
ਸਿਤਂਬਰ ਕੇ ਮਹੀਨੇ ਜੈਸੇ-ਜੈਸੇ ਨਜਦੀਕ ਆਤਾ ਜਾਤਾ ਹੈ, ਸਰਕਾਰੀ ਦਫ੍ਤਰੋਂ ਕੇ ਉਸ ਖਾਸ ਵਿਭਾਗ ਕੀ ਰੌਨਕ ਬਢ਼ਾਨੇ ਕੀ ਕਵਾਯਦ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਤੀ ਹੈ, ਜਿਸੇ ਹਿਂਦੀ ਅਥਵਾ ਰਾਜਭਾਸ਼ਾ ਵਿਭਾਗ ਕਹਾ ਜਾਤਾ ਹੈ। ਐਸੇ ਮਾਹੌਲ ਮੇਂ ਹਿਂਦੀ ਕੇ ਪਾਖਂਡ ਦਿਵਸ ਕੇ ਕਰੀਬ ਏਕ ਪਖਵਾਡ਼ਾ ਪਹਲੇ ਕੇਂਦ੍ਰ ਸਰਕਾਰ ਕਾ ਮਂਤ੍ਰੀ ਹਿਂਦੀ ਕੀ ਪਢ਼ਾਈ ਕੋ ਜਰੂਰੀ ਬਨਾਨੇ ਕੀ ਹਿਮਾਯਤ ਕਰਤਾ ਹੁਆ ਬਯਾਨ ਦੇ ਤੋ ਹੈਰਤ ਹੋਨਾ ਸ੍ਵਾਭਾਵਿਕ ਹੀ ਹੈ। ਮਾਨਵ ਸਂਸਾਧਨ ਮਂਤ੍ਰੀ ਕਪਿਲ ਸਿਬ੍ਬਲ ਕੇ ਇਸ ਬਯਾਨ ਪਰ ਸ਼ਕ ਕੀ ਗੁਂਜਾਇਸ਼ ਭੀ ਇਸਲਿਏ ਜ੍ਯਾਦਾ ਹੈ, ਕ੍ਯੋਂਕਿ ਹਿਂਦੀ ਐਸੇ ਬਯਾਨੋਂ ਕੇ ਜਰਿਏ ਕਰੀਬ ਉਨਸਠ ਸਾਲ ਸੇ ਠਗੀ ਜਾਤੀ ਰਹੀ ਹੈ। ਰਾਜਭਾਸ਼ਾ ਕੋ ਹਕੀਕਤ ਮੇਂ ਵਹ ਹਕ ਅਬ ਤਕ ਨਹੀਂ ਮਿਲ ਪਾਯਾ, ਜਿਸਕੀ ਵਹ ਸ੍ਵਾਭਾਵਿਕ ਤੌਰ ਪਰ ਹਕਦਾਰ ਹੈ।
ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਬਯਾਨੋਂ ਕੀ ਗਂਭੀਰਤਾ ਕੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਇਤਿਹਾਸ ਔਰ ਵਿਗਤ ਕੇ ਕਦਮੋਂ ਕੇ ਆਧਾਰ ਪਰ ਪਰਖਾ ਜਾਤਾ ਰਹਾ ਹੈ। ਲੇਕਿਨ ਹਮੇਂ ਯੇ ਨਹੀਂ ਭੂਲਨਾ ਚਾਹਿਏ ਕਿ ਕਪਿਲ ਸਿਬ੍ਬਲ ਅਂਗ੍ਰੇਜੀ ਕੇ ਧੁਆਂਧਾਰ ਵਕ੍ਤਾ ਹੈਂ। ਕਾਂਗ੍ਰੇਸ ਪਾਰ੍ਟੀ ਕਾ ਪ੍ਰਵਕ੍ਤਾ ਰਹਤੇ ਉਨ੍ਹੋਂਨੇ ਪ੍ਰੇਸ ਕੋ ਅਪਨੀ ਪਾਰ੍ਟੀ ਸੇ ਸਂਬਂਧਿਤ ਜਿਤਨੀ ਜਾਨਕਾਰਿਯਾਂ ਅਂਗ੍ਰੇਜੀ ਕੇ ਜਰਿਏ ਦੀ ਥੀਂ, ਸ਼ਾਯਦ ਹੀ ਹਿਂਦੀ ਮੇਂ ਦੀ ਹੋਂਗੀ। ਸਂਸਦ ਮੇਂ ਭੀ ਚਾਹੇ ਵਿਪਕ੍ਸ਼ੀ ਸਦਸ੍ਯ ਕੇ ਤੌਰ ਪਰ ਬਹਸ ਮੇਂ ਹਿਸ੍ਸੇਦਾਰੀ ਰਹੀ ਹੋ ਯਾ ਫਿਰ ਮਂਤ੍ਰੀ ਕੇ ਤੌਰ ਪਰ ਬਹਸੋਂ ਕਾ ਜਵਾਬ ਦੇਨਾ, ਕਪਿਲ ਸਿਬ੍ਬਲ ਅਂਗ੍ਰੇਜੀ ਕੋ ਹੀ ਸਹਜ ਮਾਨਤੇ ਰਹੇ ਹੈਂ। ਐਸੇ ਕਪਿਲ ਸਿਬ੍ਬਲ ਅਗਰ ਦੇਸ਼ਭਰ ਕੇ ਸ੍ਕੂਲੋਂ ਮੇਂ ਹਿਂਦੀ ਪਢ਼ਾਏ ਜਾਨੇ ਕੀ ਵਕਾਲਤ ਕਰ ਰਹੇ ਹੈਂ ਤੋ ਇਸੇ ਸਾਮਾਨ੍ਯ ਬਯਾਨ ਭਰ ਮਾਨਕਰ ਉਪੇਕ੍ਸ਼ਿਤ ਨਹੀਂ ਕਿਯਾ ਜਾਨਾ ਚਾਹਿਏ।
ਦਰਅਸਲ ਕਪਿਲ ਸਿਬ੍ਬਲ ਕੇ ਇਸ ਸੁਝਾਵ ਕੀ ਵਜਹ ਜੋ ਚਿਂਤਾਏਂ ਹੈਂ, ਉਸੀ ਪਖਵਾਡ਼ੇ ਰਾਸ਼੍ਟ੍ਰੀਯ ਸ੍ਵਯਂਸੇਵਕ ਸਂਘ ਕੇ ਪੂਰ੍ਵ ਪ੍ਰਮੁਖ ਕੁਪ ਸੀ ਸੁਦਰ੍ਸ਼ਨ ਨੇ ਜਾਹਿਰ ਕਿਯਾ ਹੈ। ਕਾਂਗ੍ਰੇਸ ਕੇ ਏਕ ਮੁਖਰ ਨੇਤਾ ਕੇ ਸਾਥ ਸਂਘ ਕੇ ਪੂਰ੍ਵ ਪ੍ਰਮੁਖ ਕੇ ਬਯਾਨੋਂ ਕੋ ਜੋਡ਼ਨਾ ਕੁਛ ਲੋਗੋਂ ਕੋ ਭਲੇ ਹੀ ਗਲਤ ਲਗ ਸਕਤਾ ਹੋ। ਲੇਕਿਨ ਹਕੀਕਤ ਯਹੀ ਹੈ। ਸੁਦਰ੍ਸ਼ਨ ਨੇ ਕਹਾ ਹੈ ਕਿ ਅਂਗ੍ਰੇਜਿਯਤ ਇਸ ਦੇਸ਼ ਕੀ ਸਂਸ੍ਕृਤਿ ਕੋ ਬਿਗਾਡ਼ ਤੋ ਰਹੀ ਹੀ ਹੈ, ਦੇਸ਼ ਮੇਂ ਏਕਤਾ ਕੀ ਭਾਵਨਾ ਪਰ ਭੀ ਅਸਰ ਡਾਲ ਰਹੀ ਹੈ। ਕਪਿਲ ਸਿਬ੍ਬਲ ਨੇ ਭੀ ਜਬ ਹਿਂਦੀ ਪਢ਼ਾਨੇ ਕੀ ਵਕਾਲਤ ਕੀ ਤੋ ਉਨਕਾ ਭੀ ਯਹੀ ਕਹਨਾ ਥਾ ਕਿ ਹਿਂਦੀ ਕੀ ਪਢ਼ਾਈ ਕੇ ਜਰਿਏ ਦੇਸ਼ਭਰ ਕੇ ਬਚ੍ਚੇ ਏਕਤਾ ਕੇ ਸੂਤ੍ਰ ਮੇਂ ਬਂਧ ਸਕੇਂਗੇ।
ਯੇ ਕਡ਼ਵੀ ਸਚਾਈ ਹੈ ਕਿ ਸਰਕਾਰੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ੋਂ ਕੇ ਜਰਿਏ ਹਿਂਦੀ ਅਪਨਾ ਅਸਲ ਮੁਕਾਮ ਹਾਸਿਲ ਨਹੀਂ ਕਰ ਪਾਈ। ਦੂਸਰੇ ਸ਼ਬ੍ਦੋਂ ਮੇਂ ਕਹੇਂ ਤੋ ਹਿਂਦੀ ਕੋ ਉਸਕੇ ਅਸਲ ਮੁਕਾਮ ਪਰ ਪਹੁਂਚਾਨੇ ਮੇਂ ਸਰਕਾਰੀ ਖੇਲ ਨੇ ਜ੍ਯਾਦਾ ਅਡ਼ਂਗਾ ਲਗਾਯਾ। ਹਿਂਦੀ ਕੋ ਦਾਸੀ ਬਨਾਏ ਰਖਨੇ ਕੀ ਸਰਕਾਰੀ ਕਵਾਯਦ ਕੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 1965 ਮੇਂ ਹੀ ਹੋ ਗਈ ਥੀ, ਜਬ ਭਾਸ਼ਾ ਸਂਬਂਧੀ ਸਂਸਦ ਕੇ ਸਂਕਲ੍ਪ ਮੇਂ ਯੇ ਤਯ ਕਰ ਦਿਯਾ ਗਯਾ ਕਿ ਜਬ ਤਕ ਏਕ ਭੀ ਰਾਜ੍ਯ ਸਰਕਾਰ ਹਿਂਦੀ ਕੇ ਰਾਜਭਾਸ਼ਾ ਹੋਨੇ ਕਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰਤੀ ਰਹੇਗੀ, ਉਸੇ ਵ੍ਯਵਹਾਰਿਕ ਤੌਰ ਪਰ ਰਾਜਭਾਸ਼ਾ ਨਹੀਂ ਬਨਾਯਾ ਜਾ ਸਕੇਗਾ। ਸਚ ਤੋ ਯੇ ਹੈ ਕਿ ਯੇ ਸਂਕਲ੍ਪ ਬਾਦ ਮੇਂ ਆਯਾ, ਲੇਕਿਨ ਉਸਕੀ ਪੂਰ੍ਵ ਪੀਠਿਕਾ 21 ਨਵਂਬਰ 1962 ਕੋ ਹੀ ਬਨ ਗਈ ਥੀ। ਇਸ ਦਿਨ ਗਠਿਤ ਨਗਾਲੈਂਡ ਰਾਜ੍ਯ ਕੀ ਰਾਜਭਾਸ਼ਾ ਹੀ ਅਂਗ੍ਰੇਜੀ ਹੈ। ਜਾਹਿਰ ਹੈ ਕਿ ਨਗਾਲੈਂਡ ਜੈਸੇ ਰਾਜ੍ਯ ਹਿਂਦੀ ਕੋ ਕ੍ਯੋਂਕਰ ਅਪਨਾਨੇ ਲਗੇ। ਸਾਠ ਕੇ ਦਸ਼ਕ ਮੇਂ ਤਮਿਲਨਾਡੁ ਮੇਂ ਉਭਰੇ ਹਿਂਦੀ ਵਿਰੋਧ ਕੇ ਲਿਏ ਗੁਲਜਾਰੀ ਲਾਲ ਨਂਦਾ ਕੇ ਏਕ ਆਦੇਸ਼ ਕੋ ਜਿਮ੍ਮੇਦਾਰ ਮਾਨਾ ਜਾਤਾ ਹੈ। ਮਸ਼ਹੂਰ ਪਤ੍ਰਕਾਰ ਕੁਲਦੀਪ ਨੈਯ੍ਯਰ ਨੇ ਅਪਨੀ ਪੁਸ੍ਤਕ ਸ੍ਕੂਪ ਮੇਂ ਇਸ ਘਟਨਾ ਕਾ ਜਿਕ੍ਰ ਕਿਯਾ ਹੈ। ਦਰਅਸਲ ਸਂਵੈਧਾਨਿਕ ਪ੍ਰਾਵਧਾਨੋਂ ਕੇ ਚਲਤੇ 26 ਜਨਵਰੀ 1965 ਸੇ ਹਿਂਦੀ ਕੋ ਰਾਜਭਾਸ਼ਾ ਕੇ ਤੌਰ ਪਰ ਅਂਗ੍ਰੇਜੀ ਕਾ ਸ੍ਥਾਨ ਲੇ ਲੇਨਾ ਥਾ। ਇਸੇ ਦੇਖਤੇ ਹੁਏ ਹੀ ਬਤੌਰ ਰਾਜਭਾਸ਼ਾ ਵਿਭਾਗ ਕੇ ਇਂਚਾਰ੍ਜ ਮਂਤ੍ਰੀ ਕੇ ਨਾਤੇ ਨਂਦਾ ਨੇ ਯੇ ਆਦੇਸ਼ ਦਿਯਾ ਥਾ। ਲੇਕਿਨ ਪਹਲੇ ਸੇ ਜਾਰੀ ਕੇਂਦ੍ਰੀਯ ਸਤ੍ਤਾ ਮੇਂ ਹਿਂਦੀ ਵਿਰੋਧ ਕੀ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਕੇ ਚਲਤੇ ਤਮਿਲਨਾਡੁ ਕੇ ਨੇਤਾਓਂ ਕੋ ਯੇ ਪ੍ਰਚਾਰਿਤ ਕਰਨੇ ਕਾ ਮੌਕਾ ਮਿਲ ਗਯਾ ਕਿ ਕੇਂਦ੍ਰ ਸਰਕਾਰ ਗੈਰਹਿਂਦੀ ਭਾਸ਼ੀ ਰਾਜ੍ਯੋਂ ਪਰ ਜਬਰ੍ਦਸ੍ਤੀ ਹਿਂਦੀ ਥੋਪਨਾ ਚਾਹਤੀ ਹੈ। ਨਂਦਾ ਜੀ ਕੋ ਅਪਨੀ ਗਲਤੀ ਕਾ ਅਹਸਾਸ ਹੁਆ ਔਰ ਯਹ ਆਦੇਸ਼ ਵਾਪਸ ਲੇ ਲਿਯਾ ਗਯਾ। ਲੇਕਿਨ ਜੋ ਗਲਤੀ ਹੋਨੀ ਥੀ, ਵਹ ਹੋ ਗਈ ਥੀ। ਜਿਸਕਾ ਖਾਮਿਯਾਜਾ ਤਮਿਲਨਾਡੁ ਮੇਂ ਖੂਨੀ ਸਂਘਰ੍ਸ਼ ਕੇ ਤੌਰ ਪਰ ਦਿਖਾ। ਆਂਦੋਲਨ ਕੀ ਰਿਪੋਰ੍ਟਿਂਗ ਕਰਨੇ ਦਿਲ੍ਲੀ ਸੇ ਪਹੁਂਚੇ ਪਤ੍ਰਕਾਰੋਂ ਕੋ ਤਬ ਕੇ ਮਦ੍ਰਾਸ ਔਰ ਅਬ ਕੇ ਚੇਨ੍ਨਈ ਮੇਂ ਔਟੋ ਵਾਲੋਂ ਸੇ ਅਪਨੇ ਹਿਂਦੀ ਸਵਾਲੋਂ ਕੇ ਜਵਾਬ ਮੇਂ ਹਿਂਦੀ ਮੇਂ ਹੀ ਸੁਨਨੇ ਕੋ ਮਿਲਾ – ਹਮ ਹਿਂਦੀ ਨਹੀਂ ਜਾਨਤਾ। ਯਾਨੀ ਹਿਂਦੀ ਜਾਨਨੇ ਵਾਲਾ ਭੀ ਅਪਨੀ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰੀਯ ਅਸ੍ਮਿਤਾ ਔਰ ਸ੍ਥਾਨੀਯ ਰਾਸ਼੍ਟ੍ਰਵਾਦ ਕੋ ਬਚਾਨੇ ਕੇ ਨਾਮ ਪਰ ਹਿਂਦੀ ਕਾ ਵਿਰੋਧੀ ਹੋ ਗਯਾ ਥਾ। ਇਸ ਆਂਦੋਲਨ ਨੇ ਤਮਿਲਨਾਡੁ ਮੇਂ ਸਰਕਾਰੀ ਤੌਰ ਪਰ ਨਾ ਸਿਰ੍ਫ ਹਿਂਦੀ ਕੋ ਲਾਗੂ ਨਹੀਂ ਹੋਨੇ ਦਿਯਾ, ਬਲ੍ਕਿ ਕੇਂਦ੍ਰ ਸਰਕਾਰ ਕੋ ਹਿਂਦੀ ਕੀ ਉਸਕੀ ਅਸਲ ਜਗਹ ਪਰ ਬੈਠਾਨੇ ਕੇ ਅਪਨੇ ਸਂਕਲ੍ਪ ਕੋ ਅਨਂਤ ਕਾਲ ਤਕ ਟਾਲਨੇ ਕਾ ਮੌਕਾ ਜਰੂਰ ਦੇ ਦਿਯਾ।
ਸਰਕਾਰੀ ਸ਼ਡਯਂਤ੍ਰ ਕੇ ਚਲਤੇ ਹਿਂਦੀ ਵ੍ਯਵਹਾਰ ਮੇਂ ਰਾਜਭਾਸ਼ਾ ਭਲੇ ਨਹੀਂ ਬਨ ਪਾਈ, ਲੇਕਿਨ 1991 ਮੇਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁਏ ਉਦਾਰੀਕਰਣ ਕੇ ਦੌਰ ਨੇ ਹਿਂਦੀ ਕੋ ਨਈ ਪਹਚਾਨ ਦਿਲਾਈ। ਬੇਸ਼ਕ ਯਹ ਨੀਤਿ ਬਨਾਨੇ ਵਾਲੋਂ ਕੀ ਭਾਸ਼ਾ ਨਹੀਂ ਬਨ ਪਾਈ ਹੈ, ਲੇਕਿਨ ਬਾਜਾਰ ਕੀ ਸਬਸੇ ਪ੍ਰਮੁਖ ਭਾਸ਼ਾ ਜਰੂਰ ਬਨ ਗਈ। ਔਰ ਤੋ ਔਰ ਜਿਸ ਰਾਜ੍ਯ ਨੇ ਹਿਂਦੀ ਵਿਰੋਧ ਕੇ ਨਾਮ ਪਰ ਖੂਨ ਬਹਾਯਾ, ਬਸੇਂ ਜਲਾਈਂ ਔਰ ਸਰਕਾਰੀ ਸਂਪਤ੍ਤਿ ਕੋ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁਂਚਾਯਾ, ਅਬ ਉਸ ਤਮਿਲਨਾਡੁ ਕੇ ਲੋਗ ਭੀ ਅਪਨੇ ਬਚ੍ਚੋਂ ਕੋ ਹਿਂਦੀ ਪਢ਼ਾਨੇ ਕੇ ਲਿਏ ਪ੍ਰੋਤ੍ਸਾਹਿਤ ਕਰ ਰਹੇ ਹੈਂ। ਪਿਛਲੇ ਦਿਨੋਂ ਏਕ ਪ੍ਰਮੁਖ ਅਂਗ੍ਰੇਜੀ ਦੈਨਿਕ ਕੇ ਚੇਨ੍ਨਈ ਸਂਵਾਦਦਾਤਾ ਨੇ ਖਬਰ ਦੀ ਕਿ ਸਾਠ ਕੇ ਦਸ਼ਕ ਕੇ ਹਿਂਦੀ ਵਿਰੋਧੀ ਆਂਦੋਲਨਕਾਰੀ ਪੀਢ਼ੀ ਭੀ ਅਬ ਅਪਨੇ ਬਚ੍ਚੋਂ ਕੋ ਹਿਂਦੀ ਪਢ਼ਾਨੇ ਕੇ ਲਿਏ ਬਢ਼-ਚਢ਼ਕਰ ਹਿਸ੍ਸਾ ਲੇ ਰਹੀ ਹੈ। ਤਮਿਲਨਾਡੁ ਮੇਂ ਬਦਲਾਵ ਕੀ ਯੇ ਬਯਾਰ ਕੀ ਅਸਲ ਵਜਹ ਉਦਾਰੀਕਰਣ ਹੀ ਹੈ। ਇਸੀ ਕੇ ਚਲਤੇ 1995 ਮੇਂ ਦੁਨਿਯਾ ਕੀ ਜਿਨ ਪਾਂਚ ਭਾਸ਼ਾਓਂ ਕੋ ਸ੍ਟਾਰ ਸਮੂਹ ਕੇ ਮਾਲਿਕ ਰੂਪਰ੍ਟ ਮਰ੍ਡੋਕ ਨੇ ਭਵਿਸ਼੍ਯ ਕੀ ਤਾਕਤਵਰ ਭਾਸ਼ਾਏਂ ਬਤਾਯਾ ਥਾ, ਉਸਮੇਂ ਹਿਂਦੀ ਭੀ ਥੀ। ਮਰ੍ਡੋਕ ਜਾਨਤੇ ਥੇ ਕਿ ਹਿਂਦੀ ਮੇਂ ਬਾਜਾਰ ਕੋ ਦੁਹਨੇ ਕੀ ਅਕੂਤ ਤਾਕਤ ਹੈ। ਯਹੀ ਵਜਹ ਹੈ ਕਿ ਸ੍ਟਾਰ ਸਮੂਹ ਕੇ ਚੈਨਲੋਂ ਕਾ ਭਾਰਤੀਯ ਆਸਮਾਨ ਪਰ ਹਮਲਾ ਹੁਆ ਔਰ ਦੇਖਤੇ ਹੀ ਦੇਖਤੇ ਸ੍ਟਾਰ ਸਮੂਹ ਭਾਰਤ ਕੀ ਇਲੇਕ੍ਟ੍ਰॉਨਿਕ ਮੀਡਿਯਾ ਕ੍ਰਾਂਤਿ ਕਾ ਅਗੁਆ ਬਨ ਗਯਾ। ਹਮਾਰੇ ਸ਼ਾਸਕ ਭਲੇ ਹੀ ਹਿਂਦੀ ਕੋ ਨਕਾਰਤੇ ਰਹੇ, ਲੇਕਿਨ ਜਿਨਕੀ ਬਦੌਲਤ ਹਿਂਦੀ ਅਪਨੇ ਅਹਮ ਸ੍ਥਾਨ ਸੇ ਦੂਰ ਹੁਈ, ਉਸੀ ਸ਼ਾਸਕ ਵਰ੍ਗ ਅਂਗ੍ਰੇਜ ਕੌਮ ਕੇ ਹੀ ਏਕ ਪ੍ਰਭਾਵੀ ਸ਼ਖ੍ਸ ਨੇ ਹਿਂਦੀ ਕੀ ਤਾਕਤ ਕੋ ਪਹਚਾਨਨੇ ਮੇਂ ਭੂਲ ਨਹੀਂ ਕੀ।
ਆਜ ਅਗਰ ਕਪਿਲ ਸਿਬ੍ਬਲ ਹਿਂਦੀ ਕੀ ਵਕਾਲਤ ਕਰ ਰਹੇ ਹੈਂ ਤੋ ਇਸਕੀ ਵਜਹ ਯੇ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿ ਉਨਕੀ ਪਾਰ੍ਟੀ ਕੇ ਪਹਲੇ ਕੇ ਕਰ੍ਤਾਧਰ੍ਤਾਓਂ ਨੇ ਜੋ ਕਿਯਾ, ਉਸੇ ਲੇਕਰ ਉਨਕੇ ਮਨ ਮੇਂ ਕੋਈ ਪਸ਼੍ਚਾਤਾਪ ਹੈ। ਯਾ ਫਿਰ ਵੇ ਉਸ ਭੂਲ ਕੋ ਸੁਧਾਰਨਾ ਚਾਹਤੇ ਹੈਂ। ਹਕੀਕਤ ਤੋ ਯਹੀ ਹੈ ਕਿ ਅਂਗ੍ਰੇਜਿਯਤ ਕੇ ਵਰ੍ਚਸ੍ਵ ਕੇ ਇਸ ਦੌਰ ਮੇਂ ਭੀ ਹਿਂਦੀ ਅਪਨੀ ਤਾਕਤ ਬਢ਼ਾਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਕਸ਼੍ਮੀਰ ਸੇ ਲੇਕਰ ਕਨ੍ਯਾਕੁਮਾਰੀ ਤਕ, ਗੁਜਰਾਤ ਸੇ ਲੇਕਰ ਉਸ ਨਗਾਲੈਂਡ ਤਕ, ਜਿਸਕੀ ਰਾਜਭਾਸ਼ਾ ਅਂਗ੍ਰੇਜੀ ਹੈ, ਹਿਂਦੀ ਕੋ ਜਾਨਨੇ-ਬੋਲਨੇ, ਸਮਝਨੇ ਔਰ ਗੁਨਗੁਨਾਨੇ ਵਾਲੋਂ ਕੀ ਸਂਖ੍ਯਾ ਬਢ਼ਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਸਰ੍ਵੋਚ੍ਚ ਅਦਾਲਤੋਂ ਤਕ ਮੇਂ ਉਸੇ ਲਾਗੂ ਕਰਨੇ ਕੇ ਲਿਏ ਮਾਂਗ ਬਢ਼ਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਦਿਲ੍ਲੀ ਹਾਈਕੋਰ੍ਟ ਮੇਂ ਹਿਂਦੀ ਮੇਂ ਸੁਨਵਾਈ ਔਰ ਇਂਸਾਫ ਕੋ ਲੇਕਰ ਤੀਨ ਹਜਾਰ ਸੇ ਜ੍ਯਾਦਾ ਵਕੀਲੋਂ ਕਾ ਮੈਦਾਨ ਮੇਂ ਕੂਦ ਪਡ਼ਨਾ ਕੋਈ ਕਮ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਜਾਹਿਰ ਹੈ, ਅਪਨੇ ਵਿਸ੍ਤਾਰ ਮੇਂ ਹਿਂਦੀ ਕਾ ਸਹਾਰਾ ਲੇਕਰ ਤਾਕਤਵਰ ਬਨਾ ਬਾਜਾਰ ਅਬ ਹਿਂਦੀ ਕੋ ਭੀ ਤਾਕਤਵਰ ਬਨਾ ਰਹਾ ਹੈ। ਯੇ ਤਾਕਤ ਹੀ ਹੈ ਕਿ ਹਿਂਦੀ ਕੋ ਲੇਕਰ ਅਂਗ੍ਰੇਜੀ ਦਾਂ ਲੋਗੋਂ ਤਕ ਕਾ ਰਵੈਯਾ ਬਦਲਤਾ ਨਜਰ ਆ ਰਹਾ ਹੈ। ਇਸਸੇ ਸਾਫ ਹੈ ਕਿ ਆਨੇ ਵਾਲੇ ਦਿਨੋਂ ਮੇਂ ਹਿਂਦੀ ਕੀ ਜਯਜਯਕਾਰ ਬਢ਼ਤੀ ਹੀ ਜਾਏਗੀ। ਜਰੂਰਤ ਇਸ ਬਾਤ ਕੀ ਹੈ ਕਿ ਖਾਂਟੀ ਹਿਂਦੀ ਵਾਲੇ ਭੀ ਇਸ ਤਥ੍ਯ ਕੋ ਸਮਝੇਂ ਔਰ ਅਪਨੀ ਤਾਕਤ ਕੋ ਸਕਾਰਾਤ੍ਮਕ ਤਰੀਕੇ ਸੇ ਇਸ ਨੇਕ ਕਾਮ ਮੇਂ ਲਗਾਏਂ।

ਅਂਦਰਖਾਨੇ ਮੇਂ ਭੀ ਹੁਈ ਡੀਲ

ਉਮੇਸ਼ ਚਤੁਰ੍ਵੇਦੀ
ਯਹ ਲੇਖ ਪ੍ਰਥਮ ਪ੍ਰਵਕ੍ਤਾ ਕੇ 01 ਸਿਤਂਬਰ 2009 ਕੇ ਅਂਕ ਮੇਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੁਆ ਹੈ।
ਭਾਰਤੀਯ ਲੋਕਤਂਤ੍ਰ ਮੇਂ ਇਸ ਬਾਤ ਪਰ ਸ਼ਕ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਦੇਸ਼ ਕਾ ਸਬਸੇ ਤਾਕਤਵਰ ਪ੍ਰਧਾਨਮਂਤ੍ਰੀ ਕਾ ਪਦ ਹੈ। ਜਾਹਿਰ ਹੈ ਉਨ੍ਹੇਂ ਨਿਯਂਤ੍ਰਿਤ ਕਰਨੇ ਵਾਲੀ ਪਾਰ੍ਟਿਯੋਂ ਕੇ ਅਧ੍ਯਕ੍ਸ਼ ਕੀ ਤਾਕਤ ਭੀ ਕਮ ਨਹੀਂ ਹੋਗੀ। ਇਸ ਦੇਸ਼ ਮੇਂ ਸ਼ਾਯਦ ਹੀ ਕੋਈ ਮਾਨੇਗਾ ਕਿ ਕਾਂਗ੍ਰੇਸ ਅਧ੍ਯਕ੍ਸ਼ ਸੋਨਿਯਾ ਗਾਂਧੀ ਔਰ ਉਨਕੇ ਨਿਰ੍ਦੇਸ਼ਨ ਮੇਂ ਕਾਮ ਕਰਨੇ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਧਾਨਮਂਤ੍ਰੀ ਮਨਮੋਹਨ ਸਿਂਹ ਭੀ ਮੀਡਿਯਾ ਕੇ ਸਾਮਨੇ ਕਮਜੋਰ ਹੋਂਗੇ। ਲੇਕਿਨ ਯੇ ਸੋਲਹ ਆਨੇ ਸਹੀ ਹੈ ਕਿ ਪਿਛਲੇ ਆਮ ਚੁਨਾਵੋਂ ਮੇਂ ਦੇਸ਼ ਕੀ ਸਤ੍ਤਾ ਸਂਭਾਲ ਰਹੇ ਯੇ ਦੋਨੋਂ ਦਿਗ੍ਗਜ ਭੀ ਕਮਜੋਰ ਸਾਬਿਤ ਹੁਏ। ਚੁਨਾਵੀ ਸਮਰ ਕੇ ਦੌਰਾਨ ਸੋਨਿਯਾ ਗਾਂਧੀ ਔਰ ਮਨਮੋਹਨ ਸਿਂਹ ਕੋ ਭੀ ਮੀਡਿਯਾ ਕੋ ਅਂਦਰਖਾਨੇ ਮੇਂ ਪੈਕੇਜ ਦੇਨਾ ਪਡ਼ਾ। ਨਾਮ ਨਾ ਛਾਪਨੇ ਕੀ ਸ਼ਰ੍ਤ ਪਰ ਕਾਂਗ੍ਰੇਸ ਪਾਰ੍ਟੀ ਕੇ ਹੀ ਏਕ ਰਸੂਖਦਾਰ ਨੇਤਾ ਕੋ ਇਸ ਤਥ੍ਯ ਕੋ ਸ੍ਵੀਕਾਰ ਕਰਨੇ ਸੇ ਗੁਰੇਜ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਚੁਨਾਵ ਕੇ ਦੌਰਾਨ ਪ੍ਰਤ੍ਯਾਸ਼ਿਯੋਂ ਕੇ ਪਕ੍ਸ਼ ਮੇਂ ਖਬਰ ਛਾਪਨੇ ਔਰ ਪੈਸੇ ਯਾ ਪੈਕੇਜ ਡੀਲ ਨਾ ਕਰਨੇ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਤ੍ਯਾਸ਼ਿਯੋਂ ਕੀ ਖਬਰੋਂ ਕੋ ਸਿਰੇ ਸੇ ਨਕਾਰ ਦੇਨੇ ਕਾ ਆਰੋਪ ਤੋ ਮੀਡਿਯਾ ਪਰ ਲਗ ਹੀ ਰਹਾ ਹੈ। ਪੈਸੇ ਕਮਾਨੇ ਕੀ ਇਸ ਬਹਤੀ ਗਂਗਾ ਮੇਂ ਹਾਥ ਧੋਨੇ ਮੇਂ ਦੇਸ਼ ਕੇ ਕਈ ਬਡ਼ੇ ਮੀਡਿਯਾ ਘਰਾਨੋਂ ਕੇ ਬਾਰੇ ਮੇਂ ਖੁਲੇਆਮ ਸਵਾਲ-ਜਵਾਬ ਹੋ ਹੀ ਰਹੇ ਹੈਂ। ਇਸੇ ਲੇਕਰ ਆਰੋਪੀ ਮੀਡਿਯਾ ਕੋ ਭੀ ਬਚਾਵ ਮੇਂ ਉਤਰਨਾ ਪਡ਼ਾ ਹੈ। ਲੇਕਿਨ ਯੇ ਭੀ ਸਚ ਹੈ ਕਿ ਏਕ-ਏਕ ਵੋਟ ਕੇ ਜੁਗਾਡ਼ ਮੇਂ ਲਗੀ ਕਾਂਗ੍ਰੇਸ ਔਰ ਭਾਰਤੀਯ ਜਨਤਾ ਪਾਰ੍ਟੀ ਜੈਸੀ ਪਾਰ੍ਟਿਯੋਂ ਨੇ ਮੀਡਿਯਾ ਕੇ ਏਕ ਬਡ਼ੇ ਧਡ਼ੇ ਕੀ ਇਸ ਜਾਯਜ-ਨਾਜਾਯਜ ਮਾਂਗ ਕੇ ਆਗੇ ਘੁਟਨੇ ਟੇਕਨੇ ਮੇਂ ਹੀ ਅਪਨੀ ਭਲਾਈ ਸਮਝੀ। ਭਾਰਤੀਯ ਜਨਤਾ ਪਾਰ੍ਟੀ ਕੇ ਸਾਂਸਦ ਔਰ ਵਰਿਸ਼੍ਠ ਪਤ੍ਰਕਾਰ ਚਂਦਨ ਮਿਤ੍ਰਾ ਦੇਸ਼ ਕੇ ਬਡ਼ੇ ਖਬਰਿਯਾ ਚੈਨਲੋਂ ਪਰ ਆਰੋਪ ਲਗਾ ਹੀ ਚੁਕੇ ਹੈਂ ਕਿ ਉਨ੍ਹੋਂਨੇ ਏਕ ਸਂਗਠਨ ਬਨਾਕਰ ਪਾਰ੍ਟਿਯੋਂ ਸੇ ਵਿਜ੍ਞਾਪਨ ਬਟੋਰੇ। ਲੇਕਿਨ ਕਾਂਗ੍ਰੇਸ ਨੇਤਾ ਕਾ ਖੁਲਾਸਾ ਇਸਸੇ ਆਗੇ ਕੀ ਬਾਤ ਬਤਾ ਰਹਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹੋਂਨੇ ਕਹਾ ਕਿ ਕਈ ਬਡ਼ੇ ਚੈਨਲੋਂ ਨੇ ਅਂਦਰਖਾਨੇ ਮੇਂ ਉਨਸੇ ਬਿਨਾ ਕਿਸੀ ਰਸੀਦ ਔਰ ਪਕ੍ਕੀ ਖਾਤਾ-ਬਹੀ ਕੇ ਭੀ ਪੈਸੇ ਲਿਏ। ਇਸਮੇਂ ਕਈ ਬਡ਼ੇ ਔਰ ਨਾਮੀ ਪਤ੍ਰਕਾਰ ਭੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੈਂ। ਉਤ੍ਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਕੇ ਏਕ ਨੇਤਾ ਨੇ ਭੀ ਨਾਮ ਨਾ ਛਾਪਨੇ ਕੀ ਸ਼ਰ੍ਤ ਪਰ ਬਤਾਯਾ ਕਿ ਏਕ ਚੈਨਲ ਨੇ ਤੋ ਬਾਕਾਯਦਾ ਬੀਏਸਪੀ ਕੇ ਨੇਤਾਓਂ ਸੇ ਭੀ ਅਂਦਰਖਾਨੇ ਮੇਂ ਡੀਲਿਂਗ ਕੀ। ਜਿਸਮੇਂ ਉਸਕੇ ਸਂਪਾਦਕ ਕਾ ਹੀ ਬਡ਼ਾ ਹਾਥ ਰਹਾ।
ਵੈਸੇ ਸ੍ਥਾਨੀਯ ਔਰ ਜਿਲਾ ਸ੍ਤਰ ਪਰ ਐਸੇ ਆਰੋਪ ਪਹਲੇ ਭੀ ਲਗਤੇ ਰਹੇ ਹੈਂ। ਕੁਛ ਤਥ੍ਯੋਂ ਮੇਂ ਸਚ੍ਚਾਈ ਭੀ ਰਹੀ ਹੈ। ਕੁਛ ਏਕ ਲੋਗ ਰਾਸ਼੍ਟ੍ਰੀਯ ਸ੍ਤਰ ਪਰ ਭੀ ਐਸਾ ਕਰਤੇ ਰਹੇ ਹੋਂਗੇ। ਲੇਕਿਨ ਆਮਤੌਰ ਪਰ ਪਤ੍ਰਕਾਰਿਤਾ ਕੇ ਮੂਲ ਮਾਨਦਂਡੋਂ ਕਾ ਖਯਾਲ ਰਖਾ ਜਾਤਾ ਥਾ। ਲੇਕਿਨ ਇਸ ਬਾਰ ਇਸੇ ਖੁਲਕਰ ਸ੍ਵੀਕਾਰ ਕਿਯਾ ਗਯਾ, ਯਹੀ ਵਜਹ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਬਾਰ ਸਵਾਲ ਭੀ ਜ੍ਯਾਦਾ ਉਠ ਰਹੇ ਹੈਂ। ਵੈਸੇ ਸਚ ਤੋ ਯੇ ਹੈ ਕਿ ਮਧ੍ਯ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਕੇ ਏਕ ਅਖਬਾਰ ਨੇ 1996 ਕੇ ਸ੍ਥਾਨੀਯ ਚੁਨਾਵੋਂ ਮੇਂ ਅਪਨੀ ਜਿਲਾ ਯੂਨਿਟੋਂ ਕੋ ਪ੍ਰਤ੍ਯਾਸ਼ਿਯੋਂ ਸੇ ਕਮਾਈ ਕਾ ਲਕ੍ਸ਼੍ਯ ਦਿਯਾ ਥਾ। ਜਿਸਨੇ ਨਹੀਂ ਦਿਯਾ, ਉਨਕਾ ਅਖਬਾਰ ਨੇ ਬॉਯਕਾਟ ਕਿਯਾ ਔਰ ਇਸਕੀ ਕੀਮਤ ਉਨ ਪ੍ਰਤ੍ਯਾਸ਼ਿਯੋਂ ਕੋ ਚੁਕਾਨੀ ਪਡ਼ੀ ਥੀ। ਲੇਕਿਨ ਕਮਾਈ ਕਾ ਯੇ ਰਾਸ੍ਤਾ ਚਲ ਨਿਕਲਾ ਤੋ ਇਸੇ ਮੀਡਿਯਾ ਘਰਾਨੋਂ ਨੇ ਅਪਨਾਨੇ ਮੇਂ ਦੇਰ ਨਹੀਂ ਲਗਾਈ।
ਧੀਰੇ-ਧੀਰੇ ਯੇ ਰੋਗ ਪੂਰੇ ਦੇਸ਼ ਮੇਂ ਫੈਲਨੇ ਲਗਾ। ਪਂਜਾਬ ਕੇ ਪਿਛਲੇ ਵਿਧਾਨਸਭਾ ਚੁਨਾਵ ਮੇਂ ਕਾਂਗ੍ਰੇਸ ਕੇ ਏਕ ਪ੍ਰਚਾਰ ਪ੍ਰਭਾਰੀ ਕੋ ਇਸ ਨਈ ਪਰਿਪਾਟੀ ਸੇ ਪਹਲੀ ਬਾਰ ਸਾਬਕਾ ਪਡ਼ਾ। ਅਬ ਤਕ ਵੇ ਜਾਨਤੇ ਥੇ ਕਿ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕੇ ਲਿਏ ਰਾਜ੍ਯ ਯਾ ਰਾਸ਼੍ਟ੍ਰੀਯ ਮੁਖ੍ਯਾਲਯ ਸੇ ਅਪਨੇ ਲਕ੍ਸ਼੍ਯ ਸਮੂਹ ਵਾਲੇ ਅਖਬਾਰੋਂ ਔਰ ਟੀਵੀ ਚੈਨਲੋਂ ਕੋ ਵਿਜ੍ਞਾਪਨ ਜਾਰੀ ਕਿਯਾ ਜਾਤਾ ਹੈ। ਲੇਕਿਨ ਉਸ ਵਿਧਾਨਸਭਾ ਚੁਨਾਵ ਮੇਂ ਪਹਲੀ ਬਾਰ ਉਨ੍ਹੇਂ ਪਤਾ ਚਲਾ ਕਿ ਮੀਡਿਯਾ ਘਰਾਨੋਂ ਨੇ ਅਪਨੀ ਜਿਲਾ ਯੂਨਿਟੋਂ ਕੋ ਲਕ੍ਸ਼੍ਯ ਦੇ ਰਖੇ ਥੇ। ਅਬ ਮਰਤਾ ਪਤ੍ਰਕਾਰ ਕ੍ਯਾ ਨਾ ਕਰਤਾ, ਲਿਹਾਜਾ ਦੋ-ਦੋ ਤੀਨ-ਤੀਨ ਸਂਸ੍ਥਾਨੋਂ ਕੇ ਸ੍ਥਾਨੀਯ ਪਤ੍ਰਕਾਰੋਂ ਨੇ ਆਪਸ ਮੇਂ ਗੁਟ ਬਨਾਕਰ ਖੁਦ ਕੀ ਮਾਰ੍ਕੇਟਿਂਗ ਕੀ ਔਰ ਦਬਾਵ ਬਨਾਕਰ ਉਨਸੇ ਵਿਜ੍ਞਾਪਨ ਕੀ ਮਾਂਗ ਕੀ। ਇਸਕੇ ਕੁਛ ਮਹੀਨੋਂ ਬਾਦ ਗੁਜਰਾਤ ਮੇਂ ਵਿਧਾਨਸਭਾ ਚੁਨਾਵ ਹੁਏ। ਜਬ ਵੇ ਗੁਜਰਾਤ ਕੇ ਚੁਨਾਵ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕੇ ਸਮਂਦਰ ਮੇਂ ਉਤਰੇ ਤੋ ਵਹਾਂ ਭੀ ਪਤ੍ਰਕਾਰੀਯ ਭ੍ਰਸ਼੍ਟਾਚਾਰ ਕੀ ਇਸ ਗਂਗਾ ਸੇ ਸਾਬਕਾ ਪਡ਼ਾ। ਰਹੀ-ਸਹੀ ਕਸਰ ਲੋਕਸਭਾ ਚੁਨਾਵੋਂ ਮੇਂ ਪੂਰੀ ਹੋ ਗਈ। ਲਿਹਾਜਾ ਅਬ ਤੋ ਵੇ ਮਾਨ ਕੇ ਚਲਤੇ ਹੈਂ ਕਿ ਹਰ ਰਾਜ੍ਯ ਮੇਂ ਉਨ੍ਹੇਂ ਐਸਾ ਹੀ ਅਨੁਭਵ ਹੋਨੇ ਵਾਲਾ ਹੈ।
ਜਿਸ ਤਰਹ ਸੇ ਮੀਡਿਯਾ ਕੇ ਏਕ ਵਰ੍ਗ ਕੀ ਜਾਯਜ-ਨਾਜਾਯਜ ਮਾਂਗੋਂ ਕੇ ਸਾਮਨੇ ਬਡ਼ੇ – ਬਡ਼ੇ ਦਲੋਂ ਕੇ ਬਡ਼ੇ ਨੇਤਾਓਂ ਤਕ ਕੋ ਝੁਕਨਾ ਪਡ਼ਾ, ਉਸਸੇ ਸਾਫ ਹੈ ਕਿ ਆਜ ਮੀਡਿਯਾ ਕਿਤਨਾ ਤਾਕਤਵਰ ਹੋ ਗਯਾ ਹੈ ਔਰ ਏਕ-ਏਕ ਵੋਟ ਕੀ ਜੁਗਤ ਮੇਂ ਜੁਟੇ ਨੇਤਾਓਂ ਕੇ ਲਿਏ ਐਸੇ ਮੀਡਿਯਾ ਕੋ ਨਕਾਰਨਾ ਭੀ ਉਨਕੇ ਲਿਏ ਆਸਾਨ ਨਹੀਂ ਰਹਾ। ਐਸੇ ਮੇਂ ਸਬਸੇ ਬਡ਼ਾ ਸਵਾਲ ਯੇ ਹੈ ਕਿ ਭ੍ਰਸ਼੍ਟਾਚਾਰ ਪਰ ਸਵਾਲ ਉਠਾਨੇ ਕੀ ਤਾਕਤ ਰਖਨੇ ਵਾਲੇ ਮੀਡਿਯਾ ਸਂਸ੍ਥਾਨ ਇਸ ਪਰਿਪਾਟੀ ਕੇ ਬਾਦ ਕ੍ਯਾ ਸਰਕਾਰ ਔਰ ਨੇਤਾਓਂ ਪਰ ਉਸੀ ਆਕ੍ਰਾਮਕਤਾ ਸੇ ਸਵਾਲ ਉਠਾ ਸਕੇਂਗੇ। ਇਸਕਾ ਜਵਾਬ ਪਾਨਾ ਫਿਲਹਾਲ ਆਸਾਨ ਨਹੀਂ ਲਗਤਾ। ਲੇਕਿਨ ਇਸਕੇ ਸਾਥ ਯੇ ਭੀ ਸਚ ਹੈ ਕਿ ਜੋ ਪਾਰ੍ਟੀ ਯਾ ਉਸਕੇ ਤਾਕਤਵਰ ਨੇਤਾ ਮੀਡਿਯਾ ਕੀ ਇਸ ਨਾਜਾਯਜ ਮਾਂਗ ਕੇ ਸਾਮਨੇ ਝੁਕ ਸਕਤੇ ਹੈਂ, ਕ੍ਯਾ ਗਾਰਂਟੀ ਹੈ ਕਿ ਵੇ ਦੇਸ਼ ਕੇ ਉਨ ਅਹਮ ਮਸਲੋਂ ਕੋ ਸ਼ਿਦ੍ਦਤ ਸੇ ਹਲ ਕਰ ਪਾਏਂਗੇ, ਜਿਨਕੇ ਲਿਏ ਮਜਬੂਤੀ ਔਰ ਦृਢ਼ਤਾ ਕੀ ਜਰੂਰਤ ਹੋਤੀ ਹੈ।
ਸਾਫ ਹੈ ਕਿ ਯੇ ਮਾਨ੍ਯਤਾਓਂ ਔਰ ਉਸੂਲੋਂ ਪਰ ਸਂਕਟ ਕਾ ਦੌਰ ਹੈ। ਲੇਕਿਨ ਯੇ ਭੀ ਸਚ ਹੈ ਕਿ ਸਂਕਟ ਕੇ ਦੌਰ ਹੀ ਨਏ ਉਸੂਲੋਂ, ਮਜਬੂਤ ਪਰਂਪਰਾਓਂ ਔਰ ਮਾਨਵੀਯ ਮੂਲ੍ਯੋਂ ਕੀ ਸ੍ਥਾਪਨਾ ਕੀ ਨਈ ਰਾਹ ਭੀ ਸੁਝਾਤੇ ਹੈਂ। ਜਬ ਹਿਂਦੀ ਪਤ੍ਰਕਾਰਿਤਾ ਕੇ ਸ਼ਲਾਕਾ ਪੁਰੂਸ਼ ਔਰ ਨੌਜਵਾਨ ਪਤ੍ਰਕਾਰੋਂ ਕੀ ਟੋਲੀ ਇਸਕੇ ਖਿਲਾਫ ਆਵਾਜ ਉਠਾਨੇ ਮੇਂ ਨਹੀਂ ਹਿਚਕ ਰਹੀ ਹੈ ਤੋ ਨਈ ਉਮ੍ਮੀਦ ਕਾ ਦੀਯਾ ਜਲਾਨਾ ਗਲਤ ਨਹੀਂ ਹੋਗਾ।