ਪਕ੍ਸ਼ਪਾਤ

ਉਸ ਸਮਯ ਲਾਲ ਬਹਾਦੁਰ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰੀ ਗृਹ ਮਂਤ੍ਰੀ ਥੇ । ਏਕ ਬਾਰ ਉਨ੍ਹੋਂਨੇ ਇਲਾਹਾਬਾਦ ਸ੍ਥਿਤ ਅਪਨਾ ਨਿਵਾਸ ਸ੍ਥਾਨ ਇਸਲਿਏ ਖਾਲੀ ਕਰ ਦਿਯਾ ਕ੍ਯੋਂਕਿ ਮਕਾਨ ਮਾਲਿਕ ਕੋ ਉਸਕੀ ਆਵਸ਼੍ਯਕਤਾ ਥੀ । ਉਨ੍ਹੋਂਨੇ ਕਿਰਾਏ ਪਰ ਦੂਸਰਾ ਮਕਾਨ ਲੇਨੇ ਕੇ ਲਿਏ ਆਵੇਦਨ ਪਤ੍ਰ ਭਰਾ। ਕਾਫੀ ਸਮਯ ਹੋ ਗਯਾ ਲੇਕਿਨ ਲਾਲ ਬਹਾਦੁਰ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰੀ ਕੋ ਮਕਾਨ ਨਹੀਂ ਮਿਲ ਸਕਾ। ਲਾਲ ਬਹਾਦੁਰ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰੀ ਕੇ ਮਿਤ੍ਰੋਂ ਨੇ ਅਧਿਕਾਰਿਯੋਂ ਸੇ ਪੂਛਤਾਛ ਕੀ । ਅਧਿਕਾਰਿਯੋਂ ਨੇ ਬਤਾਯਾ,''ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰੀ ਜੀ ਕਾ ਕड़ਾ ਆਦੇਸ਼ ਹੈ ਕਿ ਜਿਸ ਕ੍ਰਮ ਮੇਂ ਉਨਕਾ ਆਵੇਦਨ ਪਤ੍ਰ ਦਰ੍ਜ ਹੈ । ਉਸੀ ਕ੍ਰਮ ਕੇ ਅਨੁਸਾਰ ਮਕਾਨ ਦਿਏ ਜਾਏਂ । ਕੋਈ ਪਕ੍ਸ਼ਪਾਤ ਨ ਕਿਯਾ ਜਾਏ। '' ਯਹ ਸਚ ਥਾ ਔਰ ਉਨਸੇ ਪਹਲੇ 176 ਆਵੇਦਕੋਂ ਕੇ ਨਾਮ ਦਰ੍ਜ ਥੇ ।

ਉਤ੍ਤਮ

ਦੇਸ਼ ਕੇ ਸੁਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧ ਕਵਿ ਰਵੀਨ੍ਦ੍ਰਨਾਥ ਟੈਗੋਰ ਕੋ ਬਨਾਵਟੀਪਨ ਬਿਲ੍ਕੁਲ ਪਂਸਦ ਨਹੀਂ ਥਾ। ਜੋ ਚੀਜ ਸੀਧੀ ਔਰ ਸਰਲ ਹੋਤੀ ਥੀ, ਉਨ੍ਹੇਂ ਅਚ੍ਛੀ ਲਗਤੀ ਥੀ । ਏਕ ਬਾਰ ਉਨਕੀ ਪੁਤ੍ਰੀ ਕੀ ਸ਼ਾਦੀ ਹੁਈ । ਵਿਦਾਈ ਕੇ ਸਮਯ ਉਸੇ ਬਿਨਾ ਸਾਜ ਸ਼੍ਰृਂਗਾਰ ਕੇ ਲੇ ਜਾਨੇ ਲਗੇ । ਉਨਕੇ ਸਂਬਂਧੀ ਉਨਕੀ ਨਿਨ੍ਦਾ ਕਰਨੇ ਲਗੇ । ਇਸ ਪਰ ਉਨ੍ਹੋਂਨੇ ਸਰਲਤਾ ਸੇ ਉਤ੍ਤਰ ਦਿਯਾ,''ਜਿਸ ਸਮ੍ਮਾਨ ਕੋ ਪਾਨੇ ਕੇ ਲਿਏ ਅਚ੍ਛੀ ਵੇਸ਼ਭੂਸ਼ਾ ਹੋਨਾ ਜਰੂਰੀ ਹੋ, ਉਸ ਸਮ੍ਮਾਨ ਕੋ ਨ ਪਾਨਾ ਹੀ ਉਤ੍ਤਮ ਹੈ।''

ਇਂਸਾਨਿਯਤ

ਯਹ ਘਟਨਾ ਉਨ ਦਿਨੋਂ ਕੀ ਹੈ, ਜਬ ਲਾਲਬਹਾਦੁਰ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰੀ ਹਮਾਰੇ ਪ੍ਰਧਾਨਮਨ੍ਤ੍ਰੀ ਥੇ । ਏਕ ਦਿਨ ਵਹ ਅਪਨੀ ਪਤ੍ਨੀ ਲਲਿਤਾ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰੀ ਕੇ ਸਾਥ ਏਕ ਸਾड़ੀ ਕੇ ਕਾਰਖਾਨੇ ਕਾ ਦੌਰਾ ਕਰਨੇ ਗਏ । ਉਨਕੀ ਪਤ੍ਨੀ ਕੋ ਕੁਛ ਸਾड़ਿਯਾਂ ਪਂਸਦ ਆਈਂ । ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰੀ ਜੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹੇਂ ਬਾਂਧਨੇ ਕੋ ਕਹਾ ਔਰ ਪੈਸੇ ਦੇਨੇ ਲਗੇ । ਲੇਕਿਨ ਮਾਲਿਕ ਨੇ ਪੈਸੇ ਲੇਨੇ ਸੇ ਇਨ੍ਕਾਰ ਕਰ ਦਿਯਾ । ਤਬ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰੀ ਜੀ ਨੇ ਕਹਾ, ''ਆਜ ਮੈਂ ਪ੍ਰਧਾਨਮਂਤ੍ਰੀ ਹੂਂ, ਇਸਲਿਏ ਮੁਝੇ ਇਤਨੀ ਮੂਲ੍ਯਵਾਨ ਸਾड़ਿਯਾਂ ਮੁਫ੍ਤ ਮੇਂ ਦੇ ਰਹੇ ਹੋ, ਲੇਕਿਨ ਜਬ ਮੈਂ ਪ੍ਰਧਾਨਮਂਤ੍ਰੀ ਨਹੀਂ ਰਹੂਂਗਾ, ਤਬ ਭੀ ਕ੍ਯਾ ਐਸੀ ਸਾड़ਿਯਾਂ ਆਪ ਮੁਝੇ ਮੁਫ੍ਤ ਦੇ ਸਕੇਂਗੇ?'' ਯਹ ਸੁਨ ਕਰ ਮਿਲ ਮਾਲਿਕ ਕੁਛ ਨ ਬੋਲ ਸਕਾ । ਉਸਨੇ ਚੁਪਚਾਪ ਪੈਸੇ ਲੇ ਲਿਏ ।

ਵਿਦ੍ਵਤਾ

ਏਕ ਬਾਰ ਸ੍ਵਾਮੀ ਵਿਵੇਕਾਨਂਦ ਕਾਸ਼ੀ ਮੇਂ ਥੇ । ਵਹਾਂ ਉਨਕੀ ਵਿਦ੍ਵਤਾ ਕੀ ਚਰ੍ਚਾ ਬਹੁਤ ਫੈਲ ਗਈ ਥੀ । ਅਨੇਕ ਲੋਗੋਂ ਨੇ ਉਨਸੇ ਅਨੇਕ ਕਠਿਨ ਪ੍ਰਸ਼੍ਨ ਕਿਏ ਥੇ । ਜਿਨ ਕਾ ਜਵਾਬ ਉਨ੍ਹੋਂਨੇ ਐਸਾ ਦਿਯਾ ਕਿ ਸਬ ਨੇ ਉਨਕੀ ਵਿਦ੍ਵਤਾ ਕਾ ਲੋਹਾ ਮਾਨ ਲਿਯਾ ਥਾ। ਏਕ ਦਿਨ ਏਕ ਵ੍ਯਕ੍ਤਿ ਨੇ ਉਨਸੇ ਪੂਛਾ, ''ਸਂਤ ਕਬੀਰ ਦਾਸ ਜੀ ਨੇ ਦਾਢੀ ਕ੍ਯੋਂ ਰਖੀ ਥੀ।'' ਸ੍ਵਾਮੀ ਜੀ ਨੇ ਉਤ੍ਤਰ ਦਿਯਾ, ''ਭਾਈ, ਅਗਰ ਵਹ ਦਾਢੀ ਨਹੀਂ ਰਖਤੇ ਤੋ ਆਪ ਪੂਛਤੇ ਕਿ ਕਬੀਰ ਦਾਸ ਜੀ ਨੇ ਦਾਢੀ ਕ੍ਯੋਂ ਨਹੀਂ ਰਖੀ ।'' ਯਹ ਜਵਾਬ ਸੁਨਕਰ ਵਹ ਵ੍ਯਕ੍ਤਿ ਲਜ੍ਜਿਤ ਹੋਕਰ ਚੁਪਚਾਪ ਵਹਾਂ ਸੇ ਖਿਸਕ ਗਯਾ ।

ਸਂਤ

ਸ੍ਵਾਮੀ ਦਯਾਨਂਦ ਕਾ ਏਕ ਸ਼ਿਸ਼੍ਯ ਨਾਈ ਥਾ । ਏਕ ਬਾਰ ਵਹ ਸ੍ਵਾਮੀ ਦਯਾਨਂਦ ਕੇ ਲਿਏ ਅਪਨੇ ਘਰ ਸੇ ਭੋਜਨ ਲਾਯਾ । ਸ੍ਵਾਮੀ ਦਯਾਨਂਦ ਨੇ ਉਸੇ ਬड़ੇ ਚਾਵ ਸੇ ਖਾ ਲਿਯਾ। ਉਨਕਾ ਦੂਸਰਾ ਸ਼ਿਸ਼੍ਯ ਉਸ ਘਟਨਾ ਕੋ ਦੇਖ ਰਹਾ ਥਾ । ਉਸਨੇ ਸ੍ਵਾਮੀ ਦਯਾਨਂਦ ਸੇ ਕਹਾ,'' ਸ੍ਵਾਮੀ ਜੀ, ਆਪ ਨੇ ਯਹ ਕ੍ਯਾ ਕਿਯਾ ? ਆਪਨੇ ਆਜ ਨਾਈ ਕੀ ਰੋਟੀ ਖਾ ਲੀ ।'' ਇਸ ਬਾਤ ਪਰ ਸ੍ਵਾਮੀ ਦਯਾਨਂਦ ਖਿਲਖਿਲਾ ਕਰ ਹਂਸਨੇ ਲਗੇ । ਸ਼ਿਸ਼੍ਯ ਬੋਲਾ,''ਮਹਾਰਾਜ, ਕ੍ਸ਼ਮਾ ਕਰੇਂ । ਯਦਿ ਕੋਈ ਧृਸ਼੍ਟਤਾ ਗਈ ਹੋ ਕ੍ਸ਼ਮਾ ਕਰੇਂ |'' ਸ੍ਵਾਮੀ ਦਯਾਨਂਦ ਬੋਲੇ, ''ਵਤ੍ਸ, ਰੋਟੀ ਤੋ ਗੇਹੂਂ ਕੀ ਥੀ, ਨਾਈ ਕੀ ਨਹੀਂ।'' ਯਹ ਸੁਨ ਕਰ ਸ਼ਿਸ਼੍ਯ ਨਿਰੁਤਰ ਹੋ ਗਯਾ|

ਪੇਟ

ਏਕ ਸਜ੍ਜਨ ਕੇ ਬਹੁਤ ਆਗ੍ਰਹ ਪਰ ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧ ਸਾਹਿਤ੍ਯਕਾਰ ਬਰ੍ਨਾਡੇ ਸ਼ਾ ਨੇ ਉਨ ਕਾ ਨਿਮਂਤ੍ਰਣ ਸ੍ਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲਿਯਾ । ਲੇਕਿਨ ਸ਼ਾ ਨੇ ਪਹਲੇ ਹੀ ਯਹ ਸ੍ਪਸ਼੍ਟ ਕਰ ਦਿਯਾ ਥਾ ਕਿ ਵਹ ਮਾਂਸਾਹਾਰਿਯੋਂ ਕੇ ਸਾਥ ਭੋਜਨ ਨਹੀਂ ਖਾ ਪਾਏਂਗੇ । ਸਜ੍ਜਨ ਨੇ ਉਨਕੀ ਪਂਸਦ ਕਾ ਧ੍ਯਾਨ ਰਖਨੇ ਕਾ ਆਸ਼੍ਵਾਸਨ ਦਿਯਾ ਥਾ । ਭੋਜ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਸ਼ਾ ਸ਼ਾਕਾਹਾਰੀ ਮੇਜ ਪਰ ਰਖੇ ਸਲਾਦ ਕੋ ਖਾਨੇ ਲਗੇ । ਏਕ ਮਾਂਸਾਹਾਰੀ ਸਜ੍ਜਨ ਨੇ ਉਸ ਪਰ ਚੋਟ ਕਰਤੇ ਹੁਏ ਕਹਾ, ''ਆਪ ਘਾਸ-ਫੂਸ ਕ੍ਯੋਂ ਖਾ ਰਹੇ ਹੈਂ ਮੁਰ੍ਗਾ ਖਾਇਏ ਨਾ।'' ਸ਼ਾ ਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿਯਾ, ''ਜਨਾਬ ਮੇਰਾ ਪੇਟ ਕੋਈ ਕਬ੍ਰਿਸ੍ਤਾਨ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿ ਮੈਂ ਉਸਮੇਂ ਮੁਰਦੇ ਡਾਲਤਾ ਰਹੂਂ।''ਯਹ ਜਵਾਬ ਸੁਨਕਰ ਵਹ ਨਿਰੁਤਰ ਹੋ ਗਯਾ।

ਜਾਤਿ

ਗਾਂਧੀਵਾਦੀ ਨੇਤਾ ਆਚਾਰ੍ਯ ਜੀਵਤਰਾਮ ਭਗਵਾਨਦਾਸ ਕृਪਲਾਨੀ ਟ੍ਰੇਨ ਮੇਂ ਸਫਰ ਕਰ ਰਹੇ ਥੇ, ਉਸਮੇਂ ਏਕ ਮਹਿਲਾ ਵ ਏਕ ਪੁਰੁਸ਼ ਯਾਤ੍ਰੀ ਭੀ ਥਾ । ਵੇ ਆਚਾਰ੍ਯ ਕृਪਲਾਨੀ ਕੋ ਨਹੀਂ ਪਹਚਾਨਤੇ ਥੇ । ਬਾਤੋਂ ਹੀ ਬਾਤੋਂ ਮੇਂ ਉਨ੍ਹੋਂਨੇ ਉਨਸੇ ਪੂਛਾ, ''ਆਪ ਕਿਸ ਜਾਤਿ ਕੇ ਹੈਂ?'' ਪ੍ਰਸ਼੍ਨ ਸੁਨਕਰ ਕृਪਲਾਨੀ ਤਤ੍ਕਾਲ ਬੋਲੇ, '' ਮੈਂ ਤੋ ਕਈ ਜਾਤਿਯੋਂ ਕਾ ਹੂਂ।'' ਯਹ ਸੁਨ ਕਰ ਲੋਗ ਆਸ਼੍ਚਰ੍ਯ ਮੇਂ ਪड़ ਗਏ । ਏਕ ਬੋਲਾ, ''ਵਹ ਕੈਸੇ?'' ਇਸ ਪਰ ਆਚਾਰ੍ਯ ਕृਪਲਾਨੀ ਬੋਲੇ, ''ਜਬ ਮੈਂ ਸੁਬਹ ਅਪਨਾ ਜੂਤਾ ਸਾਫ ਕਰਤਾ ਹੂਂ ਤਬ ਸ਼ੂਦ੍ਰ ਹੋ ਜਾਤਾ ਹੂਂ, ਮਹਾਵਿਦ੍ਯਾਲਯ ਮੇਂ ਪਢਾਨੇ ਜਾਤਾ ਹੂਂ ਤੋ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣ ਹੋ ਜਾਤਾ ਹੂਂ, ਵੇਤਨ ਕਾ ਹਿਸਾਬ ਕਰਤਾ ਹੂਂ ਤੋ ਬਨਿਯਾ ਹੋ ਜਾਤਾ ਹੂਂ । ਅਬ ਆਪ ਹੀ ਬਤਾਇਏ ਮੇਰੀ ਕ੍ਯਾ ਜਾਤਿ ਹੈ?'' ਆਚਾਰ੍ਯ ਕृਪਲਾਨੀ ਕਾ ਯਹ ਉਤ੍ਤਰ ਸੁਨ ਕਰ ਉਨ ਯਾਤ੍ਰਿਯੋਂ ਕੋ ਲਜ੍ਜਿਤ ਹੋ ਜਾਨਾ ਪड़ਾ ।